xronologiya fanining tarixiy rivojlanishi

DOCX 11 pages 32.0 KB Free download

11 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 32.0 KB

File type DOCX

Pages 11

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 11

mavzu: yevropada xronologiya fanining vujudga kelishi va taraqqiyoti reja: 1. kirish. xronologiya fani predmeti, maqsad va vazifalari. 2. yevropada xronologiya fanining vujudga kelishi va taraqkiyoti. 3. olimlarining xronologiya rivojlanishiga qo`shgan xissasi. kirish. xronologiya fani predmeti, maksad va vazifalari. xronologiya tarixiy fanlarning rivojlanishi natijasida vaqgni o`rganadigan fan sifatida xvi asrda vujudga keldi. xronologiya ilm sifatida bobil, misr, yunoniston va rimda shakllandi. o`rta asrlarda xronologiyaning rivojlanishiga o`rta osiyolik olimlar ham o`z hissalarini ko`shdilar. abu rayhon beruniyning «al-osor al-boqiya ani-l-holiya» (o`tmish xalqlardan qolgan yodgorliklar), «qonuni mas`udiy" asarlarida xronologiya faniga oid ko`gshab ma`lumotlar berilgan. umar hayyom kalendari esa mukamallik jihatidan grigoriy kalendaridan ham ustun turadi. 1935 yilda oliy o`quv yurtlarida tarix fakultetlari ochilgandan keyin boshqa tarixning yordamchi fanlari qatorida talabalarga xronologiya fani ham o`kitila boshlandi. xronologiya - yordamchi tarix fanlaridan biri bo`lib, u vaqt to`g`risidagi fandir. xronologiya so`zi yunoncha so`z bo`lib, «xronrs» - vaqt, «logos» - fan, ya`ni vaqgni o`rganish haqidagi fan deganidir. xronologiya …

2 / 11

a vaqgai hisoblashda tabiatning doimiy takrorlanib turuvchi hodisasi bo`lgan sutka, kun, tun, oy fazalarining o`zgarishi, yerning yillik aylanma harakatidan foydalanilgan. asta-sekin vaktni aniq hisoblashga bo`lgan ehtiyoj yuzaga keldi. buning uchun osmon jismlar harakatini, umuman astronomiyani bilish zarur edi. bundan tashqari yana bir vazifani, kun, oy, yillar o`rtasidagi farqlarni aniqlash zarurati ham tug`ildi. buning uchun esa matematik hisob-kitobni puxta bilish lozim edi. xronologiya bilim sohasi rivojlanishiga qadimgi yunoniston va rim olimlari erot kalipp, gipparx, varron, ptolomeylar katga hissa qo`shganlar. gipparx - (milodgacha 190-125 yillar) birinchi bo`lib oyning o`lchamini va undan yergacha bo`lgan masofani aniqlagan. u shaxsiy kuzatuvlari natijasida quyosh yilining uzunligini deyarli aniq hisoblab chiqqan (xato 6 daqiqa). olim o`sha davr uchun ulkan hisoblangan 850 ta yulduzlarning holati katalogini tuzgan edi. klavdiy ptolemey - mashhur «almagest» asari muallifi. asar o`rta asrlargacha astronomiyaga oid asarlarning sarasi hisoblangan. shuningdek, ptolemey sakkiz kitobdan iborat «geografiya» asarining muallifi hamdir. u kartografik proyeksiyalar nazariyasini ham yaratgan.uning …

3 / 11

aqtni hisoblash yuzasidan yangi tadqiqot» nomli asarini e`lon qiladi. 1582 yilda italyan olimlari a.liliya va i.danti yangi kalendarni tuzib chiqadi. bu kalendar tarixda grigoriy kalendari nomi bilan shuhrat qozonadi. xvii asrda fransuz monaxi d.petavi ham vaqtni hisoblash yuzasidan tadqiqotlar olib boradi. xviiiasrda rossiya olimlari ham xronologiya faniga oid tadqiqotlar olib borgan. «rossiya tarixi» kitobining birinchi jildida v.n.tatishev yozgan maxsus bir bob «yilning boshida vaqtni hisoblash» deb nomlanadi. bu davrda m.v.lomonosov, m.m.sherbatov, i.n.boltin va a.l.shletser xronologiya bilan jiddiy shug`ullandilar. xvsh asrga kelib, yevropada xronologiya mustaqil tarixiy fanga aylandi. bunga kator angliyalik matematik va astronomlar o`z hissasini ko`shdilar. xviii asr o`rtalarida lord chesterfildning tashabbusi bilan mamlakatda grigoriy kalendari qabul qilindi. 1825-1826 yillarda nemis astronomi x.l.ideler tomonidan yozilgan ikki jildlik «matematik va texnik xronologiya», l.brossening «xronologiya texnikasiga doir» (spb., 1868), f.kaltenbrunnerning «grigoriy kalendari islohoti tarixidan» (vena., 1876), o.ye.gartmanning «rim kalendari» leypsig., 1882), y.i.makdonaldning «xronologiya va kalendar» london., 1897) asarlari xronologiya fanining taraqqyotida asosiy …

4 / 11

sda soatni hisoblash asoslarini ishlab chikdi. xx asrga kelib, xronologiya tarixning asosiy yordamchi fanlaridan biriga aylanadi. bu davrda quyosh, oy-quyosh kalendarlariga doir tadkiqotlar yuzaga keladi. 1906-1914 yillarda nemis olimi. ginsel uch jilddan iborat «matematik va texnik xronologiya» nomli kitobini yozadi. zamonaviy xronologiyaning rivojlanishida e.meyyer (1904), r.parker (1950) (misr kalendarlari), m.m.underxil (1921) hindlarda xronologiya fani, m.maler yaxudiy kalendarlari, s.g.morley (1954) mayya xalklarida vakt hisobi, x.mitsman «rim xronologiyasi» (1957), e.bikerman «qadimgi dunyo xronologiyasi» (1966), r.noygebauer, a.ye.shtamp, v-grumel kabi tadqiqotchilarning xronologiya uslublari va nazariyasiga oid tadkiqotlari katga axamiyat kasb etdi. xix asr oxirlarida rossiyada yulian` kalendarini isloh qshshsh bo`yicha maxsus komissiya tuziladi. unga mashxur olim d.i.mendeleyev boshchilik kiladi. xx asr boshlarida xronologiya faniga oid ko`plab ilmiy tadqiqotlar olib borildi. n.v.stepanov «yangi uslub va provoslav pasxasi» (1907) kitobida yangi kalendarga o`tish zaruratini takidlaydi. olim tomonidan 1909-1915 yillarda rus solnomalari kalendari, qadimgi rus yil hisobi, mart va sentabr ultramart uslublari o`rganiladi va tadqiqotlar jamlanib, 1917 …

5 / 11

omalari xronologiyasi» nomli maqolasi va rus solnomalari xronologiyasi» (m., 1963) nomli monografiyalari xronologiya faniga oid muhim taqiqotlardan biridir. muallif rus solnomalarida mart, sentabr va ultramart uslublarida berilganligini isbotlaydi va rus solnomalari xronologiyasini o`rganishning uslublarini ishlab chikadi. 1954-1956 yillarda bmtda yanada mukammal va barcha xalqlar uchun yagona bo`lgan yangi kalendarni o`rganish masalasi muhokama qilinadi. natijada bir qator mamlakatlarda kalendarlarning astronomik asosi va yilni hisoblashning yangi uslublariga oid ilmiy tadqiqotlar yuzaga keladi. jumladan, g.d.mamedbeyli (1961), i.a.orbeli (1961) musulmon yil hisobi, m.r.raximov tojiklarda yil hisobi (1957) va g.mcherlidzelar qadimgi gruzin yil hisobi bo`yicha tadqiqotlar olib boradilar. o`rta osiyo olimlarning xronologiya rivojlanishiga ko`shgan xissasi. urta asrlarda xronologiya yanada rivojlanib bordi. xronologiya rivojiga o`rta osiyolik olimlar, ahmad al-farg`oniy (797-865), abu rayhon beruniy (973-1048), umar hayyom (1048-1131) va mirzo ulug`bek (1394-1449) katta hissa qo`shdi. ahmad al-farg`oniy. ahmad al-farg`oniy ilmi-xay`at (falakiyotshunoslik-astronomiya, riyoziyot-matematika) va jo`g`rofiya (geografiya) fanlari bilan shug`ullandi hamda qator ilmiy asarlar yozib qoldirdi. axmad al-farg`oniy al-ma`mun …

Want to read more?

Download all 11 pages for free via Telegram.

Download full file

About "xronologiya fanining tarixiy rivojlanishi"

mavzu: yevropada xronologiya fanining vujudga kelishi va taraqqiyoti reja: 1. kirish. xronologiya fani predmeti, maqsad va vazifalari. 2. yevropada xronologiya fanining vujudga kelishi va taraqkiyoti. 3. olimlarining xronologiya rivojlanishiga qo`shgan xissasi. kirish. xronologiya fani predmeti, maksad va vazifalari. xronologiya tarixiy fanlarning rivojlanishi natijasida vaqgni o`rganadigan fan sifatida xvi asrda vujudga keldi. xronologiya ilm sifatida bobil, misr, yunoniston va rimda shakllandi. o`rta asrlarda xronologiyaning rivojlanishiga o`rta osiyolik olimlar ham o`z hissalarini ko`shdilar. abu rayhon beruniyning «al-osor al-boqiya ani-l-holiya» (o`tmish xalqlardan qolgan yodgorliklar), «qonuni mas`udiy" asarlarida xronologiya faniga oid ko`gshab ma`lumotlar berilgan. umar hayyom kale...

This file contains 11 pages in DOCX format (32.0 KB). To download "xronologiya fanining tarixiy rivojlanishi", click the Telegram button on the left.

Tags: xronologiya fanining tarixiy ri… DOCX 11 pages Free download Telegram