badiiy tahlilda shakl va mazmun kategoriyasi

DOC 52.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1483371200_66921.doc badiiy tahlilda shakl va mazmun kategoriyasi reja: 1. shakl tushunchasining falsafiy-estetik mohiyati. 2. mazmun tushunchasining mantiqiy mohiyati. 3. tahlil jarayonida shakl va mazmun munosabatining ahamiyati. 4. shakl va mazmun munosabati estetik muammo sifatida. badiiy asarni tahlil qilish haqida gapirganda, mazmun va shakl birligi hamda ularning uzaro munosabatlari masalasiga alohida to’xtalish lozim.negaki, badiiy tahlilga tortilgan har qandaybadiiy shakl (asar)dan badiiy mazmun kutilganidek, har qanday mazmun biror ifoda tarzinitopishi shartdir. badiiy asarlar ilmiy tahlil qilinganda mazkur muammo faqat estetik planda qo’yiladi. o’quv tahliliga tortilgan asarlarga tadbiqan esa shakl va mazmun masalasi ham estetik, ham pedagogik problemadir. mafkura estetik tafakkurga ham hukmronlik qilgan zamonlarda badiiy asarlardagi mazmun vashakl munosabatiga falsafa ilmidagiday qaraldi. ya'ni badiiy hodisaning o’ziga xos tabiati hisobgaolinmay, unga sof ilmiy fenomenga yondashilganday munosabatda bulindi. shu sababadabiyotshunoslikda badiiy asarning mazmuni birlamchi bo’lishi, badiiy shakl esa ikkinchi darajali mavqeda bo’lishi kerak degan qarash qaror topdi. san'atda ta'sirchan, original, hech kimnikiga o’xshamagan shakl …

, balki hissiyotga ham ta'sir etadigan shaklda ifodaetilishi bilan falsafiy ma'nodagi mazmun tushunchasidan farq qiladi. shundan ko’rinadiki,mazmun birlamchimi yoxud shaklmi singari bahslar atay o’ylab topilgan va san'atni mafkuraga bo’ysundirishga qaratilgan muammodir. bu guyo jon muhimroqmi yoxud tana degan bahsga o’xshab ketadigan, samarasizligi boshdanoq ayon bo’lgan tortishuvdan boshqa narsa emas. badiiyasarning shakli bilan mazmuni bir-biridan ajratib bo’lmaydigan, shu boisdan ikkovi ham bir paytning o’zida birlamchi ahamiyatga ega tushunchalardir. mazmun o’z-o’zicha goya emas.mazmunda xolislik, ob'ektivlik, tabiiylik mavjud bo’lsa, goyada tendensiozlik, tarafkashlik, sub'ektivlik ustuvor bo’ladi. badiiy tahlilda shakl va mazmun munosabatining hal hiluvchi ahamiyati bor. har qanday mazmun biror shaklni taqozo etgani va muayyan shakldagina mavjud bo’lganidek, har qanday shakl ham muayyan mazmunga ega. shuning uchun ham dunyo adabiyotshunosligida mazmunlishakl (soderjatelnaya forma) tushunchasi qo’llaniladi. badiiy ijodda shaklni mazmunga qarshi qo’yish va uni ikkilamchi deb qarash mumkin emas. badiiy asarning badiiyligi aynan shaklda namoyon bo’ladi. shakl va mazmun munosabati falsafiy, estetik, didaktik muammo sifatida …

ygoyani ilgari suradi tarzidagi savolni berish ustuvor turmaganda, shakl va mazmun singari ayrilmas butunlik haqida bu taxlit masala qo’yib utirilmas edi. holbuki, hozir ham badiiy asardan, avvalo, goya qidiradigan va shu bois istalgan badiiy asar tahlilidan: "adib mana bunday demoqchi..." qabilida xulosa chiqarishni talab etadigan filolog mutaxassislar anchagina. tahlilda shakldan mazmun sari borish kerak. chunki shaklning go’zalligini kashf etishimkoniyatlari cheksizdir va shu bois tahlilchilarga faoliyatning cheksiz imkoniyatlari ochiladi. shaklning qirralari kashf etilgani sari undan chiqadigan badiiy mazmun terinlashib, xilmaxillashib boraveradi. asar tahlili goya qidirishdan boshlanadigan bo’lsa, tahlilchi aqidaga, hukmu xulosaga duch keladi. aqida bor joyda xayolot parvoziga o’rin qolmaydi. xayolot parvozi to’xtagan joyda badiiy asar ham yo’qqa chiqadi. ayniqsa, mu'jizakor lirik asarlar tahlilga tortilganda, o’quvchilarni aqidaga yetaklib kelmaslik lozim. ularga badiiy libos zamiridagi jozibadan bahramand bo’lish imkonini berish kerak. cho’lponning "binafsha", "go’zal", usmon nosirning "yurak", hamid olimjonning "holbuki tong", "gazal", abdulla oripovning "birinchi muhabbatim", "bahor", "sarob", rauf parfining "tong otmoqda", …

rligi esa o’quvchi nazaridan chetda qolaveradi. shu jihatdan, raufparfining "yomgir yogar" she'ri tahlili xarakterlidir: yomgir yogar, shigalab yogar, tomchilar tomchilar sochimga, yomgir yogar, shigalab yogar, ham qaygumga, ham quvonchimga... rauf parfining uch to’rtlikdan iborat mu'jazgina she'ri shu taxlit boshlanadi va uning teng yarmi -olti misrasi "yomgir yogar, shigalab yogar" satrlari takroridan iboratdir. filolog – tahlilchimushtariylarning e'tiborini misralar zamiriga yashiringan jozibani topishga qaratishdan ishboshlashi kerak. shigalab yogayotgan ezgin yomgir, yomgir tagida ruhi goh maxzun, goh xushnud turgan shoir, sochlarga tomayotgan tomchilar, yogayotgan yomgirning lirik qahramon qaygusiga ham, quvonchiga ham baravar tomchilayotgani tasviri o’quvchilar ruhiy holatida bezovtalik paydo qiladi. ular yomgir tagida turgan nozikta'b lirik qahramon holatini his qiladilar,uning kechinmalarni yogayotgan yomgir singari moddiy narsa tarzida ko’z oldilariga keltiradilar. shoir yomgir yogayotgani haqida xabar bermaydi, balki yomgirni she'rxon ko’z o’ngida "yogdiradi". o’quvchi misralarga jo qilingan so’zlar orasidan yomgirning behudud shitirini,chakkilab tomayotgan tomchilarni "topadi". "yomgir yogar, shigalab yogar, tomchilar tomchilarsochimga..." misralaridagi ketma-ket takrorlanayotgan …

riga berilibyomgirni unutgan, uning sirli musiqasiga asir bo’lgan shoirning ko’ngli ham yomgirga aylanadi va she'r so’ngida shunday misralar quyilib keladi: "yomgir yogar, shigalab yogar, yoga boshlar qogozga ko’ngil". matn tahliliga to’gri yo’naltirilgan she'rxonlar asar badiiyati shaklga mohirlikbilan joylashganligini topa oladilar va bu narsa ularning nafaqat emotsional rivojiga, balki tafakkur taraqqiyotiga ham ta'sir ko’rsatishi shubhasizdir. demak, tahlilni shaklni kashf qilishdan boshlash, undan keltirib chiqarish mumkin bo’lgan badiiy mazmunini yo’qqa chiqarmaydi, balkiuning ta'sir kuchini oshirishga xizmat qiladi.shaklga e'tiborsizlik, unga bepisandlik bilan qarash ba'zan uning butun go’zalligini yo’qqa chiqaradi. badiiy asar-jonli vujud, daxlsiz butunlik. tirik odamning biror muchasini boshqayerga kuchirish izsiz utmaganidek, chin badiiy asarga vujudiga ham teginib bo’lmaydi. yaxlitligiga daxl qilingan asar badiiyligidan ayriladi. e.vohidovning "ixlos" deb ataladigan she'ri bor. she'rdagi to’rt misra oddiy mantiq talabiga muvofiq va grammatik qoidalarga mos tarzda o’zgaritirilganda, asar jozibasi yo’qqa chiqadi: yigit qaytdi orzulari yoshdek to’kilib, barbod bo’ldi qalbidagi buyuk ehtiros. tasodifiy bir holatning qurboni bo’lib, …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "badiiy tahlilda shakl va mazmun kategoriyasi"

1483371200_66921.doc badiiy tahlilda shakl va mazmun kategoriyasi reja: 1. shakl tushunchasining falsafiy-estetik mohiyati. 2. mazmun tushunchasining mantiqiy mohiyati. 3. tahlil jarayonida shakl va mazmun munosabatining ahamiyati. 4. shakl va mazmun munosabati estetik muammo sifatida. badiiy asarni tahlil qilish haqida gapirganda, mazmun va shakl birligi hamda ularning uzaro munosabatlari masalasiga alohida to’xtalish lozim.negaki, badiiy tahlilga tortilgan har qandaybadiiy shakl (asar)dan badiiy mazmun kutilganidek, har qanday mazmun biror ifoda tarzinitopishi shartdir. badiiy asarlar ilmiy tahlil qilinganda mazkur muammo faqat estetik planda qo’yiladi. o’quv tahliliga tortilgan asarlarga tadbiqan esa shakl va mazmun masalasi ham estetik, ham pedagogik problemadir. mafkura estetik tafakk...

DOC format, 52.5 KB. To download "badiiy tahlilda shakl va mazmun kategoriyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: badiiy tahlilda shakl va mazmun… DOC Free download Telegram