qadimgi turkiy til leksikasi

PPTX 20 pages 541.6 KB Free download

20 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 541.6 KB

File type PPTX

Pages 20

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 20

punctuating titles language review presentation in teal bold style qadimgi turkiy til leksikasi reja 1. qadimgi turkiy til leksikasining umumiy tavsifi 2. o‘zlashgan qatlam va manbalari 3. ko‘p ma’nolilik, sinonim va antonimlar 4. iboralar va obrazlilik xususiyatlari 5. xulosa va qadimgi leksikaning ahamiyati qadimgi turkiy til dialektlar asosida shakllangan bo‘lib, xalqning ijtimoiy-siyosiy, madaniy va ma’naviy hayotini aks ettirgan. asarlarda uchraydigan leksik qatlam o‘sha davr adabiy tilining imkoniyatlarini ko‘rsatish bilan birga, boshqa xalqlar bilan aloqalarini ham yoritadi. shu sababli qadimgi turkiy leksika tarixiy voqealarni o‘rganishda muhim manba hisoblanadi. shumer va boshqa tillar bilan bog‘liqlik olimlar qadimgi turkiy til va shumer tili o‘rtasida ma’lum leksik o‘xshashliklarni qayd etgan. masalan, shumerchadagi “me” turkiy tillarda “man/ban”, “ze” esa “san” shakllarida uchraydi. shuningdek, turkologlarning ta’kidlashicha, oltoy davrida turkiy, mo‘g‘ul, tungus, yapon va koreys tillari umumiy ildizga ega bo‘lgan. o‘zlashgan qatlam leksik xususiyatlar qadimgi turkiy tilning leksikasi asosan turkiy so‘zlardan tashkil topgan bo‘lsa-da, o‘zlashgan qatlam ham …

2 / 20

ngan. ular o‘zaro semantik aloqadorlikni saqlab qolgan holda taraqqiy etgan. ko‘p ma’nolilik bitta semantik birlik atrofida rivojlangan va bunda metafora muhim vosita sifatida xizmat qilgan. bu jarayon tilning ichki imkoniyatlari va ma’naviy hayotdagi yangilanishlarni aks ettiradi. evfemizm qadimgi turkiy til leksikasida evfemizmlar ham keng qo‘llangan. ular noxush hodisa va salbiy harakatlarni yumshatib ifodalash uchun ishlatilgan. masalan, “uchdi” so‘zi vafot etish, “qiyildi” esa o‘lish ma’nosida qo‘llanilgan. evfemizmlar orqali jamiyatda noxush yoki og‘ir ma’nodagi so‘zlarni yashirish va ularni yumshoqroq shaklda ifodalash an’anasi shakllangan. qadimgi turkiy tilda omonimlar juda ko‘p bo‘lgan. ularning kelib chiqish sabablari: tovush o‘zgarishlari, boshqa tillardan o‘zlashish, ko‘p ma’nolilikning rivojlanishi. misollar: bod – “urug‘, qabila” va “tana, qomat”. yagru – “yarali” va “sodiq”. yorï – “yoriq” va “yarim”. omonimlar shuningdek, omoforma, omograf va omofonlar ham mavjud bo‘lgan: yaz – “yoz fasli” va “yozmoq” (omoforma), ot – “ot hayvon” va “ot (ism)” (omograf), talaffuzi bir xil, lekin ma’nosi boshqa so‘zlar (omofon). …

3 / 20

izmat qilgan. antonimlar qarama-qarshi ma’noga ega bo‘lgan so‘zlar qadimgi turkiy tilda ham keng qo‘llangan. kontekst asosida yuzaga keladi: iža – asra (yuqorida – pastda) kok – yaghiz (ko‘k – qora) bag‘liq – qul, silik qiz – kiŋ (bek – qul, suluv qiz – cho‘ri) bo‘lishli va bo‘lishsiz fe’llar ham antonimlik hosil qilgan: öl-dür-mäk – öl-mämäk (o‘ldirish – o‘ldirmaslik). zidlik nafaqat grammatik qo‘shimcha orqali, balki semantik ma’noda ham yuzaga kelgan: ayigh qilinč – buyan adgü qilinč (yovuz qilmish – ezgu amal). antonimlar qadimgi matnlarda ijtimoiy-siyosiy, axloqiy tushunchalarni ifodalashda muhim vosita bo‘lgan. iboralar qadimgi turkiy til iboralarga ham boy bo‘lgan, lekin ularning ko‘rinishi davrlarga qarab farqlanadi. urxun–yenisey yodgorliklarida iboralar kam uchraydi. ix–x asr yodgorliklari, ayniqsa *“oltin yorug‘”*da ko‘plab iboralar mavjud. ularning bir qismi tarjima asar ta’sirida yaratilgan: nom filganin awritgali → “buddaviylik marosimini bajarish” ma’nosida turg‘un ibora. kongül örüt- → “qalbda fikr uyg‘otmoq”. ba’zi iboralar shaklan gapga o‘xshagan, ammo turg‘un birikma sifatida …

4 / 20

ili orqali kirgan so‘zlar – ayniqsa savdo va diniy hayot bilan bog‘liq atamalar. arab va fors tili ta’siri – islom dini va madaniyati orqali keng yoyilgan ilmiy, diniy va adabiy atamalar. leksik qatlamning o‘ziga xosligi ko‘p ma’nolilik – bir so‘zning bir necha ma’noda qo‘llanishi qadimgi turkiy tilning asosiy belgisidir. sinonimlar boyligi – bir tushuncha uchun turli so‘z shakllari mavjud bo‘lgan. antonimlar – tilning mantiqiy va semantik imkoniyatlarini kengaytirib, ma’nodagi qarama-qarshiliklarni ifodalagan. qadimgi turkiy so‘z. ma’nosi teg tog‘ kün quyosh yig‘ach daraxt ot ism; ot (hayvon) bu misollar qadimgi tilning tabiiy manzarani, kundalik hayotni va inson tushunchalarini ifodalashdagi boy imkoniyatlarini ko‘rsatadi. xulosa qadimgi turkiy til leksikasi turkiy xalqlar madaniyati va tarixining kaliti hisoblanadi. leksika orqali qadimiy dunyoqarash, urf-odat va ijtimoiy hayotni o‘rganish mumkin. qadimgi leksik qatlam bugungi turkiy tillarning shakllanishi va rivojlanishida muhim manba sifatida xizmat qiladi.

5 / 20

Want to read more?

Download all 20 pages for free via Telegram.

Download full file

About "qadimgi turkiy til leksikasi"

punctuating titles language review presentation in teal bold style qadimgi turkiy til leksikasi reja 1. qadimgi turkiy til leksikasining umumiy tavsifi 2. o‘zlashgan qatlam va manbalari 3. ko‘p ma’nolilik, sinonim va antonimlar 4. iboralar va obrazlilik xususiyatlari 5. xulosa va qadimgi leksikaning ahamiyati qadimgi turkiy til dialektlar asosida shakllangan bo‘lib, xalqning ijtimoiy-siyosiy, madaniy va ma’naviy hayotini aks ettirgan. asarlarda uchraydigan leksik qatlam o‘sha davr adabiy tilining imkoniyatlarini ko‘rsatish bilan birga, boshqa xalqlar bilan aloqalarini ham yoritadi. shu sababli qadimgi turkiy leksika tarixiy voqealarni o‘rganishda muhim manba hisoblanadi. shumer va boshqa tillar bilan bog‘liqlik olimlar qadimgi turkiy til va shumer tili o‘rtasida ma’lum leksik o‘xshashlikla...

This file contains 20 pages in PPTX format (541.6 KB). To download "qadimgi turkiy til leksikasi", click the Telegram button on the left.

Tags: qadimgi turkiy til leksikasi PPTX 20 pages Free download Telegram

qadimgi turkiy til leksikasi

Page preview (5 pages)

Want to read more?

About "qadimgi turkiy til leksikasi"

Similar files