xalq og’zaki ijodi va uning o’ziga xos xususiyatlari, tarixiy taraqqiyoti va o’rganilish tarixi

DOCX 101,8 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1493285161_67967.docx xalq og’zaki ijodi va uning o’ziga xos xususiyatlari, tarixiy taraqqiyoti va o’rganilish tarixi reja: 1. folklor haqida umumiy tushuncha: xalq — folklorning ijodkori; folklor -jamoa ijodi; folklor - og’zaki ijod. 2. folklorda an’anaviylik, variantlilik, ijodiy metod. 3. folklorshunoslik — folklor haqidagi fan. 4. folklor namunalarining qadimgi yozma obidalar orqali yetib kelishi. 5. o’zbek folklori va folklorshunosligining taraqqiyot davrlari. 6. o’zbek folklorining janriy tarkibi va tizimi. folklor haqida umumiy tushuncha. «folklor» atamasi aslida «folk» — xalq va «lore» — donolik so’zlaridan yasalgan bo’lib, «xalq donoligi, xalq donishmandligi» ma’nolarini anglatadi. uni birinchi marta 1846-yilda vilyam toms ilmiy istiloh sifatida qo’lladi. shundan boshlab bu istiloh xalqaro miqiyosda ilmiy taomilda o’zlashib ketdi. shunga qaramay, angliya, aqsh va boshqa ingliz tilida so’zlashuvchi mamlakatlarda bu mavhum keng ma’noda xalq ijodining barcha sohalarini - xalq poeziyasi, xalq nasri, musiqasi, raqsi, rassomlik, o’ymakorlik, diniy e’tiqodi va odatlarini ifodalasa, boshqa tillarda so’zlashuvchi xalqlarda, asosan, so’z san’atini — xalq …

zamirida o’zbek xalq og’zaki poetik ijodi tushuniladigan bo’ldi. hodi zarifning oliy o’quv yurtlari uchun tuzgan ikki jildlik «o’zbek folklori» (1939 va 1941-y.) xrestomatiyasi nashr etilgach, u yanada barqarorlashdi. o’zbek folklori xilma-xil janrlardan tarkib topgan og’zaki so’z san’ati bo’lib, xalqimizning dunyoqarashi, badiiy zavqi, ijodiy salohiyati, simpatiya va antipatiyasini, orzu va intilishlarini aks ettiradi. binobarin, folklorni maxsus fan sifatida oliy o’quv yurtlarida o’qitish hayotiy zaruriyat taqozosi tufayli amalga oshdi. folklor — so’z san ‘atining boshlang’ich namunasi bo’lib, u behad qadimiy so’z san’ati sanaladi, unda uzoq o’tmishda yashagan ibtidoiy ajdodlarimizning hali yozuvni bilmagan zamonlardagi turish-turrausbi, dunyoqarashi va e’tiqodi, kurash va mag’lubiyatlari ifodalangan. folklorda tasvirlangan voqelik vaqt (zamon) e’tiboriga ko’ra o’tmishga daxldor, undagi u yoki bu janr tabiatida, til xususiyatlarida buning izlarini ko’rish mumkin. «xalq poeziyasining qaysi bir yodgorligi xususida o’ylab ko’rmang, uning zamirida diniy-hayotiy yoki diniy-marosim, uy-xo’jalik yoki «xalqaro siyosiy g’oya» yarqirab turishini ta’kidlar ekan, e.v.anichkov folklorda ifodalangan poetik obrazlar genetik asosi o’sha …

ydi. uning ayrim janrlarida so’z va kuy omuxtaligi yetakchi bo’lsa, ayrimlarida sahna san’ati unsurlari ustun turadi. bu hoi folklor asarlariga sinkretiklik xususiyatini baxsh etgan. folklor namunalari ijrosi xilma-xil san’at turlariga xos unsurlarni o’zida mujassamlashtirgan. uning talay namunalari so’z va kuy uyg’unligida ijro etiladi. chunonchi, doston va termalarni do’mbira jo’rligida kuylash an’anaviy bo’lsa, qo’shiq dutor, childirma jo’rligida kuylanadi. aksariyat folklor asarlarida so’z yetakchi o’rinni egallaydi. ertak, afsona, naql, rivoyat, latifa, maqol va topishmoq janrlari shunday xarakterga ega. xalq ertaklarida, xalq dramasida harakat va mimika muhim qimmat kasb etadi. biroq ko’pgina asarlar ijrosida kuy g’oyaviy-badiiy mazmunni ifodalashda bir qadar qimmat kasb etsa-da, baribir so’z mazmunini ochuvchi asosiy vosita bo’lib qolaveradi. bu folkloming so’z san’ati sifatidagi mohiyatini to’la-to’kis tasdiqlaydi. xalq —folkloming ijodkori. folklor qabila, urug’, elat, xalq yoki millatning mafkurasi va psixologiyasini aks ettiradi. uning paydo bo’lishida hal qiluvchi rol o’ynaydi. boshda ijod g’ayrishuuriy holda bo’lgan. ijodkor g’ayriixtiyoriy tarzda mohiyatni tushunmagan holda ijod …

amaliy ehtiyojlar asirligidan qutulishiga ko’maklashdi. albatta, eng qadimiy mehnat quroli - boltaning ixtirosi hali san’atning ifodasi bo’la olmas, lekin ibtidoiy inson unda o’z «ijodiyoti»ni ko’rib, qanoat tuyg’usini kechirdi. asta-sekinlik bunday takrorlash va takomillashtirish ehtiyojga aylana bordi. endi insonga boltaga dasta yasash kamlik qilar, shuning uchun o’sha dastaning qulay bo’lishi zarurligini anglab yetdi. natijada mehnat qurolining ko’rkam va qulayligi uchun kurash estetik tafakkur rivojiga turtki bera bordi. odamlar endi mehnat qurollariga turli-tuman rasmlar chizadigan bo’ldilar. boshda ovchi qanday ov qilganligini dalillardan chekinmay hilcoya qilgan bo’lsa, bora-bora shu hikoyasiga o’z hayotiy tajribalarini qo’shgan holda, hayot epizodlarini bir-biriga solishtirgan holda, ko’rgan-kechirganlari bilan boyitilgan holda xayoliga erk berib ifodalaydigan bo’ldi. xayolga erk berish zamirida ibtidoiy odamda estetik tuyg’u shakllana bordi, go’zallikni tushunish va anglash teranlashdi va shular zaminida xalq og’zaki ijodiyotining dastlabki namunalari yuzaga keldi. shunga qaramay, m.gorkiy uqtirganidek: «kishilar juda qadimgi davrdayoq orzu qilganlar. faeton, dedal va uning o’g’li lkar hamda «uchar gilam» …

ni ham shaklan, ham mazmunan xilma-xil xarakter kasb etishini ta’minladi. aytaylik, og’zaki so’z san’ati paydo bo’lishi jarayonida odam so’zning magik (ilohiy, sehrli) qudratiga sig’inar, shu asosda o’z xatti-harakatlarini belgilar va o’z mehnatining samarasini baholar edi. natijada so’z marosim bilan bog’lana boshladi, u yoki bu marosim mohiyatini ifoda etdi. jamiyat taraqqiyoti o’zgargan sari ijtimoiy tabaqalanish chuqurlasha bordi: xalq ikki ijtimoiy guruhga — hukmronlik mavqeyidagi xo’jayinlar va ularga itoat qilishga mahkum qilingan mehnatkashlar toifalariga bo’lindi. bu hoi manfaatdorlik nuqtayi nazaridan ular o’rtasida ma’turn ziddiyatlarni keltirib chiqardi. natijada folklorda zolimlardan norozilik, zolim kuchlarga nafrat motivlari paydo bo’la boshladi. mazlum omma hayot haqidagi tushunchalarini, ijtimoiy-siyosiy, tarixiy-falsafiy, badiiy-estetik, diniy-axloqiy qarashlarini ifoda etish bilan folklor asarlarining g’oyaviy mazmundorlik jihatidan xalqchilligini ta’minladi. ilg’or g’oyaviylik — folklor xalqchilligi negiziga aylandi. xalq og’zaki ijodi namunalarida aks etgan ijtimoiy-tarixiy voqealar hamisha oddiy mehnat kishilari — umumxalq manfaatlari nuqtayi nazaridan baholanadi. buning mohiyatini m.gorkiy shunday izohlagan edi: «folklor eng qadim zamonlardan …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "xalq og’zaki ijodi va uning o’ziga xos xususiyatlari, tarixiy taraqqiyoti va o’rganilish tarixi"

1493285161_67967.docx xalq og’zaki ijodi va uning o’ziga xos xususiyatlari, tarixiy taraqqiyoti va o’rganilish tarixi reja: 1. folklor haqida umumiy tushuncha: xalq — folklorning ijodkori; folklor -jamoa ijodi; folklor - og’zaki ijod. 2. folklorda an’anaviylik, variantlilik, ijodiy metod. 3. folklorshunoslik — folklor haqidagi fan. 4. folklor namunalarining qadimgi yozma obidalar orqali yetib kelishi. 5. o’zbek folklori va folklorshunosligining taraqqiyot davrlari. 6. o’zbek folklorining janriy tarkibi va tizimi. folklor haqida umumiy tushuncha. «folklor» atamasi aslida «folk» — xalq va «lore» — donolik so’zlaridan yasalgan bo’lib, «xalq donoligi, xalq donishmandligi» ma’nolarini anglatadi. uni birinchi marta 1846-yilda vilyam toms ilmiy istiloh sifatida qo’lladi. shundan boshlab bu istilo...

Формат DOCX, 101,8 КБ. Чтобы скачать "xalq og’zaki ijodi va uning o’ziga xos xususiyatlari, tarixiy taraqqiyoti va o’rganilish tarixi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: xalq og’zaki ijodi va uning o’z… DOCX Бесплатная загрузка Telegram