"leksikografiya asoslari"

PPTX 38 pages 9.0 MB Free download

38 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 9.0 MB

File type PPTX

Pages 38

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 38

slayd 1 o’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi termiz davlat universiteti o’zbek filologiyasi fakulteti o’zbek tilshunosligi kafedrasi o’qituvchisi temirova kamola baxtiyor qizining leksikografiya asoslari fanidan “leksikografiya asoslari” fanining vujudga, obyekti, predmeti. lug’at tuzish tamoyillari taqdimoti termiz –2021 o “leksikografiya asoslari” fanining vujudga, obyekti, predmeti. lug’at tuzish tamoyillari reja: lug’at va lug’atshunoslikning lug’aviy ma’nolari amaliy va nazariy leksikografiya vazifalari 3) o’zbek lug’atchiligining shakllanish bosqichlari 4) ensiklopedik va filologik lug’atlar 5) lug’at turlari 6) lug’at tuzish so’zlarni joylashtirish tamoyillari “lug’at” arabcha so’z bo’lib, til, sheva, lahja, so’z, ibora kabi ma’nolarni bildiradi. hozirgi kunda ushbu so’z ikki ma’noda: muayyan tilda, uning hududiy yoki ijtimoiy lahjasida mavjud bo’lgan, shuningdek, u yoki bu yozuvchi asarlarida uchraydigan so’zlar yig’indisi, ya’ni leksika; so’zlar(yoki morfemalar, so’z birikmalari, iboralar va shu kabilar) muayyan tartibda (alifboli, uyali, mavzuli) joylashtirilgan, tavsiflanuvchi birliklar, ularning kelib chiqishi, ma’nolari, yozilishi (imlosi), talaffuzi, uslubiy mansubligi, boshqa tillarga tarjimasi haqida ma’lumotlar jamlangan kitob ma’nolarida …

2 / 38

aloqa-munosabatni taʼminlash (ikki va koʻp tilli lugʻatlar, soʻzlashgichlar); muayyan til leksikasini ilmiy oʻrganish (etimologik, tarixiy lugʻatlar) va boshqa lug’atlar . lugʻat tuzish ishi sifatida turli xalqlarda yozuv taraqqiyotining ilk bosqichlarida u yoki bu tushunarsiz (eskirgan, dialektal, maxsus yoki chet tilga mansub) soʻzning qanday maʼno anglatishini bilish ehtiyoji natijasida paydo boʻlgan. dastlabki tuzilgan lugʻatlar umumlashgan, universal xususiyatga ega boʻlgan (lugʻatlarning turli shakllari, koʻrinishlari keyingi davrlarda yuzaga kelgan).. oʻzbek lug’atshunosligi tarixi mahmud koshgʻariyning "devonu lugʻotit turk" asaridan boshlangan deb aytish mumkin. ushbu lugʻat faqat soʻzlar va ularning maʼnolarini tavsiflab qolmasdan, turkiy xalqlar tarixi, urf-odatlari, geografik joylashuvi kabi keng maʼlumotlar manbai hisoblanadi. shu bilan birga u dastlabki ikki tilli (turkiycha-arabcha) lugʻatlardandir. mahmud zamaxshariy oʻzining "asos ul-balogʻa", "muqaddimat ul-adab" asarlari bilan ham amaliy, ham nazariy l.ning rivojiga ulkan hissa qoʻshdi. alisher navoiy ijodiga boʻlgan katta qiziqish 15-asrdan keyingi davrda bir qancha lugʻatlarning yaratilishiga sabab boʻldi: "abushqa" (16-asr, turkiya) izohli lugʻati, tole imoni hiraviyning "badoye …

3 / 38

li zohiriy tomonidan 1927 yilda tuzilib, nashr ettirilgan 2 jildli "ruscha-oʻzbekcha mukammal lugʻat" keyingi davrlarda oʻzbekistonda yaratilgan ikki tilli lugʻatlar uchun asos boʻldi. hozirgi kungacha 10 ga yaqin xorijiy til bilan oʻzbekchani qiyoslovchi koʻplab tarjima lugʻatlari, fan sohalariga oid 100 dan ziyod bir, ikki va uch tilli terminologik lugʻatlar yaratildi. oʻzbek xalqi tarixida birinchi marta "oʻzbek tilining izohli lugʻati" tuzilib, nashr etildi (1981). 20-asr oʻzbek lugʻatchiligi rivojiga a.zohiriy, a.qodiriy, ye.d.polivanov, a.k.borovkov, v.v.reshetov, s.ibrohimov, olim usmon, z.maʼrufov, sh.t. rahmatullayev, n.mamatov, a.hojiyev, t.aliqulov va boshqa munosib hissa qoʻshdilar. respublika mustaqilligi tufayli oʻzbek l.si oldiga yangi davr talablariga javob beradigan ensiklopedik va lingvistik lugʻatlar yaratish vazifasi qoʻyilgan va bu vazifa oʻz oʻrni bilan amalga oshirilmoqda xi-xii asr o’zbek lug’atchiligi "devoni lug’otit turk” ning arab lug’atchiligi an’analariga muvofiq tuzilganligi va unda so'zlarning berilish tartibi, fonetik, leksik, grammatik xususiyatlarning yoritilishi, asosan turkiy til, jumladan, o’zbek tiliga xos so’zlarning qayd etilganligi. "muqaddimat ul-adab" asarining tutgan o’rni …

4 / 38

sr o’rtalarida o’zbek lug’atchiligi "ruscha-sartcha " va "sartcha -ruscha" lug’atlarning varatilish sabablari. bir va ikki tilli terminologik . orfografik, izohli , frazeologik, chappa, filologik lug’atlarning yaratilishi. "ruscha-o!zbekcha paxtachilik terminlari so’zligi"(1933). "zoologiya terminlarining qisqacha izohli lug’ati’' (1938), “o’zbekcha-ruscha lug’at" (1941). nazariy lug’atshunoslik tilshunoslikning lugʻatchilik nazariyasiga oid sohasi, lugʻatshunoslik; lugʻat turlari va ularni tuzishning ilmiy asoslarini ishlab chiqish bilan shugʻullanadi. nazariy l. bir qancha muammolarni qamrab oladi: l lugʻatlarning umumiy tipologiyasini va yangi turdagi lugʻatlarni ishlab chiqish; lugʻat makrostrukturasini ishlab chiqish (soʻzlarni tanlab olish, soʻz va lugʻat maqolalarini joylashtirish tartibi, omonimlarni belgilash, lugʻat tarkibiga havola materiallarni kiritish); lugʻat mikrostrukturasini, yaʼni har bir lugʻat maqolasini ishlab chiqish (soʻzga grammatik va fonetik izoh berish, soʻz maʼnolarini ajratish va tasniflash, dalil sifatidagi illyustratsiyalar turlari, taʼriflash turlari, belgilar tizimi, soʻz etimologiyasi haqidagi maʼlumotlar) va boshqa l. tilshunoslikning barcha boʻlimlari, ayniqsa, leksikologiya bilan oʻzaro bogʻliq. l. ham amaliy, ham nazariy soha sifatida leksikologiya, uslubshunoslik, fonetikaga hamda til …

5 / 38

siklopedik va lingvistik (filologik) lug’atlarga ajratish mumkin. o’z navbatida, har bir turdagi lug’at, hajmiga ko’ra katta, o’rtacha, kichik, qamrab olgan materialining oz-ko’pligi va izlanishiga qarab to’liq va qisqa bo’lishi mumkin. ensiklopedik lug’at- so’zlarning o’zini emas, balki ular orqali bildiriladigan predmet va tushunchalarni izohlaydi, tushuntiradi. lingvistik lug’atlarning asosiy maqsadi esa til birligi hisoblangan so’zning ma’nolarini, turli lisoniy xususiyatlarini ochib berishdan iborat. lingvistik lug’atlar- leksikografik tavsif mazmuni, vazifasi va usullari nuqtai nazaridan br qancha turlarga bo’linadi. izohli lug’at- so’zlarning ma’nolari, qo’llanish darajasi, fonetik va grammatik xususiyatlarini korsatib beradi. xorijiy so’zlar lug’ati – muayyan tilga o’zlashgan, lekin o’zlashmaligi sezilib turgan boshqa til so’z va terminlarini tushuntirib beradi. tarjima lug’atlari- bir tilga oid lug’aviy birliklarni boshqa tilga o’girib izohlab beradi. tarixiy lug’at- so’zlarning qachondan e’tiboran shu tilda qo’llana boshlagani, uning fonetik, grammatik, semantik belgilari taraqqiyotini ko’rsatib beradi. dialektal (sheva) lug’at- tilning lahja va shevalariga xos bo’lgan, fonetik yoki semantik jihatdan adabiy tildagi etimologik lug’atlar- …

Want to read more?

Download all 38 pages for free via Telegram.

Download full file

About ""leksikografiya asoslari""

slayd 1 o’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi termiz davlat universiteti o’zbek filologiyasi fakulteti o’zbek tilshunosligi kafedrasi o’qituvchisi temirova kamola baxtiyor qizining leksikografiya asoslari fanidan “leksikografiya asoslari” fanining vujudga, obyekti, predmeti. lug’at tuzish tamoyillari taqdimoti termiz –2021 o “leksikografiya asoslari” fanining vujudga, obyekti, predmeti. lug’at tuzish tamoyillari reja: lug’at va lug’atshunoslikning lug’aviy ma’nolari amaliy va nazariy leksikografiya vazifalari 3) o’zbek lug’atchiligining shakllanish bosqichlari 4) ensiklopedik va filologik lug’atlar 5) lug’at turlari 6) lug’at tuzish so’zlarni joylashtirish tamoyillari “lug’at” arabcha so’z bo’lib, til, sheva, lahja, so’z, ibora kabi ma’nolarni bildiradi. hozirgi ku...

This file contains 38 pages in PPTX format (9.0 MB). To download ""leksikografiya asoslari"", click the Telegram button on the left.

Tags: "leksikografiya asoslari" PPTX 38 pages Free download Telegram