tibbiy genetika moduli

DOCX 15 pages 411.3 KB Free download

15 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 411.3 KB

File type DOCX

Pages 15

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 15

mavzu: uash faoliyatida tibbiy genetika moduli o'rni va ahamiyati irsiy kasaliklarni tekshirish usullari .tibbiy genetik maslahat irsiyat — organizmning oʻz belgilari va xususiyatlarini kelgusi avlodlarga oʻtkazish, yaʼni organizmlarning oʻziga oʻxshash nasllarni bun-yod etish xossasi. i. tufayli avlodlararo moddiy va funksional izchillik taʼmin etiladi. i. har xil turlarga mansub organizmlar belgi va xususi-yatlaridagi tafovutlarning avlodlar osha saklanib qolishini ham taʼminlaydi. organizmlarning oʻzaro oʻxshashlik va qarindoshlik darajasiga bi-noan oila, urugʻ, tur kabi sistematik guruhlarga muayyan tartibda taqsimlanishining asosida ham i. yotadi. i. tufayli bitta sistematik guruhga mansub organizmlar belgilarining turgʻunligi, yaʼni oʻzaro oʻxshashligi bilan birga ularning bir-biridan farq qiladigan belgilar ham saqlanib qoladi. i. ning muayyan bir yoʻnalishda taʼsiri tufayli organizm belgilarining avlodlar osha turgʻunligi taʼmin etiladi. i. organizmlar on-togenezining turgʻunligi, ontogenez bosqichlari ketmaketligini va bu jara-yonlarda moddalar almashinuvi xususiyatlarini belgilab beradi. i. ning yana bir xususiyati uning oʻzgaruvchanligidir (qarang oʻzgaruvchanlik). binobarin organizmlar irsiy belgilarining turgʻunligi mutloq boʻlmaydi. turli xil organizmlar bir-biridan …

2 / 15

ʼsirida turli koʻrinishlarda namoyon boʻladi. aksariyat hollarda i. xromosomalar tarkibidagi dnk molekulasida joylashgan genlar orkali amalga oshadi. bunday i. xromosoma yoki yadro i. i deyiladi. genlarning nisbatan kam qismi sitoplazmada joylashgan pla-stidalar va mitoxondriyalarda, yaʼni xromosomalar bilan bogʻliq boʻlmagan hujayra elementlarida joylashgan boʻladi. bu genlar faoliyati orqali amalga oshadigan i. sitoplazmik i. deyiladi. i. tufayli organizmlar har xil guruhlarining nisbatan musta-qilligi, ularning yaxlit sistema (po-pulyasiyalar, turlar) sifatida muayyan yashash sharoitiga moslashganlik xususiyatlari saqlab qolinadi. illy sababdan i. evolyusion jarayonning eng asosiy omillaridan biri hisoblanadi. genetik tadqiqotlar natijasida qator i. qonunlari kashf etildi. mendel tadqiqotlaridan kelib chiqadigan i. qonunlari quyidagilardan iborat: organizm belgi va xususiyatlarining irsiy asosini genlar tashkil etadi; i. birligi boʻlgan genlar nisbatan turgʻundir; har bir gen har xil allel (dominant va retsessiv) xrlatda boʻladi; tana hujayralarida genlar jinsiy hujayradagiga nisbatan ikki hissa koʻp. amerikalik t. morgan tadqiqotlari negizida quyidagi i. prinsiplari aniqlandi: gen xromosomaning lokus deb nomlangan maʼlum …

3 / 15

. shartli ravishda inson genetikasi (antropogenetika) va tibbiyot genetika-siga boʻlinadi. antropogenetika odam organizmi normal belgilarining ir-siyligi va oʻzgaruvchanligini, tibbiyot genetikasi esa uning irsiy patologi-yasini oʻrganadi. o.g . 19-asrning oxirlaridan rivojlana boshladi. bu davrda xdli irsiyatni oʻrganuvchi usullar kam boʻlganligi sababli, odam ayrim belgilarining nasldan naslga oʻtishini oʻrganishda egizaklar usulidan foydalaniladi. 20-asrning boshlaridan odamning populyasion genetikasi rivojlana boshladi. populyasion genetika maʼlum bir chegaralangan gurux, odamlardagi geografik, etnik, tabakali va boshqa genlarning turlari va tarkibining oʻzgarishini oʻrganadi. bundan tashqari, bu usul yordamida odamning tur si-fatida evolyusion shakllanishi, ularning sut emizuvchilardan irsiy farqlari, zamonaviy odam populyasiyalaridagi irsiy oʻzgaruvchanliklarni oʻrganish mumkin. 20-asrning 20—30- yillaridan boshlab odamdagi mutatsiyalar oʻrganila boshlandi. odam irsiyatini oʻrganishda uni xavfli mutatsiyalardan himoya qilish katta ahamiyatga ega, chunki texnika rivojlanishi va kimyoviy vositalar koʻp ishlatilishi tufayli odam orga-nizmiga mutagen omillar taʼsiri oshib bormoqda. 20-asrning oʻrtalariga kelib va radiatsion genetika rivojlanishi bilan o.g .ni oʻrganish yana kuchaydi. 1956 yil odamda 46 ta …

4 / 15

neriyasi va h.k.dan foydalaniladi. sitogenetik usullar odam xromoso-malari soni, ularning tuzilishini oʻrganish imkonini berdi, natijada koʻpgina irsiy kasalliklarni aniklash mumkin boʻldi. biokimyoviy usullar yordamida gendan u nazorat qiladigan belgigacha boʻlgan yoʻl oʻrganilib, irsiy kasalliklarga tashhis qoʻyish va ularni davolash usullari ishlab chi-qildi. immun javobning rivojlanish mexanizmlari oʻrganilganda bir guruh genlar (markaziy gistomoslik kompleksi genlari)ning ahamiyati juda katta ekanligi aniqlandi. bu sistema omillari organizmning noyobligini taʼminlashda, xujayralararo reaksi-yalarni amalga oshirishda, immun javob kuchini nazorat qilishda qatnasha-di, yaʼni sistema donor—transplantat ni tanlay bilishda, yangi immun tiklash usullarini ishlab chiqish, tugʻma kasalliklarni oldindan aniqlab olishda ahamiyati katta. 20-asrning oxirida amerika olimlari odam genlari kartasini toʻliq oʻrganib chiqishga muvaffaq boʻlishdi. bu kashfiyot endilikda gen injeneriyasi metodlari yordamida irsiy kasalliklarni davolash usullarini ishlab chiqishga imkon beradi. shu bilan birga irsiy kasalliklarni homiladorlikning ilk davrlarida aniqlash (pre-natal tashhis) usullari ishlab chiqilmoqda. gen injeneriyasi usullari yordamida bepusht ayolga probirkalarda chatishtirilgan homila implantatsiya qilinmokda, natijada ular farzand koʻrish …

5 / 15

koʻpgina hujayralariga oʻtadi, natijada qator rivojlanish nuqsonlari kuzatiladi. xromosomasida meʼyordan tashqari oʻzgarishlar bor embrionlar tugʻilgunga qadar nobud boʻladi, oʻlik tugʻilgan chaqaloqlarning 6%i xromosomalarida buzilishlar borligi aniqlangan. xromosoma kasalliklariga, asosan, xromosomalarning ikki xil oʻzgarishi sabab boʻladi; ulardan birinchisida xromosomalar sonining oʻzgarishi kuzatiladi. mac, uch toʻplam xromosomali tugʻilgan bolalar uzoq yashamaydi. xromosoma kasalliklarining koʻpchiligida bir juft xromosomalarning birida qoʻshimcha xromosomalar paydo boʻladi (trisomiya). koʻpincha trisomiya 21 xromosomada vujudga keladi, bunda daun kasalligi rivojlanadi. boshqa hollarda, jinsiy xromosomalar soni oʻzgaradi, mas, xromosomalar toʻplamida xxromosomalar soni beshtagacha, yxromosomalar — uchtagacha koʻpayadi. xromosoma kasalliklarida jinsiy aʼzolar holati va jinsiy yetilishi buziladi, bepushtlik rivojlanadi. ayrim xromosoma kasalliklari jins bilan bogʻliq boʻladi. mac, ayollarda koʻproq shereshevskiyterner va xtrisomiya sindromi, erkaklarda esa klaynfelter sindromi kuzatiladi, bunda xxromosoma ortikcha uchraydi. xromosomalarni aniqdash usullari takomillashuvi bilan alohida u yoki bu xromosomatsing oʻzgarishi bilan bogʻliq koʻpgina tugʻma rivojlanish nuqsonlari qayd etilmoqda. bunda anomaliyalar kuchsizroq namoyon boʻlib, faqatgina ayrim aʼzo va toʻqimalar …

Want to read more?

Download all 15 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tibbiy genetika moduli"

mavzu: uash faoliyatida tibbiy genetika moduli o'rni va ahamiyati irsiy kasaliklarni tekshirish usullari .tibbiy genetik maslahat irsiyat — organizmning oʻz belgilari va xususiyatlarini kelgusi avlodlarga oʻtkazish, yaʼni organizmlarning oʻziga oʻxshash nasllarni bun-yod etish xossasi. i. tufayli avlodlararo moddiy va funksional izchillik taʼmin etiladi. i. har xil turlarga mansub organizmlar belgi va xususi-yatlaridagi tafovutlarning avlodlar osha saklanib qolishini ham taʼminlaydi. organizmlarning oʻzaro oʻxshashlik va qarindoshlik darajasiga bi-noan oila, urugʻ, tur kabi sistematik guruhlarga muayyan tartibda taqsimlanishining asosida ham i. yotadi. i. tufayli bitta sistematik guruhga mansub organizmlar belgilarining turgʻunligi, yaʼni oʻzaro oʻxshashligi bilan birga ularning bir-birida...

This file contains 15 pages in DOCX format (411.3 KB). To download "tibbiy genetika moduli", click the Telegram button on the left.

Tags: tibbiy genetika moduli DOCX 15 pages Free download Telegram