sog‘liqni saqlash tizimining nazariy asoslari

DOC 25 pages 148.5 KB Free download

25 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 148.5 KB

File type DOC

Pages 25

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 25

mavzu 5. sog‘liqni saqlash tizimining nazariy asoslari reja 1.“salomatlik” tushunchasining mohiyati va tarkibi 2. aholi salomatligini baholash tayanch so‘z va iboralar: jismoniy salomatlik, ruhiy salomatlik, ijtimoiy salomatlik, tibbiyot modeli, biotibbiyot modeli, bioijtimoiy model, bozor yoki xususiy tizim, davlat yoki beverij tizimi, ijtimoiy sug‘urta, tibbiy xizmat ko‘rsatish turlari,. 1.“salomatlik” tushunchasining mohiyati va tarkibi “salomatlik” va u qanday baholanishi to‘g‘risida turli tasav-vurlar mavjud. jumladan, tibbiyotning otasi sifatida e’tirof etilgan gippokrat “salomatlik – bu insonning sub’ektiv-ruhiy hissi bo‘lib, u to‘liq jismoniy va ruhiy kuchlarni his qilgan tarzda sub’ektiv shikoyatlarning yo‘qligidir” , deb hisoblagan. salomatlikni baholashdagi bunday sub’ektiv mezonning qo‘llani-lishi ma’lum shubhalarni tug‘diradi. masalan, bir qator kasalliklar organizmning ichki muhitida ro‘y beradigan patalogik o‘zgarishlar bilan birga salbiy sub’ektiv hislarsiz kechishi mumkin. ayni vaqtda insonning sub’ektiv hislarini yetarlicha hisobga olmaslik ham mumkin emas. chunki ular ko‘pchilik hollarda kasallikning rivoj-lanish tarixi asosini tashkil qiladi. mazkur omil, o‘z navbatida, kasallik holatlarini aniqlashdagi hamda davolash-profilaktik chora-larni o‘z vaqtida …

2 / 25

kasallikni moslashuvchi mexanizmlar “sinishi”ning natijasi, deb talqin qiladi. xususan, i.v. davidovskiy “salomatlikni kishida jamlangan barcha biologik va ijtimoiy qobiliyatlar to‘liq namoyon bo‘ladigan hamda organizmning barcha muhim hayotiy tizimlari imkon qadar jadal va katta tezlikda faoliyat ko‘rsatadigan holatidir” , deb sanagan. d.d. venediktov esa “salomatlikni organizmning atrofdagi tabiat va ijtimoiy muhit bilan dinamik tenglashish holati” , deb ta’riflagan. “salomatlik” tushunchasiga akademik v.p. kaznacheev tomonidan berilgan ta’rif mufassalroq: “salomatlik – bu faol hayotning eng uzoq davomiyligida insonning fiziologik, biologik qobiliyatlari, uning mehnatga eng maqbul layoqatliligi, ijtimoiy faolliklarini saqlash va rivojlantirish jarayonidir” . so‘nggi yillarda sog‘liqni baholovchi turli integral uslublar tavsiya etilib, ularda vaqtinchalik mehnatga qobiliyatsizlik, pro-filaktik ko‘rik ma’lumotlari, ayrim kasalliklarning uyg‘unlashuvi, atrof-muhit ta’sirida sog‘liqning buzilishi va hakozolar hisobga olingan. bunda alohida sabab omillari va ularning inson sog‘ligiga ta’siri darajasi o‘rtasidagi bog‘liqlikni aniqlash masalasi katta amaliy ahamiyat kasb etgan. zero, bunday axborotga tayangan holda salbiy omillarni bartaraf etish hamda ijobiy omillar ta’sirini kuchaytirish …

3 / 25

isoblab chiqqan. uning hisob-kitob-lariga ko‘ra, 20 yoshgacha bo‘lgan davrda yuqorida qayd qilingan chiqimlar 20 ming aqsh dollarini tashkil etgan, 40 yoshlarga kelib bu xarajat-lar qoplana boshlangan, 60 yoshga kelib, “daromad” taxminan 20 ming aqsh dollarini tashkil etgan. shu tariqa sog‘lom bo‘lgan insonlarda mehnatlari evaziga salomatligining narxi oshib borsa, kasallarda esa u pasayib boradi . “salomatlik” tushunchasining bu kabi juda xilma-xil ta’rif-larga duch kelinadi. p.i. kalyu ularni tahlil etish asosida turli mamlakatlarda, turli vaqtlarda, turli fanlar vakillari tomonidan “salomatlik” tushunchasiga doir 79 ta belgini qayd qilgan (8.1-rasm): • salomatlik – organizmning me’yorida ishlab turishi, shaxsning yashashi va takror hosil bo‘lishiga yordam beradigan biologik jarayon-larning me’yoriy kechishidir; 8.1-rasm. p.i. kalyu tomonidan guruhlashtirilgan “salomatlik” tushunchasi ta’riflari • salomatlik – inson organizmi va uning funksiyalarining atrof-muhit bilan uyg‘un mutanosibligidir; • salomatlik – insonning ijtimoiy faoliyat va ijtimoiy foydali mehnatda ishtirok etish, asosiy ijtimoiy funksiyalarni to‘laqonli bajarishga qodirligidir; • salomatlik – kasalliklar, kasallik holatlari va …

4 / 25

i xuddi shu modelga taalluqlidir . haqiqatan ham, jahon sog‘liqni saqlash tashkilotining 1946 yilda qabul qilingan nizomining muqaddimasida salomatlik “inson organizmining organlari va tizimlari uni o‘rab turgan ishlab chiqarish va ijtimoiy muhit bilan mutanosib bo‘lganida to‘la jismoniy, ma’naviy, ijtimoiy sog‘ligining holati” sifatida talqin etadi. ushbu tushunchada salomatlikning uchta: jismoniy, ruhiy va ijtimoiy tarkibiy xususiyatlari qamrab olingan (8.2-rasm). 8.2-rasm. salomatlikning tarkibiy qismlari jismoniy salomatlik – organizm barcha organlari va tizim-lari me’yorida amal etib turgan tabiiy holatdir. ruhiy salomatlik deganda, fikrlash darajasi va sifati, diqqat, xotira hamda irodaning rivojlanganligi, hissiy barqarorlik darajasi anglanadi. ijtimoiy salomatlik inson ijtimoiy hayoti asosini tashkil etadigan axloq tamoyillari asosida belgilanadi, ya’ni bu insonning muayyan jamiyatdagi hayot faoliyatidir. mazkur xislatlar, eng avvalo, insonning mehnatga munosabati, axloq va turmush tarziga zid xulq va odatlarga faol qarshi turishi nazarda tutiladi. tibbiy-sanitariya statistikasida shaxsiy darajadagi salomat-lik deganda, insonda kasalliklarning mavjud emasligi, jamiyat darajasida esa – o‘lim, kasallanish va nogironlik darajasining pasayish …

5 / 25

mush tashvishlari bilan bog‘liq ko‘ngilsizliklarga duch kelmaydigan yashash sharoiti, boshqacha qilib aytganda, sog‘lom turmush tarzini shakl-lantirish imkoniyati yaratilgan holatidir. u mamlakatning sog‘lom mehnatga oid salohiyatini ta’minlashning muhim sharti, samarali davlat boshqaruvi mezonidir. jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti ekspertlari (s. hakansson, v. majnoni, d'intignano, g.h. mooney, j.l. roberts, g.l. stoddart, k.s. johansen, h. zollner) tomonidan sog‘liqni saqlash tizimining uch turi farq qilinadigan tasnif taklif etilgan. ular quyidagilar: ● bozor yoki xususiy tizim; ● davlat yoki beverij tizimi; ● ijtimoiy sug‘urta yoki bismark tizimi (8.1-jadval). bozor yoki xususiy tizim uchun tibbiy yordamni asosan uning iste’molchilari hisobidan taqdim etish, yagona davlat tibbiy sug‘urta tizimining mavjud emasligi xosdir. mazkur tizimda aholining tibbiy xizmatlarga ehtiyojini qondirishning asosiy vositasi tibbiy xizmatlar bozori hisoblanadi. ushbu bozor tomonidan tibbiy xizmatga qondirilmaydigan ehtiyojlar (aholining kam ta’minlangan toifalari, pensionerlar, ishsizlar va h.k.lar) uchun xarajatlarni davlat o‘z zimmasiga oladi. buning uchun tibbiy yordam ko‘rsatish bo‘yicha ijtimoiy dasturlar ishlab chiqiladi va ular moliyalashtiriladi. …

Want to read more?

Download all 25 pages for free via Telegram.

Download full file

About "sog‘liqni saqlash tizimining nazariy asoslari"

mavzu 5. sog‘liqni saqlash tizimining nazariy asoslari reja 1.“salomatlik” tushunchasining mohiyati va tarkibi 2. aholi salomatligini baholash tayanch so‘z va iboralar: jismoniy salomatlik, ruhiy salomatlik, ijtimoiy salomatlik, tibbiyot modeli, biotibbiyot modeli, bioijtimoiy model, bozor yoki xususiy tizim, davlat yoki beverij tizimi, ijtimoiy sug‘urta, tibbiy xizmat ko‘rsatish turlari,. 1.“salomatlik” tushunchasining mohiyati va tarkibi “salomatlik” va u qanday baholanishi to‘g‘risida turli tasav-vurlar mavjud. jumladan, tibbiyotning otasi sifatida e’tirof etilgan gippokrat “salomatlik – bu insonning sub’ektiv-ruhiy hissi bo‘lib, u to‘liq jismoniy va ruhiy kuchlarni his qilgan tarzda sub’ektiv shikoyatlarning yo‘qligidir” , deb hisoblagan. salomatlikni baholashdagi bunday sub’ektiv mezo...

This file contains 25 pages in DOC format (148.5 KB). To download "sog‘liqni saqlash tizimining nazariy asoslari", click the Telegram button on the left.

Tags: sog‘liqni saqlash tizimining na… DOC 25 pages Free download Telegram