tibbiy genetika fanining asosiy mavzulari

DOCX 13 pages 26.6 KB Free download

13 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 26.6 KB

File type DOCX

Pages 13

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 13

ma’ruza mashg’ulotlar mazmuni 1-mavzu: muqaddima.tibbiy genetika fani mazmun va mohiyati , maqsadi, vazifalari, ahamiyati. muqaddima.tibbiy genetikani asosiy rivojlanish bosqichlari, tarixi. irsiy kasalliklar klassifikatsiyasi. tibbiy genetikaning o'rganish usullari. klinik - genealogik, tsitogenetik, egizaklar, populyatsion - statistik, dermatoglifik va boshqa usullar, shajara daraxtini tuzish, taxlil qilish, odam xromosomalarini va jinsiy xromatinni tekshirish usuli bilan tanishtirish, kasallar bilan ishlash. odamlarda belgilarning irsiylanish xususiyatlari. avlodlar shajarasini tuzish egizaklarda belgilarning irsiylanishini o'rganish. kaft va barmoq teri naqshlarini o'rganish. odam xromosomalarini o'rganish uchun preparatlar tayyorlash usuli bilan tanishish. jinsiy xromatinni aniqlash usulini o'rganish. genetika termini 1906 yilda u. betson tomonidan taklif kilingan bo'lib, yunoncha "gepeiko5" so'zidan olingan va kelib chiqishga taalluqli degan ma'noni anglatadi. genetika fani tirik organizmlarning ikki asosiy xususiyatlari - irsiyat va uzgaruvchanlik qonuniyatlarini urganadi. g.mendel o'zining nuxotlar ustida o'tkazgan klassik tajribalari bilan irsiyat va o'zgaruvchanlik xodisalarini ilmiy o'rganishni boshlab berdi (1865). pekin mendel kashf qilgan irsiyat qonuniyatlari 35 yilgacha zamondoshlarning e'tiborini jalb etmadi, …

2 / 13

lari - irsiyat va o'zgaruvchanlikni o'rganishi, boshqa fanlarga katta ta'sir ko'rsatishiga bog'liqdir. genetikaning amaliy xarakteri uning amaliy maqsadlarda, selektsiyada, sog'oliqni saklashda foydalanilishiga boglikdir. xozirgi zamon genetikasining asosiy tushunchalaridan biri gen xisoblanadi. gen irsiy informatsiyaning saqlanishi, kuzatilishi va amalga oshirilishi birligidir. 1900 yildan keyin irsiyatning mexanizmlari o'rganila boshlandi, natijada irsiy kod, transkriptsiya, translyatsiya va ma'lum genlar tomonidan kodlanadigan oqsillarning funktsiyalanish mexanizmlari kashf qilindi. xozirgi davrda genetika fanida genlar nafis tuzilishini o'rganish"shaxsning individual rivojlanishi jarayonida genlarfaoliyatining boshqarilishi kabi murakkab muammolar ustida ilmiy izlanishlaro'tkazilmoqda;xix asrning ikkinchi yarmigacha irsiyat xodisasi ilmiy jixatdan umuman o'rganilmagan edi. ammo o'sha davrdayoq bolalarning hamma vaqt ham ota-onalarga o'xshayvermasligi, ba'zi kasalliklarning ayrim oilalarda uchrashi, o'simlik va xayvonlarning xususiyatlarini chatishtirish yo'li bilan yaxshilash mumkinligi ma'lum edi, tibbiyot soxasida ayrim empirik qonunlar keltirib chiqarilgan edi. masalan gemofiliya bilan faqat avil bolalar kasallanishi, lekin kasallik onalardan o'tishi (nasse konuni) aniqlangan edi. lekin odam genetikasining rivojlanishiga ijtimoiy za siyosiy munosabatlar hamma vaqt ta'sir …

3 / 13

bola, gilaydan g'ilay, tuxumsimon kallalidan tuxumsimon kallali farzandlar dunyo'ga keladi". anaksagor va aristotelning xam irsiyat va jinsning shakllanishi to'grisidagi dunyoqarashlari diqqatga sazovordir. platon uzining "siyosat" degan asarida jismoniy va ma'naviy sog'lom bolalar tugilishi uchun er-xotinlarni qanday tanlashni, bolalarni qanday tarbiyalashni tushuntiradi. o'rta asr davrlarida irsiyat soxasida dikkachta sazovor fikrlar yaratilmadi. lekin sharq va markaziy osiyo olimlarining asarlarida bu soxada ancha -tsimmatli dunyoqarashlarni topish mumkin. buyuk ibn sino tibbiyot fanining rivojlanishiga katta hissa kadi, uning asarlari yevropa universitetlarida tibbiyot sohasida asosiy qo'llanma sifatida keng qo'llanildi.uning asarlarida odam tabiatining shakllanishida uning belgilari (hozirgi zamon tushunchasida - fenoti pi), ichki moxiyati (organizmning irsiy axborotigeno- tipi) va elementlarining (genlarning) o'zaro munosabatlarining axamiyati tekshirishida qimmatli fikrlar mavjud. uyg'onish davrida tabiat tetrisidagi bilimlar keng rivojlanib, xar xil sh1msh ma'lumotlar to'plandi, tajribalar o'tkazildi, o'sha davrda ispaniyalik vrach merka- do "irsiy kasalliklar" degan asarni yaratdi, keyinroq esa moperti, adame va nasselarning irsiyat soxasida olib borgan ilmiy tekshirishlari natijasi …

4 / 13

uniyatlari qayta kashf qiilinganidan keyin genetika fani ilmiy yo'ldan rivojlana boshladi. 1865 yilda f.galton uzining "talantning va xarakterning irsiylanishi" monografiyasida mashhur shaxslarning avlodlar shajarasini (biografiyasini) o'rganish asosida bu xususiyatlarning rivojlanishi irsiyatni axamiyati borligini aniqdadi. f.galton va uning shogirdi k.pirson biometrik ge- netikaga asos soldilar. f.galtondan boshlab odam 1 genetikasi evgenika yo'nalishida taraqqiy eta boshladi. yevropada natsizmning rivojlanishi natijasida evgenikaning moxiyati tamomila buzilib "irsiy gigiyena"ga aylanib qoldi. 1931 yilda nemis irsiy gigiyena jamiyati uzining nomiga evgenika so'zini xam qushib olganidan keyin evgenika natsizm bilan bir ma'noda tushunila boshlandi.genetikaning. rivojlanashida irsiyatning xromosomalar nazariyasining yaratilishi juda katta axamiyatga ega bo'lki. vu nazariyaning asoschisi t.g.morgan nobel mukofotiga sazovor -buddi. xromosoma nazariyasi tsitologiya va genetika yutuklaridan foydalanish natijasgsha yaratildi va uning yaratilishida boveri, vilson, set- ton va boshka mashxur olimlarning tadk;ikotlari katta axamiyatga ega bulki. darvinizm va genetika yuyalarining bir-biriga kushi- lishi natijasida populyatsiyalar genetikasi. rivojlanadi. populyatsion genetika s.s.chetverikovning. 1926 yil- da yozgan "xozirgi zamon …

5 / 13

srning boshlarida irsiy moddaning stabilligi t-~grisida dunyokdrashlar xukmron edi. pekin de friz, nadson, filipchenko, delone, sapegin, g.meller va stadlerlarning tadkikotlari natijasida genninguzga- ruvchanligi, mutatsiyalarni sun'iy yul bilan x<tail kalish mumkinligi aniklandi. genning tuzilishini urganish oksilning matritsali sinteza goyasining kelib chik;ishi-ga, gen nazariyasining yaratilishiga olib keldi. natija.- da d.uotson m' f.krik dnkning tuzilish modeli anikdadilar va bu mashzur kashfiyot uchun nobel muko- fotiga sazovor buldilar. dnk strukturasining anikla- nishida bidl, tatum, mak-leod, o. zveri va m. mak-karti xamda boshka olimlarning ilmiy tadk;ikotlari xam katta axamiyatta ega buldi. i.n.vavilov tomonidan yaratilgan irsiy uzgaruvchan- likning gomologik katori konung irsiyat xakidagi fan- ga kyashilgan bebaxo xissadir. bu konan tibbiyot geneti- kasida irsiy kasalliklarni modellashtirishda juda kat- ta axamiyatta egadir. xx asrning 30-40 yillarida tibbiyot genetikasi soxasida ancha -~arga erippidi. s.g.le- vit, s.n.davidenkov, s.n.ardashnikov, a.p.prokofe- va-belgovskaya, v.p.efroimson, a.a.malinovskiylar odam genetikasi va tibbiyot genetikasi rivojlanishiga juda katta xissa kushdilar. " uzbekistotstsa genetik tadkrlkotlarning rivojlanishiga mashxur olimlar …

Want to read more?

Download all 13 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tibbiy genetika fanining asosiy mavzulari"

ma’ruza mashg’ulotlar mazmuni 1-mavzu: muqaddima.tibbiy genetika fani mazmun va mohiyati , maqsadi, vazifalari, ahamiyati. muqaddima.tibbiy genetikani asosiy rivojlanish bosqichlari, tarixi. irsiy kasalliklar klassifikatsiyasi. tibbiy genetikaning o'rganish usullari. klinik - genealogik, tsitogenetik, egizaklar, populyatsion - statistik, dermatoglifik va boshqa usullar, shajara daraxtini tuzish, taxlil qilish, odam xromosomalarini va jinsiy xromatinni tekshirish usuli bilan tanishtirish, kasallar bilan ishlash. odamlarda belgilarning irsiylanish xususiyatlari. avlodlar shajarasini tuzish egizaklarda belgilarning irsiylanishini o'rganish. kaft va barmoq teri naqshlarini o'rganish. odam xromosomalarini o'rganish uchun preparatlar tayyorlash usuli bilan tanishish. jinsiy xromatinni aniqlash u...

This file contains 13 pages in DOCX format (26.6 KB). To download "tibbiy genetika fanining asosiy mavzulari", click the Telegram button on the left.

Tags: tibbiy genetika fanining asosiy… DOCX 13 pages Free download Telegram