o‘zbekistonda arxeologiya fani rivojlanishi mustaqil ish

DOCX 12 стр. 325,2 КБ Бесплатная загрузка

12 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 325,2 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 12

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 12

mavzu: o‘zbekistonda arxeologiya fani rivojlanishi kirish ………………………………………………………………………………………… 1. o‘zbekistonda arxeologiya fanining shakllanishi va dastlabki tadqiqotlar………………… 2. sovet davrida arxeologiya fanining rivojlanishi……………………………………………. 3. mustaqillik davrida arxeologiya fanining taraqqiyoti……………………………………… xulosa…………………………………………………………………………… kirish o‘zbekiston qadimiy sivilizatsiyalarning beshigi, sharqning madaniy va ilmiy markazlaridan biri sifatida tarixda alohida o‘rin egallaydi. bu yerda insoniyat tarixining eng qadimiy davrlariga oid boy moddiy madaniyat yodgorliklari saqlanib qolgan. arxeologiya fani ana shu merosni o‘rganish, qadimiy jamiyatlarning hayoti, xo‘jaligi, diniy qarashlari, madaniyati va turmush tarzini ilmiy asosda tadqiq etishda muhim vosita hisoblanadi. shu boisdan ham o‘zbekiston hududida arxeologiya fanining shakllanishi va rivojlanishi milliy tarixshunoslikning eng muhim yo‘nalishlaridan biri sanaladi. arxeologiya fani yurtimizda dastlab xix asr oxirlaridan boshlab shakllana boshlagan bo‘lsa-da, uning ilmiy asoslari xx asrning boshlarida qo‘yildi. dastlab rus olimlari va ekspeditsiyalari tomonidan olib borilgan tadqiqotlar keyinchalik milliy arxeologiya maktabining rivojlanishiga zamin yaratdi. shu jarayonda samarqand, buxoro, xiva, termiz kabi qadimiy shaharlar hududida ilk qazish ishlari amalga oshirildi va ko‘plab yodgorliklar …

2 / 12

sh, uni kelajak avlodga yetkazish va turizm sohasida keng foydalanish masalalariga alohida e’tibor qaratilmoqda. 1. o‘zbekistonda arxeologiya fanining shakllanishi va dastlabki tadqiqotlar o‘zbekiston hududi qadimiy sivilizatsiyalar beshigi sifatida dunyo tarixida alohida o‘rin egallaydi. bu yurt qadimdan turli xalqlar, davlatlar, madaniyatlar chorrahasi bo‘lib kelgan. aynan shuning uchun ham o‘zbekiston hududi boy arxeologik merosga ega. qadimiy shaharlar xarobalari, qo‘rg‘onlar, sug‘orish inshootlari, ibodatxonalar, qabristonlar va san’at yodgorliklari bu yerda insoniyat tarixining turli bosqichlarini yoritib turadi. ushbu merosni ilmiy asosda o‘rganish zarurati xix asr oxiri – xx asr boshlarida sezila boshladi. arxeologiya fanining dastlabki shakllanish jarayoni o‘zbekistonda rossiya imperiyasi davri bilan chambarchas bog‘liq. chunki 1860–1870-yillarda turkiston general-gubernatorligi tashkil etilishi natijasida markaziy osiyoga ko‘plab rus sayyohlari, olimlari va harbiylari kelib, o‘z kuzatuvlarini boshladilar. ularning bir qismi tarixiy yodgorliklarga qiziqib, tosh yozuvlarni, qadimiy xarobalarni, topilmalarni yig‘ish bilan shug‘ullandi. xix asrning ikkinchi yarmida mashhur sharqshunos va tarixchi v.v. bartold (1869–1930) turkiston hududiga bir necha bor safar qilib, …

3 / 12

orazmdagi qadimiy qal’alar xarobalari rus olimlarining e’tiborini tortdi. shu davrda a.l. kun, n.i. veselovskiy kabi olimlar ham turkiston hududida izlanishlar olib bordilar. 1904-yilda turkiston arxeologik havaskorlar to‘garagi (taht) tashkil etilishi arxeologiya fanining shakllanishida muhim bosqich bo‘ldi. bu jamiyat arxeologik yodgorliklarni to‘plash, qadimiy obidalarni ro‘yxatga olish va ularni o‘rganish bilan shug‘ullandi. to‘garak a’zolari orasida rus olimlari bilan bir qatorda mahalliy ziyolilar ham bor edi. ayniqsa, samarqand va toshkentda faoliyat ko‘rsatgan to‘garak a’zolari o‘zbekiston arxeologiyasining ilk poydevorini yaratdilar. xx asr boshlarida arxeologik tadqiqotlar tobora tizimlashib bordi. masalan, 1905–1910-yillarda samarqanddagi afrosiyobda dastlabki qazish ishlari olib borildi. bu qazilmalar natijasida qadimiy devoriy rasmlar, sopol buyumlar, qadimiy tangalar topildi. shuningdek, termiz atrofida qadimiy buddaviylik markazlariga oid yodgorliklar o‘rganildi. ushbu topilmalar orqali markaziy osiyoda buddaviylik dini keng tarqalgan davrni aniqlash mumkin bo‘ldi. shu davrda numizmatika – qadimiy tangalar fani ham rivojlana boshladi. o‘zbekiston hududidan topilgan kushonlar davri, sosoniylar davri va mahalliy hukmdorlar tangalari sankt-peterburg va moskva …

4 / 12

ko‘zdan kechirardilar. shu bois ularning tadqiqotlari mukammal arxeologik metodlarga asoslanmagan bo‘lsa-da, to‘plangan materiallar keyinchalik ilmiy izlanishlarga katta xizmat qildi. shuni ta’kidlash kerakki, xix asr oxiri – xx asr boshida olib borilgan arxeologik tadqiqotlar o‘zbekiston hududining qadimiy davlatchilik, shaharsozlik va madaniy rivojlanish markazi bo‘lganini isbotlashga xizmat qildi. masalan, afrosiyob devoriy rasmlarida tasvirlangan diplomatik elchilar manzarasi samarqandning xalqaro aloqalardagi o‘rnini ko‘rsatib berdi. termiz atrofidan topilgan budda haykallari esa bu hududning qadimiy diniy markaz bo‘lganidan dalolat berdi. xorazm hududida ham dastlabki kuzatuvlar amalga oshirildi. qadimiy qal’a xarobalari, sug‘orish tizimlari, qabr yodgorliklari qayd etildi. keyinchalik bu izlanishlar mashhur olim s.p. tolstov boshchiligida xx asrning 30–40-yillarida olib borilgan xorazm arxeologik-etnografik ekspeditsiyasi uchun zamin bo‘ldi. shu tariqa, xix asr oxiri va xx asr boshidagi dastlabki arxeologik izlanishlar o‘zbekiston hududida mustaqil arxeologiya fanining shakllanishiga asos bo‘ldi. bu davrda ilmiy metodlar mukammal bo‘lmagan bo‘lsa-da, yig‘ilgan materiallar va yozilgan asarlar keyinchalik milliy arxeologiya maktabining rivojlanishida katta ahamiyat kasb etdi. …

5 / 12

fani tarixshunoslikning mustaqil sohasi sifatida shakllandi. 1. dastlabki tashkilotlar va ilmiy muassasalar 1920-yillardan boshlab o‘zbekistonda ilmiy tadqiqotlar davlat tomonidan boshqarila boshlandi. 1920-yilda turkiston davlat universiteti (hozirgi o‘zbekiston milliy universiteti) qoshida tarix va sharqshunoslik bo‘limlari ochildi. bu bo‘limlar keyinchalik arxeologik tadqiqotlarni rivojlantirishga zamin yaratdi. 1924-yilda o‘zbekiston sovet sotsialistik respublikasi tashkil topgach, toshkentda va samarqandda muzeylar, ilmiy jamiyatlar faoliyati kengaydi. 1929-yilda o‘zbekiston fanlar qo‘mitasi tashkil etilib, uning tarkibida tarix va arxeologiya bo‘limi faoliyat ko‘rsata boshladi. 1943-yilda esa o‘zbekiston fanlar akademiyasi tuzildi va uning tarkibida tarix va arxeologiya instituti ochildi. bu institut respublikada arxeologiya fanining markaziga aylandi. 2. yirik ekspeditsiyalar va tadqiqotlar sovet davrida o‘zbekistonda yirik arxeologik ekspeditsiyalar tashkil etildi. ayniqsa, 1937-yilda professor s.p. tolstov boshchiligida ish boshlagan xorazm arxeologik-etnografik ekspeditsiyasi jahon miqyosidagi eng mashhur ilmiy loyihalardan biri bo‘ldi. bu ekspeditsiya 40 yil davomida (1937–1976) faoliyat yuritib, amudaryo bo‘ylaridagi qadimiy shaharlar, qal’alar, sug‘orish tizimlarini o‘rgandi. qoyqirilgan qal’a, tuproqqal’a, ayazqal’a, qal’aliqir kabi yodgorliklarning ilmiy …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 12 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "o‘zbekistonda arxeologiya fani rivojlanishi mustaqil ish"

mavzu: o‘zbekistonda arxeologiya fani rivojlanishi kirish ………………………………………………………………………………………… 1. o‘zbekistonda arxeologiya fanining shakllanishi va dastlabki tadqiqotlar………………… 2. sovet davrida arxeologiya fanining rivojlanishi……………………………………………. 3. mustaqillik davrida arxeologiya fanining taraqqiyoti……………………………………… xulosa…………………………………………………………………………… kirish o‘zbekiston qadimiy sivilizatsiyalarning beshigi, sharqning madaniy va ilmiy markazlaridan biri sifatida tarixda alohida o‘rin egallaydi. bu yerda insoniyat tarixining eng qadimiy davrlariga oid boy moddiy madaniyat yodgorliklari saqlanib qolgan. arxeologiya fani ana shu merosni o‘rganish, qadimiy jamiyatlarning hayoti, xo‘jaligi, diniy qarashlari, madaniyati va turmush tarzini ilmiy asosda tadqiq etishda muhim vosita hisoblanadi. shu bo...

Этот файл содержит 12 стр. в формате DOCX (325,2 КБ). Чтобы скачать "o‘zbekistonda arxeologiya fani rivojlanishi mustaqil ish", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: o‘zbekistonda arxeologiya fani … DOCX 12 стр. Бесплатная загрузка Telegram