o’zbek bolalar folklori

DOCX 57.7 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1493285554_67975.docx o’zbek bolalar folklori reja: 1. bolalar folklorining tabiati, ijtimoiy-estetik ahamiyati. 2. alia janri tabiati. 3. aytim-olqishlarning janriy tabiati. 4. erkalama va ovutmachoq janrlari. 5. yalinchoqlar va hukmlagichlar. 6. maishiy qo’shiqlar-to’rtlik va aytishuvlar. 7. tegishmachoq va masxaralamalar — bolalar hajviy lirikasi namunalari. 8. o’yin fol’klori tabiati va tarkibi (chorlamalar, cheklashmachoqlar, sanamalar, tarqalmachoqlar). 9. ma’naviy o’yinlar (tez aytish, chandish, guldur-gup va yashirin tilning ma’naviy-axloqiy mohiyati). o’zbek folklori va folklorshunosligini bolalar og’zaki ijodisiz tasawur qilish qiyin. garchi bolalar og’zaki ijodi umumfolkloming tarkibiy qismi sanalsa-da, faqat o’zigagina xos xususiyatlarga ham ega. bu hoi uni alohida hodisa sifatida ajratib o’rganishni ehtiyojga aylantira bordi. bolalar folklori kichkintoylar olami bilan kattalar dunyosining uyg’unlashuvi oqibatida yuzaga kelgan o’yinlar, qo’shiqlar va muzikali poetik janrlarning butun bir tizimi tarzida tarkib topgan. uni yaratishda kattalar ham, bolalar ham baravar hissa qo’shishgan. kattalar bolalarni erkalash poeziyasini yaratishganki, alia, aytim-olqish, erkalama, ovutmachoq, qiziqmachoq va qaytarmachoq singari erkalash motiviga limmo-lim janrlar tizimi onalik …

atida xarakterlaydilar. bu g’oyat to’g’ri nuqtayi nazardir. zotan, xuddi shu genetik asosga tayangan holda kattalar bolalarga mo’ljallab maxsus badiiy adabiyot yaratdilar. bu hodisa bolalar adabiyoti deb yuritiladi. binobarin, kattalarning bolalarga atab to’qigan allalari, aytim-olqishlari, ovutmaehoqlari, qiziqmachoq va qaytarmachoqlari bolalar folklori tarkibiga kiritilishi va tahlil qilinishi ilmiy jihatdan asosli hisoblanadi. allalar ijtimoiy-estetik qimmatiga ko’ra ikki vazifani bajaradi: birinchisi-bolalami uxlatish; l.z.budakov «turk-tatar so’zlarining qiyosiy lug’atida» (1869) «alia» so’zining chig’atoycha ekanligini ta’kidlar ekan, dastlab u «allala» shaklida bo’lib, boshning orqasi, ya’ni ensani anglatishini qayd etgan. chindan ham chalqanchasiga yotganda boshning orqasi yostiqda bosilib, shu holda uxlanadi. chaqaloq beshikka, belanchakka faqat bosh orqasi - allasi bilan chalqanchasiga cho’zilib uxlaydi. shu vazifasidan kelib chiqib, bola nutqida allala so’zi alia shakliga o’zgargan va uyquga chorlovchilik mohiyatini kasb etgan. aslida «alia» so’zi bolani allalab-ovutib, avaylab uxlatishni anglata borgan. alia - yoshini to’ldira boshlagan chaqaloq nutqida «uxlayman» ma’nosini anglatadi. uyqu chaqirmoq, uxlatmoq asosiy vazifasiga aylangan qo’shiq turini ajratuvchi …

ish odat bo’lib qolgan musiqa va allalashdir. shu ikkisini qabul qilish miqdoriga qarab bolaning tanasi bilan badantarbiyaga va ruhi bilan musiqaga bo’lgan iste’dodi hosil qilinadi.»82 allalar, odatda, bolalarning emizikli davrida - ularto uch yoshini to’ldirgunlarigacha aytiladi. ulaming bolalarning ana shu yoshi bilan bog’lanishi qat’iy bo’lib, beshik qo’shig’i sifatida xarakterlanishiga yo’l ochgan. ularni ona suti bilan bog’lab «sutda qorilgan va mehrga yo’g’rilgan qo’shiq» deyishlari sababi shunda. allalar onalarning minglab avlodidan bir-biriga o’tib, sayqal topib, onalik mehrini, armonini uzluksiz silsilaviylikda ifodalab kelyapti. ulaming bu qadar uzoq zamonlar yashovchanligi sababi, a.vetuxov ta’kidlashicha, allalarda onalik qalbining, ayollik mahzunligining barq urib turishidadir.85 xuddi shu xususiyati tufayli allalar nafaqat bolalarga, hatto kattalarga ham yoqimliligini, qolaversa, har bir xonadonda kuylanishini, xush ko’rilishini ta’minlagan. allaning qachon paydo bo’lgani o’zbek folklorshunosligida hozircha aniqlangani yo’q, ammo uning qanday ma’naviy ehtiyoj tufayli yuzaga kelganini a.vetuxov shunday izohlaydi: «ona o’zining tug’ma sezgirligi bilan bola uchun faqat qo’shiq kerakligini ..., tinchlantiruvchi, yorqin va …

na-shoira bilan ishchi-tarbiyachining bir siymoda birlashgan vaqtida asl. o’lmas poeziya sifatida hamma adabiyotlarning boshlang’ichi bo’lib vujudga kelganlar. shu ma’noda har bir xalqda allaning tarixi o’sha xalq bolalar folklorining tarixi sanalishi mumkin. allalar faqat kuylanadi. ulami shunchaki aytish, deklomatsiya qilish mumkin emas. monoton ohang o’zbek allalari uchun mushtarak xususiyatdir. biroq monoton ohang onaning ijro paytidagi holati va kayfiyati bilan chuqur bog’liq. ona kayfiyati chog’ kezlarda allaning monoton ohangida xush yoquvchi mayin yumshoqlik mayli sezilib tursa, xafaligida, iztirob chekayotganida ma’yus tortuvchi xazinlikka moyil bo’ladi. har ikkala holatda ham shu monoton ohang bola ruhiga ta’sir etadi, qalbiga orom bag’ishlaydi, uni elitadi. birinchi holatda bolaning serzavq bo’lib o’sishiga zamin hoziriasa, ikkinchi holatda uning ruhan ma’yuslashuviga asos solinadiki, bu bola ulg’ayganda xarakterida o’z asoratini, albatta, qoldiradi. bola uchun allaning so’zi emas, kuyi yoqimli va muhim. chunki u hali so’zni anglamaydi. alladagi so’zlar ona uchun muhim: ular-ona qalbining nidolari. bir xil ohangdagi kuy bola ma’naviy ehtiyojining …

ing kompozitsion butunligini so’z, ohang va harakat birligida, shu uzvlarning o’zaro mantiqiy aloqadorligida ko’rish hali umiy maromiga kirganicha yo’q. jumladan, o’zbek allalarini o’rganishda birmuncha ishlar qilgan, ayni choqda asossiz ravishda ularni marosim qo’shig’i sifatida xarakterlagan taniqli folklorshunos m.alaviya: «alia, asosan, to’rtlikdan tashkil topgan bo’lsa ham, ba’zan allalovchi to’lqinlanib ketsa, davom ettirib, boshqa misralarni ham qo’shib yuboradi va bir-biriga yaqin bir qancha to’rtliklarni aytib, bu bilan o’zining tilak, armonini izhor etadi»87, — deb yozib, allaning struktural xususiyatlarini cheklab qo’ygan. chindan ham to’rtlik shaklidagi band - o’zbek allalarining yetakchi struktural uzvi. ammo o’zbek onalari repertuarida uchlik, beshlik, oltilik, yettilik va sakkizlik tarzida bir butun tugallangan allaiar ham, shuningdek, shu xildagi bir necha bandlardan tarkib topgan allaiar ham ancha. bunday strofik xilma-xillik onaning allani kuylayotgan vaziyatdagi kayfiyatining natijasi bo’lib, unda ifodalanishi kutilgan g’oyaviy niyatning salmog’iga, yo’nalishiga bog’liq. o’zbek allalarida shunday bir ichki mantiq borki, u qaysidir bir ishorada harakat, ohang va mazmun birligini …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "o’zbek bolalar folklori"

1493285554_67975.docx o’zbek bolalar folklori reja: 1. bolalar folklorining tabiati, ijtimoiy-estetik ahamiyati. 2. alia janri tabiati. 3. aytim-olqishlarning janriy tabiati. 4. erkalama va ovutmachoq janrlari. 5. yalinchoqlar va hukmlagichlar. 6. maishiy qo’shiqlar-to’rtlik va aytishuvlar. 7. tegishmachoq va masxaralamalar — bolalar hajviy lirikasi namunalari. 8. o’yin fol’klori tabiati va tarkibi (chorlamalar, cheklashmachoqlar, sanamalar, tarqalmachoqlar). 9. ma’naviy o’yinlar (tez aytish, chandish, guldur-gup va yashirin tilning ma’naviy-axloqiy mohiyati). o’zbek folklori va folklorshunosligini bolalar og’zaki ijodisiz tasawur qilish qiyin. garchi bolalar og’zaki ijodi umumfolkloming tarkibiy qismi sanalsa-da, faqat o’zigagina xos xususiyatlarga ham ega. bu hoi uni alohida hodisa sifat...

DOCX format, 57.7 KB. To download "o’zbek bolalar folklori", click the Telegram button on the left.

Tags: o’zbek bolalar folklori DOCX Free download Telegram