organizamlarning ko'payishi

PPTX 114 pages 4.7 MB Free download

114 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 4.7 MB

File type PPTX

Pages 114

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 114

prezentatsiya powerpoint organizamlarning ko'payishi. mitoz ko’payish toshkent kimyo xalqaro universiteti kimyo va biologiya kafedrasi “genetika asoslari va bolaning rivojlanishida irsiy kasalliklar" fani ma'ruzachi phd dosent abdullayev asilbek e-mail: a.abdullayev@ytit.uz 1 mavzu rejasi: 1. jinsiy xujayralar va ularning ko'payishi. 2.hujayraning mitotik siklida xromosomalarning dinamik o'zgarishi. 3. mitozning biologik ahamiyati. tayanch tushunchalar: mitotik sikl, mitoz, kariokinez, sitokinez,interfaza, profaza, metafaza, anafaza, telofaza, xromosoma, sentromera, metasentrik, submetasentrik, akrosentrik, telosentrik, proksimal, distal. juft xromatida, xromonema, xromomeralar, geteroxromatin, euxromatin, dnk, rnk, nukleotid, dezoksiribonukleotid, kariotip, diploid, gaploid, gomologik,xromosomalar, amitoz, endomitoz, idoogramma hujayraning mitoz bolinishi hujayra bolinishida bir hujayradan ikki hujayra hosil boiadi. hujayra bo‘linishi organizmlar ko‘payishining markaziy qismini tashkil etadi. hujayra bir necha usullar orqali bolinadi. ularning eng ko‘p uchraydigani mitoz bolinishdir. mitoz bolinish somatik hujayralarga xos bolib, ikki asosiy bosqich: yadroning bolinishi (kariokinez) va sitoplazmaning boiinishi (sitokinez)dan iborat. mitoz uzluksiz jarayon bolib, hosil bolgan ikkala qiz hujayra o‘rtasida irsiy axborotning barobar taqsimlanishi amalga osliadi. bundan avval …

2 / 114

bo‘ladi. mitoz sikli o‘rganilganda irsiy moddaning o‘zgarishlari ham o‘rganiladi. mitoz sikli 4 davrga bo‘linadi: 1.mitoz (m), 2. presintez (g1), 3.sintez (s), 4. postsintez (g1) davrlar. bu g1, s, va g2 davrlar interfazani tashkil qiladi. mitoz - murakkab bo‘linish bo‘lib, asosan somatik hujayralarga xosdir. o‘rganishni osonlashtirish uchun mitoz 4 bosqichga bo‘lib o‘rganiladi: 1. profaza, 2. metafaza, 3. anafaza, 4. telofaza mitoz bolinishning birinchi bosqichi profaza ( pro - namoyon, phosis —davr) bo‘lib, bunda xromosoma iplari — xromatinlaming spirallashishi hisobiga xromosomalarni yo‘g‘onlashishi va kattalashishi kuzatiladi. ular juft-juft xromatidalar holatida bo‘lib yorug‘lik mikroskopida ko‘rinadi. xromosomalardagi xromatidalar profazada tarqalmaydi, balki ular sentromera orqali birikkan holda bog’ladi. profazada sentriolalar bolinib bir-biridan itarila boshlaydi. profazaning o‘rtasi yoki oxirida yadro qobig‘i va yadrocha parchalanadi, bo‘linish urchug‘i shakllanadi. natijada juft-juft xromatidalar sitoplazma va karioplazmaning umumiy massasida joylashadi. bu bilan profaza tugallanadi. metafaza (meta - keyin)da. xromatidalar zichlashib, yo‘g‘onlashib, hujayra markazi bo‘ylab to‘planadi. xromatidalar sentromerasi ekvator tekisligida, qolgan qismi …

3 / 114

yadro qobig‘i hosil bo‘ladi, yadrocha shakllana boshlaydi. sitoplazma bo‘linishi tugallanadi va hujayra qobig‘i hosil bo‘ladi ya’ni sitokinez amalga oshadi. hosil bo‘lgan yangi qiz hujayralar interfaza bosqichiga o ‘tadi. mitoz jarayoni odatda 1-2 soat davom etadi. davomiyligi hujayra turi, yoshi, tashqi muhit sharoitlariga bog‘liq. hujayra bo‘linishi yuqori harorat, radiatsiyaning katta dozasi, narkotik moddalar va o‘simlik zaharlari ta'sirida to‘xtashi mumkin. ayrim a’zo to‘qimalari hujayralarida mitoz jarayoni tuqallanmasdan yoki mitozda sitoplazma ikkiga bo'linmasdan dnkning ikki barobar ortishi kuzatiladi. bu jarayon endomitoz, deb ataladi. endomitoz natijasida bitta poliploid gigant yadroli yoki bir necha yadroli hujayralar hosil bo‘ladi. hosil bo‘lgan hujayralarda xromosomalar soni poliploid bo'ladi. (odatda somatik hujayralarda xromosomalar soni diploid (2n) bo‘ladi. jigar hujayralarida tetraploid (4n) va oktaploid (8n) xromosomalar to‘plami uchraydi. suyak ko‘migi hujayrasi – megakariotsitda xromosomalar to‘plami 32 n bo‘lishi mumkin. hujayrani bo‘linishida markaziy o ‘rinni xromosomalar egallaydi. bu yadro tuzilmalari yaxshi bo‘yalganligi uchun nemis olimi v. valdeyr xromosomalar (chromo-rang somo-tana) deb …

4 / 114

deyiladi. agar sentromera xromosomani bir-biriga teng bolmagan ikki qismga ajratib tursa, u holda biroz teng boimagan — submetasentrik yoki haddan tashqari noteng yelkali — akrosentrik xromosoma, agar sentromera xromosomaning uchki qismiga yaqin joydan o ‘rin olsa ular telosentrik xromosomalar deyiladi. xromosomalar uchidagi tanachalar esa telomeralar deb ataladi. xromosomada asosiy sentromeradan tashqari ikkilamchi sentromera bolishi mumkin. lekin u xromosoma joyini o ‘zgartirishda qatnashmaydi. ko‘p hujayralarda uning o‘rnida yadrochalar shakllanadi. ba’zan xromosoma uchlarida uncha katta boimagan tanachalar — yoldoshlar joylashadi. bunday xromosomalar yoldoshli xromosomalar deyiladi qutbli va elektron mikroskopiya kabi tadqiqot metodlari xromosomalarning nozik tuzilishini o‘rganishga imkon yaratdi. har bir xromonema ikkita elementar yig‘indidan, ya’ni mikromolekular o‘lchamli birlamchi ipchalardan tashkil topadi. birlamchi ipcha diametri 30 a° ga teng. spirallashish ikki ko‘rinishda bo‘ladi. ularning biri mayda, ikkinchisi yirik bo‘ladi. xromosomalar uzunasiga bir-biridan farq qiluvchi qismlardan tashkil topgan. ayrim qismlar ko‘proq spirallashadi, boshqalari kam spirallashadi. spirallashgan qism to‘q rangda, kam spirallashgani och rangda bo‘ladi. …

5 / 114

d dezoksiribonuklein kislotasi (dnk) va oqsil gistonlardan tashkil topgan. bundan tashqari, xromosomada rnk, kalsiy,magniy, temir ionlarining birmuncha miqdori va gistonsiz oqsillar ham mavjud. somatik hujayralarda xromosomalar soni jinsiy hujayralardagi xromosomalar soniga nisbatan ikki marta ko‘p. chunki ular miqdorining yarmi ona jinsiy hujayralaridan, yarmisi ota jinsiy hujayralaridan o‘tgan. somatik hujayradagi xromosomalar soni diploid to‘plam deyiladi va 2n bilan belgilanadi. jinsiy hujayralardagi xromosomalaming soni gaploid to‘plam deyiladi va n bilan ifodalanadi. diploid to‘plamdagi morfologik jihatdan bir-biridan farq qilmaydigan juft xromosomalar gomologik xromosomalar deb ataladi. kariotip — u yoki bu turdagi organizm som atik hujayralardagi xromosomalarning soni, hajmi, shaklini ifodasi. har bir turning somatik hujayralaridagi xromosomalaming katta kichikligi, shaklining grafik tasviri idiogramma nomini olgan. mitozning biologik ahamiyati hujayrada irsiy moddaning yangi hujayralarga o’tkazlishi irsiy moddalarning yangi hujayralarga teng taqsimlanishi organizmlar o’sishi? rivojlanishi, regenerasiyalanishini ta’minlaydi meyoz-jinsiy hujayralarning hosil bolish usuli. toshkent shahridagi yodju texnika institutu kimyo va biologiya kafedrasi “genetika asoslari va bolaning rivojlanishida …

Want to read more?

Download all 114 pages for free via Telegram.

Download full file

About "organizamlarning ko'payishi"

prezentatsiya powerpoint organizamlarning ko'payishi. mitoz ko’payish toshkent kimyo xalqaro universiteti kimyo va biologiya kafedrasi “genetika asoslari va bolaning rivojlanishida irsiy kasalliklar" fani ma'ruzachi phd dosent abdullayev asilbek e-mail: a.abdullayev@ytit.uz 1 mavzu rejasi: 1. jinsiy xujayralar va ularning ko'payishi. 2.hujayraning mitotik siklida xromosomalarning dinamik o'zgarishi. 3. mitozning biologik ahamiyati. tayanch tushunchalar: mitotik sikl, mitoz, kariokinez, sitokinez,interfaza, profaza, metafaza, anafaza, telofaza, xromosoma, sentromera, metasentrik, submetasentrik, akrosentrik, telosentrik, proksimal, distal. juft xromatida, xromonema, xromomeralar, geteroxromatin, euxromatin, dnk, rnk, nukleotid, dezoksiribonukleotid, kariotip, diploid, gaploid, gomologik,xro...

This file contains 114 pages in PPTX format (4.7 MB). To download "organizamlarning ko'payishi", click the Telegram button on the left.

Tags: organizamlarning ko'payishi PPTX 114 pages Free download Telegram