yashash muhitlari va ularning xillari

PPT 30 pages 1.2 MB Free download

30 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.2 MB

File type PPT

Pages 30

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 30

soobshestva yashash muhitlari, ularning xillari muhit omillari va ularga hayvonlarning moslanish xususiyatlari. abiotik, biotik va antropogen omillar. muhit omillarini mavjudotlarga ta'sirining umumiy qonuniyatlari: optimum qonuni, funksiyalarga omillarni bir xil ta'sir etmasligi, muhit omillari ta'siriga tur individlari javob reaktsiyalarini o'zgaruvchanligi va xilma xilligi, muhitning xar bir turning ekologik spektrining o'ziga xosligi, omillarning o'zaro ta'siri va chegaralovchanlik xususiyati. muhit – mavjudotlarni o'rab turgan tabiatning bir qismi. hayvonlarning yashash muhitlari xilma-xil bo'lib undagi shart-sharoitlar o'ziga xos va o'zgaruvchanligi bilan ajralib turadi. barcha mavjudotlar kabi hayvonlar ham nafaqat o'zaro, balki muhit omillari bilan doimiy mustahkam aloqada bo'ladi. hayvonlar hayoti davomida muhitning o'zgaruvchan sharoitlariga doimo moslashib boradi, hayotiy jarayonlarini muvofiqlashtiradi. hayvonlar shart-sharoitlari bilan keskin farqlanadigan to'rt xil yashash muhitida tarqalgan. ular dastlab suvda, keyinchalik quruqlik va havoda yashashga moslashgan, sekin asta tuproqni ham egallagan, ma'lum bir guruhlari esa boshqa organizmlar tanasida parazitlikka yoki simbiotik hayot kechirishga ixtisoslashgan. hayvonlarning muhit omillariga moslanishi ularning adaptatsiyasi deb nomlanadi. …

2 / 30

muhit bilan o'ralgan bo'lib, unda kislorod etarli bo'lsa-da namlik kam bo'ladi. bunday murakkab sharoitda yashashga moslashuv hayvonlarning morfologik tuzilishi (harakatlanish organlari, tana qoplag'ichi) va fiziologik xususiyatlari ancha murakkablashishiga olib kelgan. * tuproq muhiti tuproq murakkab uch fazali (qattiq, suyuq, gazsimon) yashash muhitidir. undagi qattiq zarrachalarni havo va suv o'rab turadi. tuproqda havo va suv bilan to'lgan juda ko'p mayda bo'shliqlar bo'ladi. tuproqda haroratning o'zgarishi kam seziladi va namlik ko'p bo'ladi. unda doimo organik va mineral moddalar to'planadi. tuproq suv bilan quruqlik muhiti o'rtasidagi oraliq muhit hisoblanadi. ana shuning uchun ham tuproq xilma-xil organizmlar hayot kechirishi uchun juda qulay muhit hisoblanadi. * tirik organizm – yashash muhiti tirik organizmlar yashash muhiti sifatida tashqi muhitdan keskin farq qiladi. har bir ko'p hujayrali organizm tanasida o'zining parazitlari bo'ladi. xo'jayin organizmida parazit uchun oziq doim etarli bo'lsa-da, lekin parazitning rivojlanishi uchun juda ko'p qiyinchilik tug'iladi. organizmlarga ta'sir etuvchi muhitning bir qismi yoki xususiyati ekologik …

3 / 30

sidagi biotik munosabatlar antropogen omil inson faoliyatining barcha yo'nalishidagi ko'rinishi. insoniyat ijtimoiy – tarixiy taraqqiyoti davomida tabiatga o'zining ijobiy yoki salbiy ta'sirini o'tkazib kelgan, bu jarayon keyingi yuz yillikda kuchayib borib tabiatni butunlay o'zgarishiga sabab bo'lmoqda. hozirgi kunda zamin tabiati, o'simlik va hayvonot dunyosining taqdiri kishilik jamiyati – antropogen omil faoliyatiga bog'lanib qolgan. * antropogen omillar jismoniy - atom energiyasidan foydalanish, poezd va samolyotlarda harakatlanish, shovqin va tebranish ta'siri va boshqalar. kimyoviy - mineral o'g'itlar va pestitsidlardan foydalanish, er qobig'ining sanoat va transport chiqindilari bilan ifloslanishi; chekish, spirtli ichimliklar va giyohvand moddalarni iste'mol qilish, giyohvand moddalarni haddan tashqari iste'mol qilish. biologik - oziq-ovqat; inson yashash joyi yoki oziq-ovqat manbai bo'lishi mumkin bo'lgan organizmlar (viruslar, bakteriyalar, boshqa parazitlar). ijtimoiy - odamlarning jamiyatdagi munosabatlari va hayoti bilan bog'liq. * antropogen omillar alohida olingan omilning har biri turli hayvonlarga o'ziga xos ta'sir ko'rsatadi. masalan, kuchli shamol ochiqlikda yashovchi yirik hayvonlarga noqulaylik tug'dirsada, lekin …

4 / 30

qdor zichligiga bog'liq bo'ladi. muhit sutkalik, mavsumiy ob-havoning o'zgaruvchanligi, shuningdek, tabiiy ofatlar – bo'ron, er silkinishlari va siljishlari, suv toshqinlari natijasida muhit omillari kutilmagan holda tartibsiz o'zgaradi. ta'sir etishining umumiy qonuniyatlari ekologik omillar qanchalik xilma-xil va ularning organizmlariga ta'sir etish yo'nalishlari turlicha bo'lishiga qaramay muhit omillarning mavjudotlarga ta'sir etish nuqtai nazaridan ushbu jarayonlarning umumiy qonuniyatlari farqlanadi. 1. optimum qonuni. har qanday omilning mavjudotlarga bo'lgan ijobiy yoki salbiy ta'siri uning kuchiga bog'liq bo'ladi. omilning mavjudot yashashi va rivojlanishi uchun eng qulay miqdor-kuchi optimum chegarasi yoki normal hayot zonasi deb nomlanadi. optimumdan qanchalik chetga chiqila boshlansa, tur uchun xos bo'lgan yuqori va quyi kritik nuqtalari bo'ladi. omil jadallashuvini ushbu nuqtalardan chetga chiqishi natijasida mavjudot nobud bo'ladi (shelford, tolerantlik). kritik nuqtalar chegarasi turning yashovchanlik va moslanuvchanlik darajasini belgilab uning ekologik valentligini ifodalaydi. turlar optimum talab darajasi va ekologik valentligi bilan bir-biridan farqlanadi. masalan, tundradagi oq tulkilar havo haroratining +300s dan – 550s gacha …

5 / 30

holatiga o'tadi. baliqlar ikrasining etilishi uchun muvofiq bo'lgan harorat uni tashlash uchun etarli bo'lmasligi mumkin. muhit omillari ta'siriga tur individlari javob reaktsiyalarining o'zgaruvchanligi va xilma-xilligi qoidasi. tur individlarining muhit omillariga optimal va pessimal chegaralari o'ziga xosligi bilan ajralib turadi. bu farqlar individlarning nasliy, jinsiy, yosh, fiziologik xususiyatlari bilan bog'liq bo'lishi mumkin. don maxsulotlari zararkunandasi – parvona kapalagi qurti uchun minimal kritik harorat – 7 s, etuklari uchun – 10 s da qurtlar nobud bo'lsada, lekin zararkunandaning kapalaklari va tuxumlari omon qoladi. yoki ko'sak qurtiga qarshi qo'llanilgan kimyoviy zaharlar uning tuxumlariga deyarli ta'sir etmaydi. har bir omilga mavjudotlarning nisbiy mustaqil moslanish qoidasi. muhitning xar bir omiliga nisbatan hayvonlarning ekologik valentligi o'ziga xos bo'ladi. biror omilga chidamli bo'lgan hayvon boshqa omillargan ham bir xil darajada bardoshli bo'lmasligi mumkin. masalan, cho'l va tog' oldi mintaqalarida uchrovchi xasharotlar quruq va issiq iqlimga moslashgan, ular yuqori namlik sharoitida yashay olmaydi. turlarning ekologik spektrining o'ziga xosligi …

Want to read more?

Download all 30 pages for free via Telegram.

Download full file

About "yashash muhitlari va ularning xillari"

soobshestva yashash muhitlari, ularning xillari muhit omillari va ularga hayvonlarning moslanish xususiyatlari. abiotik, biotik va antropogen omillar. muhit omillarini mavjudotlarga ta'sirining umumiy qonuniyatlari: optimum qonuni, funksiyalarga omillarni bir xil ta'sir etmasligi, muhit omillari ta'siriga tur individlari javob reaktsiyalarini o'zgaruvchanligi va xilma xilligi, muhitning xar bir turning ekologik spektrining o'ziga xosligi, omillarning o'zaro ta'siri va chegaralovchanlik xususiyati. muhit – mavjudotlarni o'rab turgan tabiatning bir qismi. hayvonlarning yashash muhitlari xilma-xil bo'lib undagi shart-sharoitlar o'ziga xos va o'zgaruvchanligi bilan ajralib turadi. barcha mavjudotlar kabi hayvonlar ham nafaqat o'zaro, balki muhit omillari bilan doimiy mustahkam aloqada bo'ladi....

This file contains 30 pages in PPT format (1.2 MB). To download "yashash muhitlari va ularning xillari", click the Telegram button on the left.

Tags: yashash muhitlari va ularning x… PPT 30 pages Free download Telegram