tur arealining shakli va hajmi

DOCX 29 pages 294.9 KB Free download

29 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 294.9 KB

File type DOCX

Pages 29

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 29

oʻzbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi urganch davlat universiteti tabiiy fanlar fakulteti 193-guruh “biologiya” ta’lim yoʻnalishi v-kurs talabasi baltayeva munavvarning tur arealining shakli va hajmi. areal doirasida turning tarqalish qonuniyatlari mavzusida yozgan mustaqil ishi o‘qituvchi: i.avazmetova urganch 2023-yil reja: 1. areal haqida batafsil ma’lumot. 2. areal xaritasini tuzish uslublari. 3. areallarning ko’lami va shakli. 4. areal tiplari va ularga xos xususiyatlar 5. areallarda hayvonlarning tarqalishi va tur arealini o’rganishning ahamiyati 6. foydalanilgan adabiyotlar. areal haqidagi ta limot asoslari zoogeografiyaning asosiy tadqiqot yo'nalishlaridan biri arealografiyadir. arealografiya areal tiplari, ularning tarkibi va kelib chiqishi liaqidagi ta’limotdir. areal lotincha area — maydon, makon, ya'ni o'simlik yoki hayvon turi, yer vuzidagi qandaydir hodisa, foydali qazilmalar va shu kabilarning tarqalish hududi ma’nosiga ega. kontur xaritalarda areallar turli shakllar, ranglar. chiziqlar va boshqa belgilar bilan ifodalanadi. bunday yo'l tutish turli areallarni bir-biridan ajratish imkonin i be rad i. areal tushunchasi zoogeografiyada keng qo’llaniladi va …

2 / 29

asdan, inson hayotida nazariy va amaliy jihatdan muhim ahamiyatga ega bo'lgan turlarning areallarini o'rganish juda muhim. chunki, shu asosda u yoki bu turning kelajagi va ahamiyati haqida ayrim xulosalar ehiqarish imkoniyatlari yaratiladi. turlarni iqlimlashtirish va qayta iqlimlashtirish,ularning son dinamikasidagi o'zgarishlarni aniqlash, areallarning qisqarishi yoki kengayishi bilan bog'liq masalalai ni halqilishda areallar ustida o'tkaziladigan tadqiqotlar juda zarur. turning yoki boshqa taksonlarning tarqalish chegaralarini belgilasli uchun ularning tarqalish areallari xaritalarda turlieha ifodaladi. bunda tur areali har xil shartli belgilar bilan chegaralanib qolmasdan. balki turning tarqalish ini cheklovehi omillar ham aniqlanadi. areallar chegarasida o'rganilayotgan tur bir tekis tarqalmaydi, ya'ni tur o'zining yashashi uchun qulay bo'lgan arealning muayyan qismlarinigina egallaydi. masalan, kichik yumronqoziq dneprdan boshlab oltoy tog'oldigacha tarqalgan bo'lib, bu chegara uning tarqalish areali hisoblanadi. ammo kichik yumronqoziq o'z areali doirasida joylashgan aholi punktlari hamda o'rmonlarda uchramaydi va u faqat o'zining yashashini ta’minlay oladigan qulayliklarga ega bo'lgan joylardagina uchraydi. arealning bunday qismlari yashash joyiari …

3 / 29

a, turning yashash joyi va “kezib’' yuradigan joyini farqlay olish lozim. uzoq muddat davomida turning ko'payishi kuzatiladigan va populyatsiyasining zichligini saqlab kelayotgan joyi uning yashash hududi, ya'ni areali hisoblanadi. tur o'zining "kezib'" yuradigan joyida ma'lum muddatda uchrab turadi, ammo ko'payishda ishtirok etmaydi. masalan, qushlarning qishlash, qo'lqanotlilarning oziqlanish joylarini o ‘zgartirib turishi va boshqalar bunga misol bo'la oladi. areallarni aniqlashga nisbatan ikkinchi qarash bo'yicha, turlarning ko'payish va qishlash hududlari vagona murakkab areal hisoblanadi. d.v.panfilov (1960) qayd etishicha. tur vakillarining havot tsikllari kechadigan makon tur areali hisoblanadi. bundan shunday xulosa chiqadiki, o'tkinchi qushlarning xuddi shunday baliqlarning ko‘payish va qishlash joyiari va boshqa migratsiya qiluvchi hayvonlarning tur vakillari uchraydigan joylar ularning areallari hisoblanadi. chunki mazkur turlar yashashi uchun ko'payish va qishlash joy larida (areal qismlarida) bo'lishi zarur va shartdir. bunday xususiyat uzoq yillar davomida evolyutsion jihatdan shakllangan bo'lib. hayot tsiklining ajralmas moslanishi bo'lib hisoblanadi. arealni xaritada ifodalash areal to'g'risida nisbatan aniq m a’lumot …

4 / 29

arini ifodalash lozim bo'lsa, bunda har bir tur areali alohida shartli belgilar (nuqta, uchburchak, aylana va boshq.) bilan belgilanadi. bunday usul o'rganilayotgan turning boshqa turlar bilan o ‘zaro qanday biotik munosabatda bo'lishini, muayyan yashash muhitida turlarni birga jamoa holida uchrashini ta'minlovchi ekologik omillarni, mazkur jamoada qaysi turning zich va siyrak jovlashganligini hamda uning sabablarini aniqlash va tegishli tartibda xulosalash imkoni yaratiladi. areal xaritasini tuzish uslublari zoogeografiyada areallar xaritasini tuzishda quyidagi uslublar qo'llaniladi: 1. nuqtalar orqali xarilalashtirish uslubi. mazkur uslub asosiy uslublardan birj hisoblanadi va bunda muayyan hududda o'rganilayotgan tur uchraydigan har bir joy nuqtalar yoki kichik aylanalar yordamida kontur xaritaga tushiriladi. bu uslubning afzalligi shundaki, turning tarqalishi to'g'risida m a ’lumotlar juda kam bo'lganda yoki u faqat bir jo ydagin a uchratilganda aynan ma zkur uslubdan foydalaniladi. nuqtalar orqali xaritalashtirishda olingan natijalarning aniqlik darajasi mavjud materiallarning miqdoriga va xaritaning masshtabiga bog'liq bo'ladi. shuni unutmaslik kerakki, xaritaga turning alohida vakillarini birma-bir …

5 / 29

ro uzluksiz chiziqlar orqali tutashtiriladi. areal chegarasi nisbatan aniq bo'lishi uchun nuqtali va kontur uslublari birga amalga oshiriladi. bu uslub boshqalariga nisbatan ancha mukammal sanaladi. 3.to'rsinton uslub. keyingi yillarda keng qo'llanilayotgan uslublardan biri sanaladi. bunda dastlab o lrganilayotgan turning uehrasli ehtimoli bo'lgan joylar kontur xaritada kataklarga bo'lib ehiqiladi. sliundan s o 'n g areali xaritalashtirilayotgan tur qaysi katakda uchrasa, mazkur katak bo'yaladi. xaritalashtirishning bu tui i yaxshi o'rganilgan hududlar uchun yaroqli bo'lib. bosliqa uslublarga nisbatan mukammal emas. buyuk biritaniyadagi email ipak qurti arealining nuqtali uslub orqali xaritalashtirilishi (d.xisu, 1973). xo'jasavdogar arealining kontur uslub orqali xaritalashtirilishi (l.k.lopatin, 1980). janubiy amerikadagi kemiruvchilarga mansub bo'lgan malacothris typica arealining to'rsimon uslub orqali xaritalashtiri 1 ishi (m.udvari, 1978). areallarning kolamimi va shakli areallarning koiami turli-tuman bo'lib. tabiatda juda tor areallar bilan bir qatorda keng areallar ham uchraydi. masalan, tulki katta, yumronqoziqlar o'rtaeha va prometey sichqonlari esa kichik areallarni hosil qiladi. keng areallar butun oblastlarni, materiklarni …

Want to read more?

Download all 29 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tur arealining shakli va hajmi"

oʻzbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi urganch davlat universiteti tabiiy fanlar fakulteti 193-guruh “biologiya” ta’lim yoʻnalishi v-kurs talabasi baltayeva munavvarning tur arealining shakli va hajmi. areal doirasida turning tarqalish qonuniyatlari mavzusida yozgan mustaqil ishi o‘qituvchi: i.avazmetova urganch 2023-yil reja: 1. areal haqida batafsil ma’lumot. 2. areal xaritasini tuzish uslublari. 3. areallarning ko’lami va shakli. 4. areal tiplari va ularga xos xususiyatlar 5. areallarda hayvonlarning tarqalishi va tur arealini o’rganishning ahamiyati 6. foydalanilgan adabiyotlar. areal haqidagi ta limot asoslari zoogeografiyaning asosiy tadqiqot yo'nalishlaridan biri arealografiyadir. arealografiya areal tiplari, ularning tarkibi va kelib chiqishi liaqidag...

This file contains 29 pages in DOCX format (294.9 KB). To download "tur arealining shakli va hajmi", click the Telegram button on the left.

Tags: tur arealining shakli va hajmi DOCX 29 pages Free download Telegram