poetik nuqsonlarning qiyosiy tadqiqi

DOC 29 pages 168.5 KB Free download

29 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 168.5 KB

File type DOC

Pages 29

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 29

о‘zbekiston respublikasi oliy va о‘rta maxsus ta’lim vazirligi alisher navoiy nomidagi toshkent davlat til va adabiyot universiteti magistratura bо‘limi turdiboyeva ziyoda abdumutal qizining poetik nuqsonlarning qiyosiy tadqiqi (“al-mo‘jam”, “badoye’ us-sanoye’”, “funun ul-balog‘a”) mavzusidagi magistrlik akademik darajasini olish uchun yozilgan dissertatsiya mutaxassislik: 70230502 adabiyotshunoslik (o‘zbek adabiyoti) mutaxassisligi himoya qilishga ruxsat “_____________________________” magistratura bо‘limi boshlig‘i kafedrasi mudiri ________ _______________________________ 2023 y «____» ilmiy rahbar: _____________________________ toshkent-2023 yil mundarija kirish asosiy qism i. bob. poetikaga oid risolalarda badiiy san’at va qofiya tadqiqi. 1.1. arab adabiyotshunosligi manbalarida ilmi bade’. 1.2. fors adabiyotshunosligi manbalarida poetik masalalar. ii. bob. ma’noga ta’sir qiluvchi nuqsonlar tadqiqi. 2.1. “al-mo‘jam”da poetik nuqsonlar. 2.2. “badoye’ us-sanoye’”da ma’noga ta’sir qiluvchi nuqsonlar va badiiy san’at munosabatlari. iii. bob. qofiya nuqsonlari qiyosiy tahlili. 3.1. “al-mo‘jam” asarida qofiya ayblari masalasi. 3.2. “funun ul-balog‘a”da turkiy qofiya nuqsonlari tadqiqi. xulosa kirish tadqiqot mavzusiing dolzarbligi. yana shuni ta’kidlab o‘tish zarurki, mustaqillik bizga boy berilgan qadriyatlarimizni qaytarib olish imkonini …

2 / 29

ida alisher navoiy oʻzining “majolis un-nafoyis” asarida “...ammo sanoyi’da kitobe tasnif qiliptur “badoyi’-i atoiy”g‘a mavsumdur...” deb yozadi. balog‘at ilmining rivojiga munosib hissa qoʻshgan bu asar xv-xvi asrlarda yaratilgan. muallif bu asarida balog‘at san’atlarini “miftohu-l-ulum” da uchramagan o‘ziga xos uslubda tasniflaydi. “badoyi’ us-sanoyi’” asari bir necha tillarga tarjima qilingan boʻlsa-da, uning o‘ziga xos xususiyatlari maxsus o‘rganilmagan. demak, ushbu tadqiqot mavzusining dolzarbligi atoulloh husayniy yozgan “badoyi’ us-sanoyi’” asari mundarijasining o‘rganilishi bilan belgilanadi. ilmiy izlanishning maqsad va vazifalari. atoulloh husayniyning “badoyi’ us-sanoyi’” asarida badiiy san’atlar tasnifini o‘rganish mazkur tadqiqotning maqsadidir. shuningdek, tadqiqotda quyidagi vazifalar belgilandi: - balog‘at ilmi haqida ma’lumot yig‘ish; - “badoyi’ us-sanoyi’” asarining tarkibini tadqiq qilish; - lafziy san’atlar tarkibini oʻrganish; - ma’naviy san’atlar tarkibini oʻrganish; - lafziy-ma’naviy san’atlar tarkibini oʻrganish; - ma’noga ta’sir qiluvchi ayblar tarkibini oʻrganish. mavzuning oʻrganilish darajasining qiyosiy tahlili. badoyi-i atoiy, yaʼni atoullox husayniyning “badoylu-s-sanoyt asari fors tilida yozilgan bulib, uning bir necha qoʻlyozma nusxasi bor. uning …

3 / 29

malari haqida ayrim maqolalar e’lon qilingan. lekin atoulloh husayniyning “badoyi’ us-sanoyi’” asarida badiiy san’atlar tasnifi xususida maxsus ilmiy-tadqiqot ishi olib borilmagan. tadqiqotning ilmiy yangiligi. atoulloh husayniyning “badoyi’ us-sanoyi’” asarida badiiy san’atlar tasnifi tadqiq qilindi. - adabiyotshunoslikda badiiy san’atlar talqini tadqiq qilindi; - she’rshunoslik ilmidagi “balog‘at” tushunchasi oʻrganilib, tahlil qilindi; - ilmi bayon, ilmi ma'oniy va ilmi badi’ tushunchalari oʻrganildi; - asarda keltirilgan ma’naviy, lafziy hamda lafziy-ma’naviy san’atlar alohida oʻrganilib, misollar vositasida sharhlashga, shuningdek, boshqa ilmiy asarlar bilan qiyosiy oʻrganishga harakat qilindi; - “badoyi’ us-sanoyi’” asarida alohida bob sifatida keltirilgan ma’noga ta’sir qiluvchi ayblar tahlilga tortildi. tadqiqot predmeti va ob’yekti. mazkur tadqiqot ishida asosiy manba sifatida a.rustamovning 1981-yil toshkentda nashr qilingan oʻzbekcha tarjimasi va qo‘shimcha manba sifatida hifnu nosifning “qovo‘idu-l-lug‘ati-l-arabiyya va-l-balog‘a”, ahmad taroziyning “funun ul-balog‘a” o‘zbek adabiyotshunoslarining tadqiqotlaridan foydalanildi. tadqiqotning ilmiy ahamiyati. mazkur bitiruv malakaviy ishining nazariy ahamiyati shundaki, bu mavzuning yoritilishi orqali “badoyi’ us-sanoyi’” asarining oʻziga xos xususiyatlari ochib berildi. …

4 / 29

idalari. 3. ilmi qofiya – qofiya qonuniyatlari va turlari. ilmul badi’ – balog‘at tarkibiga kiruvchi uch ilmning biri hosoblanadi. tarixiy poetikaga doir bizgacha ma’lum asarlar turli davrlarda yaratilgan bo‘lib, ular sohaning muayyan masalalariga bag‘ishlangan. ulardan ba’zilari tarixiy poetikaning har uch yo‘nalishi, ayrimlari faqat aruz yoki qofiya yoxud badiiy san’atlar tahliliga bag‘ishlangan. ilmul badi’ga oid dastlabki asarlar arab tilida yaratilgan boʻlib, ix–x asrlarga oid nasr bin hasanning “mahosin ul-kalom”, ibn mu’tazning “kitob ul-badi’”, qudama ibn ja’farming “naqd ush-she’r”, abu hilol al-askariyning “kitob as-san’atayn”, abul qohira jurjoniyning “asror al-balog‘a” va “daloyil al-a’jaz” risolalari shular jumlasidandir. shuningdek, fors tilida yaratilgan umar roduyoniyning “tarjimon ul-balog‘a”, atoulloh husayniyning “badoyi us-sanoi’” asarlari ilmu-l-badi’ning rivojlanishiga katta hissa qo‘shgan. shuningdek, turkiy tildagi ilmul badi’ga doir ilk asar sifatida shayx ahmad xudoydodning xv asrda yaratilgan “funun ul-balog‘a” risolasi e’tirof etiladi. ilmul badi’ aytiladigan gapni vaziyatga muvofiq ravishda bezash, goʻzal shaklga keltirish, nutqqa bezak beruvchi san’atlar, ularning o‘ziga xos jihatlari, …

5 / 29

n ma’nosi. masalan: ey barcha xalq uning “quli” bo‘lgan lutf egasi, sen-husayn, va le bizdan seni yazid ayirdi. bu yerda يزيدning yaqin ma’nosi yazid ibn muoviya, uzoq ma’nosi راد fe’lining hozirgi-kelasi zamon shaklidir. 2-misradan quyidagi ma’no ham kelib chiqadi: “sen husaynsan, lekin jafong ko‘payib ketyapti”. aftidan shoir o‘z podshohini madh etyapti, aslida esa vaziyat boshqacha. bu uslubdan “bilsa hazil, bilmasa chin” qabilida foydalaniladi. sirojuddiyn varroq debdi: qo‘shi nechta lab tilni uzib, undan munchoq qildi bo‘yniga, mana men shoir siroj, tilimni kes, nur ziyoda aylayin senga. bu yerdagi “ikki ma’nolilik” ikki o‘rinda kelgan: سراج soʻzida ikkita ma’no bor: biri, darhol xayolga keladigan yaqin ma’no – “chiroq”, bunga yana baytni oxirida kelgan نورso‘zi ham dalil boʻladi. ikkinchi ma’no shoirning ismi, bu uzoq ma’no, lekin uni yaqin ma’no orqali yashirgan. لسان so‘zining ham ikki ma’nosi bor, biri “til”, ikkinchisi “fonus piligi”. demak bundan “piligimni kessang yorug‘lik beruvchi fonusman” ma’nosi ostiga “meni o‘ldirsang seni …

Want to read more?

Download all 29 pages for free via Telegram.

Download full file

About "poetik nuqsonlarning qiyosiy tadqiqi"

о‘zbekiston respublikasi oliy va о‘rta maxsus ta’lim vazirligi alisher navoiy nomidagi toshkent davlat til va adabiyot universiteti magistratura bо‘limi turdiboyeva ziyoda abdumutal qizining poetik nuqsonlarning qiyosiy tadqiqi (“al-mo‘jam”, “badoye’ us-sanoye’”, “funun ul-balog‘a”) mavzusidagi magistrlik akademik darajasini olish uchun yozilgan dissertatsiya mutaxassislik: 70230502 adabiyotshunoslik (o‘zbek adabiyoti) mutaxassisligi himoya qilishga ruxsat “_____________________________” magistratura bо‘limi boshlig‘i kafedrasi mudiri ________ _______________________________ 2023 y «____» ilmiy rahbar: _____________________________ toshkent-2023 yil mundarija kirish asosiy qism i. bob. poetikaga oid risolalarda badiiy san’at va qofiya tadqiqi. 1.1. arab adabiyotshunosligi manbalarida ilmi ...

This file contains 29 pages in DOC format (168.5 KB). To download "poetik nuqsonlarning qiyosiy tadqiqi", click the Telegram button on the left.

Tags: poetik nuqsonlarning qiyosiy ta… DOC 29 pages Free download Telegram