muvozanat a'zosi haqida tushuncha

DOCX 21 pages 3.3 MB Free download

21 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 3.3 MB

File type DOCX

Pages 21

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 21

5- amaliy mashg’ulot muvozanat a’zosining anatomik tuzilishi, fiziologiyasi va tekshirish usullari muvozanat (vestibulyar) a’zosi organizmda muvozanatni saqlash vazifasini bajaradi. agar uchta yarim doira kanallar gavdaning harakatini (kinematikasini) nazorat qilsa, uning tinch holatini (statikasini) - dahliz qopchalari nazorat qilib turadi. birgalikda ular statokinetik vazifani bajaradilar. muvozanat a’zosi quyidagi uch xususiyatga ega: 1) u o‘ta sezgir bo‘lib, organizmda sodir bo‘layotgan barcha patologik jarayonlarga o‘ziga xos o‘zgarishlar bilan javob qaytaradi. masalan, bosh miya o‘smalarining 70-80 % muvozanat saqlash a’zosi faoliyatining buzilishi bilan kechadi. 2) organizmning turli a’zo va tizimlari bilan chambarchas bog‘liqligi. shuning uchun yurak, qon tomir, asab va endokrin kasalliklarda doimo bosh aylanish belgisi quzatiladi. 3) tinch xolatda ham ishlab turishi. agar adekvat qo‘zgatuvchining davomli ta’sirida boshqa analizatorlar qo‘zg‘aluvchanligi ma’lum darajada so‘nsa, muvozanatni saqlash a’zosining qo‘zg‘aluvchanligi o‘zgarmaydi. tinch va harakatsiz holatida ham gavdaning fazodagi holati muvozanatni saqlash a’zosidan kelayotgan impulslar tufayli faolligicha qoladi. muvozanat a’zosining anatomik tuzilishi muvozanat a’zosi 4 bo‘limdan iborat: …

2 / 21

icircularis anterior, ductus semicircularis posterior, ductus semicircularis lateralis o‘z tuzilishi bilan suyakli kanallar shaklini takrorlaydi. ammo ularning diametri suyakli yarim doira kanallar diametridan 3 marta kichik bo‘ladi (0,5 mm). suyakli labirint dahlizida, uning ichki devorida sferik (recessus sphericus) va elliptik (recessus ellipticus) cho‘ntaklar bo‘lib, ularda sferik (sacculus) va elliptik (utriculus) qopchalar joylashgan. suyakli va pardali labirintlar orasida perilimfa, pardali labirint ichida - endolimfa oqadi. pardali labirintda 2 ta a’zolarning retseptorlari joylashgan: 1) muvozanat azosining retseptorlari - ikkita dahliz qopchalari va uchta pardali yarim doira kanallarda tashkil topgan bo‘lib, u yiii juft bosh miya asab tolasining muvozanat shoxchasi bilan ta’minlangan. 2) eshituv a’zosining retseptorlar pardali chig‘anoqda joylashib, yiii juft bosh miya asab tolasining eshituv shoxchasi bilan ta’minlangan. labirintning vestibulyar retseptor a’zosi (3 ta yarim doira kanallar va 2 ta pardali qopchalar) eshituv retseptor a’zosi bilan sferik qopcha va chig‘anoq yo‘li orasida joylashgan ductus reunius orqali bog‘langan. elliptik qopcha barcha yarim doira …

3 / 21

tashkil topgan. sezuvchan hujayralar o‘z asoslari bilan dahlizchig‘anoq asab tolalari bilan bog‘langan bo‘lsa, ularning uzun tuklari bir-biriga chirmashib, to‘r hosil qiladi. shu to‘rning orasida ko‘p miqdorda turlicha shaklga ega karbonat kalsiyning mikroskopik kristallchalari – statokoniylar joylashgan. sezuvchan hujayralarning tuklari va statokoniylar jelesimon modda yordamida birikib, statokoniy (otolit) membranasini hosil qiladi (membrana statoconium). neyroepiteliy hujayralarning tuklarida ampula retseptorlariga o‘xshash kinotsiliy va stereotsiliylar mavjud. sezuvchan neyroepiteliy hujayralarining tuklari statokoniylar bilan bosilganda yoki to‘g‘ri chiziqli tezlanish ta’sirida harakatga kelganda, ularning mexanik energiyasi biotok xolida asab impulsiga aylanadi. demak, sezuvchan muvozanat hujayralar 5 retseptor maydonida joylashadi: uchta yarim doira kanallarning ampulasida - bittadan va ikkita dahliz qopchalarida - bittadan. elliptik va sferik qopchalar ingichka kanalcha - elliptik va sferik qopchalar yo‘li (ductus utriculosaccularis) orqali o‘zaro bog‘lanadi. bu yo‘l endolimfatik yo‘l (ductus endolimphaticus) deb atalgan tarmog‘iga ega. endolimfatik yo‘l dahliz suv oqavasidan o‘tib, piramidaning orqa yuzasiga chiqadi va endolimfatik qopcha (saccus endolimphaticus) ni hosil qilib …

4 / 21

turli patologik jarayonlarga juda chidamli bo‘ladi. dahliz asab tolasi tugunining bipolyar xujayralarining aksonlari vsh juft bosh miya asab tolasi tarkibida bosh miya poyasiga, rombsimon chuqurchadagi vestibulyar o‘zaklarga yetib boradi. bosh miya poyasida 4 vestibulyar o‘zaklar mavjud: ichki - shvalbe, tashqi - deyters, yuqori - bexterev, pastki - roller o‘zaklari. qarama-qarshi tomondagi o‘zaklar o‘zaro aloqa hosil qilib, impulsni bir tomondan boshqa tomonga uzatib turadi. muvozanat a’zosining markazi bosh miya chakka bo‘lagining old qismida joylashgan. muvozanat a’zosining fiziologiyasi muvozanat a’zosining faoliyati yarim doira yo‘llar ampulasida va dahliz qopchalarida joylashgan muvozanat retseptorlarning faoliyatiga bog‘liq. bu intraretseptorlar gavda yoki boshning fazodagi holati, harakat tezligi va yo‘nalishining o‘zgarishi haqida ma’lumotni qabul qilib, muvozanat a’zosining markaziy bo‘limiga yetkazadi. dahliz qopchalarida statokoniy membranasini, yarim doira yo‘llarda endolimfa va ampula retseptorining siljishi mexanik energiyani asab impulsiga aylantiruvchi maxanizm hisoblanadi. bu inersion tuzilmalarning siljishi natijasida ampula va otolit qismida joylashgan sezuvchan hujayralarning tukli stereo- va kinotsiliylarning shakli o‘zgaradi. elektron …

5 / 21

tomon harakatlanganda tukli hujayralarning harakati to‘xtaydi (gorizontal kanalda - bu endolimfa ampuladan sillik oyoqchalar tomon, vertikal kanallarda - ampula tomon harakatlanganda codir bo‘ladi). tinch holatda dahliz-chig‘anoq asab tolasi dahliz shoxchasining tolalarida doimiy bioelektrik faollik qayd etiladi. muvozanat a’zosining retseptoriga adekvat qitiqlovchi ta’sir etganda uning tinch turgan holatiga nisbatan faolligini oshishi yoki kamayishi kuzatiladi. bu xodisa quyidagicha izohlanadi: ampula endolimfasi va dahliz qopchalari statokoniy membranasining siljishi ta’sirida sezgir tuklar harakat yo‘nalishiga qarab egiladi, bunda kinotsiliy va stereotsiliylar o‘rtasidagi masofa ko‘payadi yoki kamayadi. o‘z navbatida u hujayra ichi ponensialining oshishiga yoki kamayishiga, oxir-oqibat retseptor hujayralarining qo‘zg‘alishiga yoki harakatini to‘xtashiga olib keladi. ampula retseptorlarining adekvat qo‘zg‘atuvchisi - burchakli tezlanish bo‘lib, u yarim doira kanallar ichidagi endolimfani harakatga keltiradi va ampula retseptorini qo‘zg‘atadi. yarim doira kanallar tizimi aylanma tezlanish harakatini tahlil qilib, fiziologik sharoitda boshni u yoki bu tomonga burish harakatini his etishga moslashgan. otolit retseptorlari to‘g‘ri chiziqli tezlanishga sezgir bo‘lib, yer tortish kuchinining …

Want to read more?

Download all 21 pages for free via Telegram.

Download full file

About "muvozanat a'zosi haqida tushuncha"

5- amaliy mashg’ulot muvozanat a’zosining anatomik tuzilishi, fiziologiyasi va tekshirish usullari muvozanat (vestibulyar) a’zosi organizmda muvozanatni saqlash vazifasini bajaradi. agar uchta yarim doira kanallar gavdaning harakatini (kinematikasini) nazorat qilsa, uning tinch holatini (statikasini) - dahliz qopchalari nazorat qilib turadi. birgalikda ular statokinetik vazifani bajaradilar. muvozanat a’zosi quyidagi uch xususiyatga ega: 1) u o‘ta sezgir bo‘lib, organizmda sodir bo‘layotgan barcha patologik jarayonlarga o‘ziga xos o‘zgarishlar bilan javob qaytaradi. masalan, bosh miya o‘smalarining 70-80 % muvozanat saqlash a’zosi faoliyatining buzilishi bilan kechadi. 2) organizmning turli a’zo va tizimlari bilan chambarchas bog‘liqligi. shuning uchun yurak, qon tomir, asab va endokrin ka...

This file contains 21 pages in DOCX format (3.3 MB). To download "muvozanat a'zosi haqida tushuncha", click the Telegram button on the left.

Tags: muvozanat a'zosi haqida tushunc… DOCX 21 pages Free download Telegram