o'zbekistonning iqlim - sharoiti va uning tabiiy-geografik rayonlari

DOCX 6 pages 22.2 KB Free download

6 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 22.2 KB

File type DOCX

Pages 6

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 6

o'zbekistonning iqlim - sharoiti va uning tabiiy-geografik rayonlari reja 1. o'zbekistonnig chegaralari, geografik o'rni, yer maydoni 2. iqlim sharoiti, rel'efi, tuprog'i, suv manbalari 3. o'simliklar olami to'g'risida umumiy tavsif. 4. tabiiy-geografik rayonlarga bo'lish prinsiplari, turon provinsiyasi va lining rayonlari. o'zbekiston respublikasi markaziy osiyoning eng yirik mamlakatlaridan, eng yuqori saloxiyatli o'ziga xos tarixiy, ma'naviy o'rniga ega. uning maydoni 45115.9 ming gektar, undan pastekisliklar cho'l - 77594,8 yoki umumiy maydonning 61,16%ni tashkil qiladi. adir 4279,7 gektar (9,5%), tog'lar 961,9 gektar (7,13%), yaylov 701,8 gektar (1,55%). o'zbekistonning sug'oriladigan maydonlari 4,2 mln gektar yoki 18%ni tashkil etadi. tabiiy o'simliklar qoplami 31,7 mln.ga yoki umumiy maydonining 70.3%ni tashkil qiladi. uninng 85% ni qorako'l qo'ylari o'tloqzorlari tashkil qiladi. respublikaning maydoni har xil balandliklardan iborat va har xil rel'efga ega. ko'pchilik tekislik rayonlari turon provintsiyasiga kiradi. unga ustyurt platosi kiradi, qaysiki ular 200 metrdan pastekisliklarda joylashgan. tog'lari asosan g'arbiy tyanshan va pomir oloy sistemalariga kiradi. o'zbekistonning iqlimi …

2 / 6

unki quyoshdan tushayotgan radiatsiya kechasi bo'lmaydi. tog'li hududlarda radiatsion balansning nisbiyligi to'rt oy davom etadi. (noyabr-fevral oylari). shimoliy va o'rta rayonlarda radiatsion balansning nisbiyligi faqat, dekabr-yanvar oylaridagina bo'lishi mumkin. janubiy rayonlarda esa yil davomida musbat. yer satxiga tushgan enyergiya tuproqqa o'tadi. o'zbekistonda harorat amplitudasi 28-30°, ba'zi joylarda esa 34-35°ni tashkil etadi. pastekislik hududlar, ayniqsa qizilqum cho'harming iqlimi juda quruqligi bilan haraktyerlanadi. iqlimga xos narsa shuki, issiq havo oqimi kelib issiq bo'lib turib, birdan havo sovib ketadi. bunda shimoliy kengliklardan sovuq havoning oqimini kelishi bilan haraktyerlanadi. iqlimning shakllanishida albatta rel'ef rol o'ynaydi, shuning uchun ham tekislik - cho'hi hududlarimiz quruq va sharqiy tog'li rayonlarimizda namlik ko'p, ularning iqlimi har xil. tog'li hududlarni iqlimi har xil, chunki u yerlardagi rel'ef va omillar har xil bo'lib, ular o'simliklarning tarqalishi va hayotiga har xil ta' sir etadi. qishki nisbatan sovuq iqlim ta'siri ostida o'simliklarning vegetatsiyasi to'xtaydi yoki qisqaradi. ayrim, nisbatan iliq qishki iqlim vaqtida …

3 / 6

iborat o'simliklar jamoalari tarqalgan, bu maydonlarda yong'oqzorlar, olmazorlar, do'lanazorlar, namatakzorlar va archazorlar o'sadi. respublikamizda eng keng tarqalgan tuproqlardan bo'z tuproqlardir. bu tuproqlarning 3 xili mavjud: och tusli, tiniq va to'q tusli bo'z tuproqlardir. och tusli bo'z tuproqlar dengiz satxidan 300-700 metr, ayrim joylarda 1000-1100 metr balandliklrgacha tarqalgan. farg'ona vodiysida ham shu tipdagi tuproqlar mavjud. tipik bo'z tuproqlar esa 1200 metr balandliklargacha tarqalgan. (chirchiq, oxangaron daryolari xavzalarida) to'q tusli bo'z tuproqlar esa 1400 metr balandliklargacha bo'lgan hududlarda uchraydi. ularning tarkibidagi chirindi moddalar -gumus 3-4%ni tashkil qiladi. bulardan tashqari cho'lli hududlarda taqir tuproqlar ham tarqalgan. shuningdek sho'r va sho'rxok tuproqlar uchrab, ularda asosan sho'radoshlar oilasini vakillari tarqalgan. shuningndek respublikamizning suv zaxiralari ham anchagina. ularning eng kattasi orol dengizidir. daryolaridan, amudaryo, sirdaryo, chirchiq, zarafshon, to'palang, sangardak, so'x, shoximardon va boshqalar. eng katta daryolarimizdan amudaryo va sirdaryo ko'pchilik joylarda respublika hududidan tashqarida oqadi. bulardan tashqari qoradaryo, norin, surxondaryo, qashqadaryo, shyeroboddaryo, yakkabog'daryo kabi daryolarimiz mavjud. …

4 / 6

voqzorlar va boshqalar. saksovulni ikkinchi turi qorasaksovul va boshqa sho'radoshlar oilasining vakillari esa sho'rxok tuproqlarda (cho'l zonasida) uchraydi. respublikamizning adir zonalarida qo'ng'irbosh, qorabosh, chig'ir, oqquray, sug'd shuvog'i tusan kabi o'simliklar jamoalaridan iborat guruhlar keng tarqalgan. cho'l zonasigina o'simliklar oilasi il bo'yi foydalaniladigan qora ko'l qo'ylari uchun o'tloqzorlar hisoblanadi. adir zonasining o'simliklari esa chorva mollari uchun bahorgi ozuqa manbai vazifasini o'taydi. adir zonasining baland qismida (800-1200 metr balandliklarda) tog'arpa, andiz, guljayri, qo'ziquloq, shuvoqlar o'sadigan dashtli hududlardan iborat. toshli, shag'alii tuproqlarda bodomcha, tuyashinri, olcha kabi daraxt va butalar tarqalgan, daryo va soylarning bo'ylarida va vohalarda tol, tyerak, jiyda, yulg'un kabi o'simliklar tarqalgan. bulardan tashqari cho'l hududlarida to'qayzorlarni uchratamiz, ulardan qamish, kejdir, yulg'un, oqbosh kabi o'simliklar jamoalari tarqalgan. tog' zonasining xilma-xil rel'efi va tabiati bu yerlarda turlarga boy o'simliklar olamini tarqalishiga sabab bo'lgan. bu zonalarda uncha qalin bo'lmagan hamda cheklangan maydonlardagi quyidagi formatsiyalar vakillarini uchratamiz: yong'oq, olma, tog'olcha, do'lana, chetan, namatak, chakanda, hamda …

5 / 6

i, ayiq, tog' takasi va boshqalar yashaydi.suv manbalarimizda har xil baliq turlarini uchratamiz. ma'lumki har bir qitahni, mamlakatlar, hududlar, va regionlarning tabiati, o'simliklari, hayvonot dunyosi, iqlim-sharoiti, tabiiy resurslari va boshqalarni yaxshi o'rganish uchun, ularni tabiiy geografik rayonlarga bo'lib o'rganish ancha oson hisoblanadi. shuning uchun ham bu masalalarni o'rganish muhim hamda ularni o'rgatadigan predmedlar va mutaxassislar mavjud. bunday masalalar bilan biogeografiya fani shug'ullanadi. o'zbekistonda ushbu masalalar bilan shug'ullanish, ya'ni mamlakatimiz hududlarini tabiiy geografik rayonlarga bo'lishi (rayonlashtirish - biogeografiya, geobotanik rayonlashtirish) 1960 yillardan boshlanadi. (chetirkin 1960, kogay 1967, babushkin, kogay 1964). tabiiy geografik rayonlashtirish uchun asosiy tamoyillar (mezonlar, ko'rsatgichlar) bo'lib o'sha hududlarning geomorfologiyasi, orografiyasi, geografik-geologik tarixi, iqlimi, o'simliklar va hayvonot dunyosining vakillari va boshqa ko'rstgichlar asos bo'ladi. har qanday alohida olingan katta-katta tabiiy hudud yoki mintaqalar, o'simliklar va hayvonot dunyosiga qarab fitogeografik, zoogeografik qismlarga bo'linadi. shunga ko'ra, botanika, zoologiya fanlarining alohida sohalari -fitoxorologiya, zooxorologiya maxsus fan sifatida o'rganiladi. bu fanlardagi asosiy xorologik …

Want to read more?

Download all 6 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o'zbekistonning iqlim - sharoiti va uning tabiiy-geografik rayonlari"

o'zbekistonning iqlim - sharoiti va uning tabiiy-geografik rayonlari reja 1. o'zbekistonnig chegaralari, geografik o'rni, yer maydoni 2. iqlim sharoiti, rel'efi, tuprog'i, suv manbalari 3. o'simliklar olami to'g'risida umumiy tavsif. 4. tabiiy-geografik rayonlarga bo'lish prinsiplari, turon provinsiyasi va lining rayonlari. o'zbekiston respublikasi markaziy osiyoning eng yirik mamlakatlaridan, eng yuqori saloxiyatli o'ziga xos tarixiy, ma'naviy o'rniga ega. uning maydoni 45115.9 ming gektar, undan pastekisliklar cho'l - 77594,8 yoki umumiy maydonning 61,16%ni tashkil qiladi. adir 4279,7 gektar (9,5%), tog'lar 961,9 gektar (7,13%), yaylov 701,8 gektar (1,55%). o'zbekistonning sug'oriladigan maydonlari 4,2 mln gektar yoki 18%ni tashkil etadi. tabiiy o'simliklar qoplami 31,7 mln.ga yoki umumi...

This file contains 6 pages in DOCX format (22.2 KB). To download "o'zbekistonning iqlim - sharoiti va uning tabiiy-geografik rayonlari", click the Telegram button on the left.

Tags: o'zbekistonning iqlim - sharoit… DOCX 6 pages Free download Telegram