falsafiy tafakkur tarixi taraqqiyoti bosqichlari

DOC 41 pages 429.0 KB Free download

41 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 429.0 KB

File type DOC

Pages 41

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 41

2–mavzu: falsafiy tafakkur tarixi taraqqiyoti bosqichlari reja: 1. qadimgi sharq falsafasi. 2. qadimgi yunoniston va rim falsafasi 3. o‘rta asr sharq va yevropa falsafasi. 4. yangi va eng yangi davr falsafasi. tayanch so‘z va iboralar: yevropotsentralizm, osiyosentralizm, qadimgi bobil, qadimgi misr, qadimgi hindiston, vedalar, braxmanlar, aranyaklar, upanishadlar, astika, nastika, vedanta, sankxya, yoga, vaysheshika, n’yaya, mimansa, chorvaka – lokayata, buddizm, jaynizm, qadimgi xitoy, ―bilim darajasining mumtoz kitoblari‖, in va yan, konfutsiychilik, daosizm, antik davr falsafasi, naturfalsafiy davr, sofistlar, mumtoz falsafa, ellinizm falsafasi, islom falsafasi, tabiiy bilimlarning rivojlanishi, tibbiyotning rivojlashini, sharq renessansi, o‘rta asrlar yevropasi, apologetlar, patristika, sxolastika, antropotsentrizm, emperizm, tajriba, ratsionalizm, ma’rifatchilik, nemis mumtoz falsafasi, fan-texnika, pozivitizm, hayot falsafasi, pragmatizm, germenevtika, psixoanaliz, strukturalizm, postmodernizm, falsafaning rivoji. sharq qadimiy va jahon sivilizatsiyasining beshigi deya bejiz ta’riflanmagan. g‘arb madaniyati tarixini o‘rganish jaryonida yevropotsentralizm nazariyasiga og‘ib ketish g‘ayriilmiy bo‘lgani kabi, masalaning sharq bilan bog‘liq jihatini tahlil etganda ham osiyosentralizm g‘oyalari ta’siriga tushmaslik lozim. shu …

2 / 41

ginchi yillarning oxiri va iii minginchi yillarning boshlarida falsafiy fikrlar shakllana boshlagan edi. eramizdan oldingi iv mingyillikning oxiri iii-mingyillikning boshida qadimgi bobil va qadimgi misr madaniyati o‘z taraqqiyotining yuqori nuqtasiga erishadi. bu davlatlarda falsafiy fikrlarning paydo bo‘lishi, bir tomondan, dunyo haqidagi fanlar bo‘lgan - astronomiya, kosmologiya, matematika birinchi odimlari bilan yaqindan bog‘liq bo‘lgan bo‘lsa, ikkinchi tomondan, afsonalar bilan bog‘liq edi. eng muhim ilmiy yutuqlar (hisobning oltmishtalik tizimi, yilning uzunligi, geometrik shakllar hajmining hisoblab chiqilishi va boshqalar) amaliy ahamiyatga ega bo‘lib, xo‘jalik yuritishda qo‘llanilar edi. qadimgi bobil va misr olimlari oy va kun tutilishi davriligini aniqlashga muvofiq bo‘ldilarki, bu ularga bu hodisani oldindan aytish imkonini berdi. bu ham amaliy ahamiyatga ega edi. masalan, misr uchun eng muhim hodisa bo‘lgan – nil daryosining har yilgi ko‘tarilishi vaqt jihatdan osmonda yorug‘ yulduz bo‘lgan - suhayl (sirius)ning paydo bo‘lishi bilan muvofiq kelar edi. misrlilar yulduzlar turkumi vaziyatida ko‘rinadigan yerning quyosh atrofidagi yo‘li joylashgan tekislikni …

3 / 41

elgilanganliklari guvohlik beradi. shunday asarlar paydo bo‘la boshlaydiki, ularda afsonalarni falsafiy talqin qilishga urinishlar ko‘zga tashlanadi («arfa chaluvchining qo‘shig‘i”, «dunyodan xafsalasi pir bo‘lgan kishining o‘z ruhi bilan suhbati”, «hayot ma’nosi haqida xoja va qulning savol-javoblari” va boshqalar). masalan, «arfist qo‘shigi” o‘lganlardan hech kim qaytib kelgan emas, u dunyo, oxirat to‘g‘risidagi gaplar yolg‘on, u dunyo yo‘q, kishi jismi o‘lgandan keyin chirib loyga tuproqqa aylanadi, xaqiqiy hayot esa yerdagi hayotdir, yerdagi hayot va unda o‘z baxtini topish uchun kurashish lozim, deb ta’kidlanadi. qadimgi bobilda topilgan, adabiy yodgorlikdan biri «xo‘jayinning o‘z quli bilan hayotining mazmuni haqida suhbati» degan adabiy yodgorlikda birinchi tomondan xudolarga ishonish, ilohiy kuchlarning tabiat va jamiyatga ko‘rsatadigan ta’sirini mutloqlashtirish xususiyati ustuvor bo‘lsada, ikkinchi tomondan afsona va rivoyatlar tarzida bo‘lsa-da, dunyoviy bilimlar, ilmiy qarashlar xam asta-sekin shakllana boshlagan. bu qarashlar insoniyat falsafiy fikrlari rivojlanishidagi muhim «qadamlar” bo‘ldi. garchi qadimgi misr va bobilda falsafiy tafakkur qadimgi yunoniston saviyasiga erishmagan bo‘lsa ham, ularning …

4 / 41

amlakat edi. bu davrda hindistonda qishloq xo‘jaligi tarmoqlari yuksalgan bo‘lib, shular qatori hunarmandchilik va savdo munosabatlari ham anchagina rivojlangan edi. qadimgi hind jamiyati ham qullar mehnatidan foydalanish asosiga qurilgan bo‘lsa-da, birok hindistonda o‘ziga xos patriarxal - oilaviy munosabatlar tarkib topgan edi. hindistondagi ishlab chiqaruvchi kuchlarning o‘ziga xos xususiyatlari, shuningdek, xususiy mulkchilik munosabatlarining va ijtimoiy qarama- qarshiliklarning kuchayishi g‘oyaviy sohada hamda falsafiy manbalarda o‘z ifodasini topgan edi. quldorlik tuzumi yangi o‘sib kelayotgan ilg‘or tabaqalarining falsafiy qarashlari o‘sha davrlarda anchagina keng tarqalgan braxmanizm diniy mifologik aqidalarga qarshi kurashlar jarayonida toblandi va bu hol asta sekin materialistik ruhdagi turli maktablarning kelib chiqishi uchun zamin hozirladi. hindistonning qadimiy dini, falsafiy merosi, madaniyati ravnaqi uning yozma yodgorliklarida, asosan vedalarda (bilimlar diniy gimnlar, qo‘shiqlar to‘plamida) o‘z ifodasini topgan. vedalar (samxitlar)ning eng muhimi rigveda (xudolarga madhiya) bo‘lib, u miloddan avvalgi vi – asda yaratilgan qolganlari esa yajurveda (qurbonlik qilish paytida aytiladigan ifodalar va hikmatli so‘zlar), samaveda (kuylar, …

5 / 41

ydo bo‘lgan hinduviylik dini ko‘p jihatdan bog‘liqdir. vedalar adabiyotining uchinchi qatlami aranyaklar, yoki «o‘rmonlar kitobi» bo‘lib, o‘rmonlarda yashovchi tarki dunyo qilgan kishilar uchun mo‘ljallangan. uy sohibi holatidan tarki dunyochilikka o‘tish «faoliyat yo‘li”dan «bilimlar yo‘li”ga o‘tish sifatida qabul qilindi. to‘rtinchi qatlam – upanishadlar vedalar adabiyotini yakunlaydi. ―upanishadalar‖ sirli bilim degan ma’noni anglatib, ―veda‖ larning falsafiy qismini tashkil etadi. ―upanishadalar‖ yaxlit kitob yoki falsafiy risola bo‘lmay, balki turli vaqtda turli mavzuda ijod etgan noma’lum mualliflarning matnlaridan iboratdir. ularning mazmuni va uslubi har xil va turlicha falsafiy qarashlar mahsulidir. upanishadlarning eng muhim qismi hayot charxi (sansara) haqidagi qoida va qilmishiga yarasha mukofot qonuni (karma)dir. inson hayoti cheksiz qayta tug‘ilish zanjirida muayyan shakl sifatida qabul qilinadi. hayot charxi abadiy bo‘lib, dunyodagi barcha narsalar unga bo‘ysunadi. xudolar shaxslar sifatida mavjud emaslar, shunisi ham borki, makon va zamonda chegaralangan inson ham mavjud emas. mana shunday falsafiy muammolar asosan diniy mifologik nuqtai nazardan bayon etilgan. upanishadlar hindistonda …

Want to read more?

Download all 41 pages for free via Telegram.

Download full file

About "falsafiy tafakkur tarixi taraqqiyoti bosqichlari"

2–mavzu: falsafiy tafakkur tarixi taraqqiyoti bosqichlari reja: 1. qadimgi sharq falsafasi. 2. qadimgi yunoniston va rim falsafasi 3. o‘rta asr sharq va yevropa falsafasi. 4. yangi va eng yangi davr falsafasi. tayanch so‘z va iboralar: yevropotsentralizm, osiyosentralizm, qadimgi bobil, qadimgi misr, qadimgi hindiston, vedalar, braxmanlar, aranyaklar, upanishadlar, astika, nastika, vedanta, sankxya, yoga, vaysheshika, n’yaya, mimansa, chorvaka – lokayata, buddizm, jaynizm, qadimgi xitoy, ―bilim darajasining mumtoz kitoblari‖, in va yan, konfutsiychilik, daosizm, antik davr falsafasi, naturfalsafiy davr, sofistlar, mumtoz falsafa, ellinizm falsafasi, islom falsafasi, tabiiy bilimlarning rivojlanishi, tibbiyotning rivojlashini, sharq renessansi, o‘rta asrlar yevropasi, apologetlar, patristik...

This file contains 41 pages in DOC format (429.0 KB). To download "falsafiy tafakkur tarixi taraqqiyoti bosqichlari", click the Telegram button on the left.

Tags: falsafiy tafakkur tarixi taraqq… DOC 41 pages Free download Telegram