falsafiy tafakkur tarixi taraqqiyoti bosqichlari

DOCX 41 pages 363.2 KB Free download

41 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 363.2 KB

File type DOCX

Pages 41

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 41

2 – mavzu: falsafiy tafakkur tarixi taraqqiyoti bosqichlari: ma’ruza rejasi: 1. qadimgi sharq va g’arb falsafasi vujudga kelishi va rivojlanishining umumiy qonuniyatlari. 2. o’rta asrlar davri g’arb va sharq falsafasi. 3. uyg’onish davri falsafasi. 4. yangi davr falsafasi. 5. eng yangi davr falsafasi. (xx – xxi asr). mavzuga oid tayanch tushuncha va atamalar: qadimgi davr, mifologiya, din, “veda”, upanishada, astika, nastika, daosizm, si, yan, in, konfutsiy falsafasi, lao szi, qadimgi turon, zardushtiylik, “avesto”, buddaviylik, qadimgi yunon-rim, milet maktabi, suqrotgacha falsafa, geraklit, suqrot, demokrit, aflotun, arastu, ellin davri, o’rta asr, xristianlik, avreliy avgustin, apologetika, patristika, sxolastika, nominalizm, realizm, foma akvinskiy, o’rta asr, islom ilohiyoti, mutakallimlar, mutaziliylar, tasavvuf, sharq renessansi, sharq peripatetizmi, markaziy osiyo falsafasi, beruniy, forobiy, ibn sino, gumanizm, ratsionalizm, panteizm, temuriylar davri, a.jomiy, a.navoiy, gumanizm, xix asr oxiri xx boshlari, istilochilik, uyg’onish harakatlari, ma’rifatparvarlik, jadidchilik, g’arb renessansi, gumanizm, tabiat falsafasi, ilk burjua inqiloblari, ilmiy inqilob, yangi davr falsafasi, metafizika, mexanitsizm, …

2 / 41

tgani, ularni qanday g’oyalarning tug’ilishiga sabab bo’lgani, qaysi ta’limotlar insoniyat taraqqiyotiga qanday ta’sir ko’rsatgani, qaysi mafkura odamzodni ko’proq rivojlanish yoki tanazzul tomon yetaklagani kabi xaqiqatlarni bilib olish uchun o’rganamiz. tarixni o’rganmoq va undan saboq olmoq har bir inson uchun zarurdir. bu — falsafa bilan shug’ullanayotgan mutaxassis uchun ham, uni o’rganayotgan talaba uchun ham birdek muhim ahamiyatga ega. tarixni falsafasiz to’g’ri tushunib bo’lmagani kabi, falsafani ham tarix xaqiqatisiz to’g’ri anglab bo’lmaydi. falsafiy bilimlar tarixini tahlil qilish zamon va makon kategoriyalari nuqtai nazaridan amalga oshirilmog’i lozim. tarixiy-falsafiy jarayonni ana shu nuqtai nazardan o’rganar ekanmiz, uning turli davrlarini, bosqichlarini hamda hududiy yo’nalishlarini, mahalliy yoki milliy ko’rinishlarini farqlash imkonini beradi. falsafaning tarixiy rivojlanishidagi quyidagi bosqichlarni qayd etish mumkin: 0. qadimgi (antik) davr falsafasi. 0. o’rta asrlar falsafasi. 0. uyg’onish davri falsafasi. 0. yangi davr falsafasi. 0. eng yangi davr (xx – xxi asr) falsafasi. shuningdek, falsafiy bilimlar tarixidagi “sharq falsafasi” va “g’arb falsafasi” singari …

3 / 41

sentrizm, yangi davr falsafasiga – ko’proq metodologizm xosdir. biz falsafiy fikr evolyutsiyasini ana shu xolatni xisobga olgan holda o’rganishimiz zarur. 1-savol bayoni: falsafiy bilim kurtaklari eng dastlab qulchilik munosabatlari shakllangan va qadimgi sivilizatsiyaning ilk markazlari bo’lgan sharq mamlakatlarida – vaviloniya (bobil), misr, hindiston, xitoy va qadimgi turon zaminida, so’ngra esa g’arbda – qadimgi yunoniston va rimda vujudga keldi va yuksak yutuqlarga erishdi. sharq qadimiy madaniyat o’chog’i va jahon sivilizatsiyasining beshigi deya bejiz ta’riflanmagan. farb madaniyati tarixini o’rganish jarayonida ovrupotsentrizm nazariyasiga og’ib ketish g’ayriilmiy bo’lgani kabi, masalaning sharq bilan bog’liq jihatini tahlil etganda ham osiyotsentrizm g’oyalari ta’siriga tushmaslik lozim. sharq madaniyati taraqqiyotining ilk davrlari deganda, ko’pgina mutaxassislar bizning vatanimiz o’tmishini, misr, bobil va shumer davrlarini esga oladi. bularning har biri insoniyat tarixida jamiyat hayoti, qadriyatlar tizimining o’ziga xosligi, boshqarish va iqtisodiy jarayonlarning muayyan tarzda namoyon bo’lishi bilan tavsiflanadi. ushbu madaniyat o’choqlari haqida maktab ta’limi jarayonida «eng qadimgi dunyo tarixi» darsliklari orqali …

4 / 41

ji bilan bog’liq ekanini, ikkinchi yo’nalish esa, bu tasavvurlarning mifologiya bilan bog’liq bo’lganini ko’rsatadi. birinchi holda, asosan, tabiiy bilimlarga tayanilgan, kundalik hayotda duch kelinadigan voqea-hodisalar aniq dalillar asosida tahlil etilgan, bu — o’sha davr uchun tabiiy hol edi, ya’ni u - davrning inson ongida aks etishi, kundalik turmush hodisalarining oddiy bir tarzda ifodalanishi edi. aynan ana shu hol tabiiy bilimlar rivojiga, garchand sodda tarzda bo’lsa-da, aksariyat hodisalarning falsafiy asosda izohlanishiga sabab bo’lgan. ikkinchi holatda esa, hali tabiat kuchlarining qarshisida nihoyatda ojiz bo’lgan odamzod, albatta, atrofdagi voqea-hodisalarni mifologik izohlashi tabiiy bir hol edi. shu bilan birga, odamning mavjudlik xossalarini va olam qonuniyatlarini ilmiy tushunish ko’nikmasi hali shakllanib ulgurmagan o’sha qadim zamonlarda, afsona hamda rivoyatlarga asoslanib fikr yuritmaslikning imkoni ham yo’q edi. bu - o’sha davrlardan qolgan yozma manbalarda, xususan, «xo’jayinning o’z quli bilan hayotining mazmuni haqida suhbati», «arfist qo’shig’i», «o’z hayotidan hafsalasi pir bo’lgan kishining o’z joni bilan suhbati» kabi bitiklarda …

5 / 41

hindu uchun oliy muqaddas ilm va bashorat kitobidir. hindular «veda»ni oliy tangri braxma tomonidan aytilgan so’zlar deb biladi. «veda»da hindularning qadimgi tarixi, iqtisodiyoti, dini, falsafasi, axloq va nafosatiga oid fikrlari aks etgan. «veda»lar bizgacha to’rtta to’plam (samxitlar) shaklida yetib kelgan. bular — «rigveda», «samaveda», «yajurveda», «adxarvaveda»dir. hind falsafasi asoslari «upanishadalar» nomi bilan mashhur bo’lgan manbalarda ham o’z aksini topgan. «upanishadalar» sirli bilim degan ma’noni anglatib, «veda»larning falsafiy qismini tashkil etadi. «upanishadalar» yaxlit kitob yoki falsafiy risola bo’lmay, balki turli vaqtda turli mavzuda ijod etgan noma’lum mualliflarning matnlaridan iboratdir. ularning mazmuni va uslubi har xil va turlicha falsafiy qarashlar mahsulidir. qadimgi hind falsafiy maktablari ikki guruhga bo’linadi. hindistonlik faylasuflar bu guruhlarni astika va nastika deb ataydi. vedanta, sankxya, yoga, vaysheshika, n’yaya va mimansa — astika guruhiga mansub. ushbu maktablarning tarafdorlari «veda»ning muqaddasligini tan olib, birdan-bir haqiqat undagina ifodalangan, deyishadi. chorvaka-lokayata, buddizm va jaynizm—nastika guruhiga kiradi. chorvaka-lokayata tarafdorlari materialistik ta’limotni ilgari surganlari …

Want to read more?

Download all 41 pages for free via Telegram.

Download full file

About "falsafiy tafakkur tarixi taraqqiyoti bosqichlari"

2 – mavzu: falsafiy tafakkur tarixi taraqqiyoti bosqichlari: ma’ruza rejasi: 1. qadimgi sharq va g’arb falsafasi vujudga kelishi va rivojlanishining umumiy qonuniyatlari. 2. o’rta asrlar davri g’arb va sharq falsafasi. 3. uyg’onish davri falsafasi. 4. yangi davr falsafasi. 5. eng yangi davr falsafasi. (xx – xxi asr). mavzuga oid tayanch tushuncha va atamalar: qadimgi davr, mifologiya, din, “veda”, upanishada, astika, nastika, daosizm, si, yan, in, konfutsiy falsafasi, lao szi, qadimgi turon, zardushtiylik, “avesto”, buddaviylik, qadimgi yunon-rim, milet maktabi, suqrotgacha falsafa, geraklit, suqrot, demokrit, aflotun, arastu, ellin davri, o’rta asr, xristianlik, avreliy avgustin, apologetika, patristika, sxolastika, nominalizm, realizm, foma akvinskiy, o’rta asr, islom ilohiyoti, mutakall...

This file contains 41 pages in DOCX format (363.2 KB). To download "falsafiy tafakkur tarixi taraqqiyoti bosqichlari", click the Telegram button on the left.

Tags: falsafiy tafakkur tarixi taraqq… DOCX 41 pages Free download Telegram