kiberxavfsizlik asoslari

PPTX 38 pages 1.4 MB Free download

38 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.4 MB

File type PPTX

Pages 38

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 38

microsoft powerpoint - 2 - ma'ruza 1 kiberxavfsizlik asoslari kiberxavfsizlik asoslari csf1316 kriptografiyaning asosiy tushunchalari 3 tursunova.m.b maftuna-27-97@mail.ru kriptografiyaning asosiy tushunchalari kriptologiya - “maxfiy kodlar”ni yaratish va buzish fani va sanati; kriptografiya shug'ullanadi; kriptotahlil shug'ullanadi; – “maxfiy kodlar”ni yaratish bilan – “maxfiy kodlar”ni buzish bilan kripto – yuqoridagi tushunchalarga (hattoki bundanda ortig'iga) sinonim bo'lib, kontekst ma'nosiga ko'ra farqlanadi. kriptografiyaning asosiy tushunchalari shifr yoki kriptotizim ma'lumotni shifrlash uchun foydalaniladi. haqiqiy shifrlanmagan ma'lumot ochiq matn deb atalib, shifrlashning natijasi shifrmatn deb ataladi. haqiqiy ma'lumotni qayta tiklash uchun shifrmatnni deshifrlash zarur bo'ladi. kalit kriptotizimni shifrlash va deshifrlash uchun sozlashda foydalaniladi. kriptografiyaning asosiy tushunchalari shifrlash va deshifrlash masalalariga tegishli bo'lgan, ma'lum bir alfavitda tuzilgan ma'lumotlar matnlarni tashkil etadi. alfavit - axborotni ifodalash uchun foydalaniladigan chekli sondagi belgilar to'plami. misollar sifatida: o'ttiz oltita belgidan (harfdan) iborat o'zbek tili alfaviti; o'ttiz ikkita belgidan (harfdan) iborat rus tili alfaviti; yigirma sakkizta belgidan (harfdan) iborat lotin alfaviti; ikki …

2 / 38

riptotizimlarda shifrlash kalitini ochiq kaliti deb atalsa, deshifrlash kalitini shaxsiy kalit deb ataladi. simmetrik kalitli kriptotizimlarda esa kalit - simmetrik kalit deb ataladi. kerkxofs printsipi ideal shifrlar uchun kalitsiz shifrmatndan matnni tiklashning imkoni bo'lmasligi zarur. – bu shart, hattoki hujumchilar uchun ham o'rinli. ochiq hujumchi algoritm (shifrlash algoritmi) haqida barcha ma'lumotlarni bilgan taqdirda ham kalitsiz ochiq matnni tiklashning imkoni bo'lmasligi zarur. – ushbu qo'yilgan maqsad, amalda bundan farqdi bo'lishi mumkin. kriptografiyaning fundamental nazariyasiga ko'ra kriptotizimning ichki ishlash printsipi hujumchiga to'liq oshkor bo'lishi zarur. hujumchiga faqat kriptotizimda foydalanilgan kalit noma'lum bo'lishi zarur. bu ta'limot kerkxofs printsipi deb ataladi. kodlash va shifrlash orasidagi farq aksariyat hollarda foydalanuvchilar ma'lumotni shifrlash va kodlash tushunchalarini bir xil deb tushuniladi. – aslida esa ular ikki turlicha tushunchalardir. kodlash – ma'lumotni osongina qaytarish uchun hammaga (hattoki hujumchiga ham) ochiq bo'lgan sxema yordamida ma'lumotlarni boshqa formatga o'zgartirishdir. kodlash ma'lumotlardan foydalanish qulayligini ta'minlash uchun amalga oshiriladi va hamma uchun …

3 / 38

riptografiyada esa jo'natuvchi faqat ochiq matn ko'rinishidagi xabar yuborishi mumkin, bunda u xabarni ochiq tarmoq (masalan, internet) orqali uzatishdan oldin shifrlangan matnga o'zgartiradi. ushbu shifrlangan xabar qabul qiluvchiga kelganida esa yana oddiy matn ko'rinishiga qaytariladi. umumiy holda ma'lumotni shifrlashdan asosiy maqsad (simmetrik yoki ochiq kalitli kriptografik tizimlar asosida farqi yo'q) – ma'lumotni maxfiyligini qolganlardan sir tutishdir. kriptografiya va steganografiya kriptografiyaning asosiy bo'limlari simmetrik kalitli kriptografiya. ma'lumotni shifrlashda va deshifrlashda yagona kalitdan (simmetrik kalitdan) foydalaniladi. shuning uchun ham simmetrik kalitli kriptotizimlarni – bir kalitli kriptotizimlar ham deb yuritiladi. bundan kelib chiqadiki, simmetrik kalitli shifrlash algoritmlaridan foydalanish uchun har ikkala tomonda bir xil kalit mavjud bo'lishi zarur. ochiq kalitli kriptografiya ma'lumotni shifrlash qabul qiluvchining ochiq kaliti bilan amalga oshirilsa, uni deshifrlash qabul qiluvchining shaxsiy kaliti bilan amalga oshiriladi. shuning uchun ham ochiq kalitli kriptotizimlarni – ikki kalitli kriptotizimlar deb ham yuritiladi. kriptografiyaning asosiy bo'limlari 3. xesh funktsiyalar – ma'lumotni xeshlash uning butunligini …

4 / 38

ega: bir xil kirish har doim bir xil chiqishni (xesh qiymat deb ataladi) taqdim etadi. bir qancha turli kirishlar bir xil chiqishni taqdim etmaydi. chiqish qiymatdan kiruvchi qiymatni hosil qilishning imkoniyati mavjud emas (bir tomonlamalik). kirish qiymatini o'zgarishi chiqishdagi qiymatni ham o'zgarishiga olib keladi. odatda xesh funktsiyalar kirishda ma'lumotdan tashqari xech qanday qiymatni talab etmagani bois, kalitsiz kriptografik funktsiyalar deb ham ataladi. xesh funktsiya asosida ma'lumot butunligini tekshirish bunga asosan yuboruvchi xabarning xesh qiymatini hisoblaydi va uni qabul qiluvchiga xabar bilan birgalikda yuboradi. qabul qiluvchi dastlab xabarning xesh qiymatini hisoblaydi va qabul qilingan xesh qiymat bilan solishtiradi. agar har ikkala xesh qiymat teng bo'lsa, u holda ma'lumotning butunligi o'zgarmagan, aks holda o'zgargan deb topiladi. kriptografik akslantirishlar (deshifrlashda) quyidagi ikki odatda kriptografiyada ma'lumotlarni shifrlashda turdagi akslantirishshlardan foydalaniladi. – ulardan biri o'rniga qo'yish (substitution) akslantirish bo'lsa, ikkinchichi o'rin almashish (permutation) akslantirishidir. o'rniga qo'yish akslantirishi o'rniga qo'yish akslantirishida, ochiq matn belgilari bir alfavitdan …

5 / 38

elgilarning takrorlanish chastotasi shifrmatndagi belgilarda ham bir xil bo'ladi (ko'p alifboli o'rniga qo'yish usullari bundan mustasno). masalan, yuqoridagi misolda ochiqmatndagi “l” harfining takrorlanish chastotasi 2 ga teng. uning o'rniga qo'yilgan shifrmatndagi “o” harfining ham takrorlanish chastotasi 2 ga teng. bu holat ochiqmatndagi qolgan belgilar uchun ham o'rinli. o'rin almashtirish akslantirishi ochiq matn belgilarining o'rni biror qoidaga ko'ra o'zaro almashtiriladi. bunda ochiq matnga ishtirok etgan belgilar shifrmatnga ham ishtirok etib, faqat ularning o'rni almashgan holda bo'ladi. kriptografiyaning tarixi ma'lumotlarni shifrlashning dastlabki ko'rinishlaridan ming yillar avval foydanib kelingan. yaqin o'n yilliklarga qadar foydalanilgan shifrlarni - klassik shifrlar deb atalgan. ba'zi manbalarda hisoblash qurilmalari yaratilgunga qadar foydalanilgan shifrlar – klassik shifrlar davriga tegishli deb olingan. undan keyingi davr esa zamonaviy shifrlar davri deb yuritiladi. kriptografiyaning tarixi qadimiy davr (qadimiy davr klassik shifrlari). ushbu davr klassik shifrlari asosan bir alfavitli o'rniga qo'yish va o'rin almashtirish akslantirishlariga asoslangan. ularga misol tariqasida tsezar, polibiya kvadrati usullarini …

Want to read more?

Download all 38 pages for free via Telegram.

Download full file

About "kiberxavfsizlik asoslari"

microsoft powerpoint - 2 - ma'ruza 1 kiberxavfsizlik asoslari kiberxavfsizlik asoslari csf1316 kriptografiyaning asosiy tushunchalari 3 tursunova.m.b maftuna-27-97@mail.ru kriptografiyaning asosiy tushunchalari kriptologiya - “maxfiy kodlar”ni yaratish va buzish fani va sanati; kriptografiya shug'ullanadi; kriptotahlil shug'ullanadi; – “maxfiy kodlar”ni yaratish bilan – “maxfiy kodlar”ni buzish bilan kripto – yuqoridagi tushunchalarga (hattoki bundanda ortig'iga) sinonim bo'lib, kontekst ma'nosiga ko'ra farqlanadi. kriptografiyaning asosiy tushunchalari shifr yoki kriptotizim ma'lumotni shifrlash uchun foydalaniladi. haqiqiy shifrlanmagan ma'lumot ochiq matn deb atalib, shifrlashning natijasi shifrmatn deb ataladi. haqiqiy ma'lumotni qayta tiklash uchun shifrmatnni deshifrlash zarur bo'lad...

This file contains 38 pages in PPTX format (1.4 MB). To download "kiberxavfsizlik asoslari", click the Telegram button on the left.

Tags: kiberxavfsizlik asoslari PPTX 38 pages Free download Telegram