antik davr falsafasi

DOC 9 стр. 62,5 КБ Бесплатная загрузка

9 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 62,5 КБ

Тип файла DOC

Страницы 9

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 9

lk o‘rta asrlar falsafasi, apologetika, mutlaq ruh, verifikatsiya, veto, empirizm, dualizm, monizm, skeptitsizm, sxolastika, nominalizm, realizm qadimgi yunoniston va rim falsafasi. qadimgi davr falsafasining yana bir silsilasi yunoniston va rimga tegishlidir. bu davrdagi falsafiy qarashlar — antik davr falsafasi deb yuritiladi. unda milet falsafiy maktabi, eley falsafiy maktabi, suqrot, pifagor, aflotun, arastu va boshqalarning falsafiy, tabiiy — ilmiy, ijtimoiy — ahloqiy ta’limotlari o‘rganiladi. yunonistonda dastlabki falsafiy ta’limotlar eramizdan avvalgi vii-vi asrlar o‘rtasida milet shahrida yuzaga kelgan va rivojlangan. milet maktabi vakillari fales, anaksimandr, anaksimenlardir. uning asoschisi fales (eramizdan avvalgi 624 — 547 yillarda yashagan). u yunon fani va falsafasining asoschisi bo‘lib, o‘z davrining etuk siyosiy arbobi, jo‘g‘rofi, faylasufi bo‘lgan. fales ta’limotiga ko‘ra, tabiatdagi turli-tuman jism va hodisalar dastlabki ibtido — suvdan paydo bo‘lgan va yana suvga aylanadi va bu moddiy birlik doimo o‘zgarishda bo‘ladi. anaksimandr (falesning shogirdi) eramizdan avvalgi vii asr oxiri va vi o‘rtalarida yashab ijod etgan. u «tabiat …

2 / 9

arsa harakatda. «oqar suvga bir soniyada ikki marta tushish mumkin emas, chunki suv har daqiqada yangilanib turadi». olamda turg‘unlik yo‘q. harakat butun tabiatga, barcha jism va hodisalarga xosdir. abadiy harakat — abadiy o‘zgarishdir. harakat qarama-qarshilik asosida sodir bo‘ladi. «kurash hamma narsaning otasi, hamma narsaning podshosidir», degan ekan geraklit. bundan geraklit kishilar o‘rtasida urushlarni targ‘ib qilgan ekan-da, deya xulosa chiqarish noto‘g‘ri. geraklitning fikricha, doimiy o‘zgarish, harakat va o‘zaro qarama-qarshi tomonlarga o‘tish — jismlar sifatining nisbiyligi bilan bog‘liq. masalan, dengiz suvi inson iste’moli uchun yaroqsiz bo‘lsa, baliqlar uchun ayni muddaodir. geraklitning qarashlari falsafiy tafakkur rivojiga katta ta’sir ko‘rsatgan. pifagor (eramizdan avvalgi 580-500 yillar) yunonistonning samos orolida yashab o‘tgan. u qadimgi yunonistonda diniy-mafkuraviy falsafiy maktab, ya’ni pifagorchilikka asos solgan. pifagor o‘zining siyosiy qarashlari tufayli podsho polikret bilan chiqisha olmagan va samosni tark etib, janubiy italiyaga ko‘chib ketgan, o‘sha erda o‘z uyushmasini tashkil etgan. uningcha, dunyoni bilish jarayoni, avvalo, raqamlarni bilishdan boshlanishi kerak. pifagorchilarning …

3 / 9

larini eley shahrida o‘tkazgan. tarixchi diogen laertskiyning yozishicha, ksenofan «tabiat haqida» asarining muallifidir. afsuski, ushbu asarning yarmigina omon qolgan, xolos. u ko‘pxudolikka hamda insonlarga xos sifatlarni hayvonlarga, o‘simlik dunyosiga daxldor deb biluvchi ta’limotga qarshi chiqib, mifologiyani rad etishga harakat qilgan. uning falsafiy ta’limotiga ko‘ra, tabiat - o‘zgarmas va harakatsizdir, «hamma narsa erdan unib chiqadi va pirovardida yana erga qaytadi». biz hammamiz erdan tug‘ilganmiz va erga aylanamiz». ksenofan qadimgi yunon faylasuflaridan birinchi bo‘lib, bilishning imkoniyati va chegarasi haqida fikr yuritgan. bu qadimgi yunon gnoseologiyasining rivojiga turtki bo‘ldi. ksenofan ilgari surgan g‘oyalar uning shogirdi eley falsafiy maktabining ko‘zga ko‘ringan namoyandalaridan biri, eramizdan avvalgi 504 yili tug‘ilgan parmenid tomonidan rivojlantirilgan. eley falsafiy maktabining namoyandalaridan biri parmenidning shogirdi va do‘sti zenon (490-430 yillar) o‘z ustozining ta’limotini himoya qildi va uni rivojlantirdi. qadimgi yunon madaniyatida sofistlar falsafasi katta o‘rin tutadi. sofistlar antropologiya (inson haqidagi fan) va gnoseologiya (bilish to‘g‘risidagi fan) muammolari bilan shug‘ullangan. sofistlar yangi …

4 / 9

uchun ruhoniylar uni dahriylikda hamda yoshlarni axloqan buzishda ayblaganlar. unga shunchaki ayb emas, siyosiy ayb qo‘yilgan. garchand qutilish imkoni bo‘lsa-da, qonun va jamiyat tartiblarini nihoyatda qattiq hurmat qilganligi bois, u jazodan qochishni istamagan va bir qadah zahar ichib o‘lgan. suqrot va uning tarafdorlari jamiyat qonunlariga, ular qanday bo‘lishidan qat’i nazar, so‘zsiz itoat etishni targ‘ib etganlari g‘oyatda ibratlidir. holbuki, suqrot va uning shogirdlari afinada amal qilgan qonunlarni noto‘g‘ri va adolatsiz deb hisoblagan hamda ularni qattiq tanqid qilgan, ammo, shunday bo‘lsa-da, ularga bo‘ysungan. shu ma’noda, suqrot o‘zini aybdor deb topgan, sud hukmiga itoat etgan va o‘zini uning ixtiyoriga topshirgan. «aflotun mening do‘stim, ammo qonun do‘stlikdan ustun turadi», degan hikmatli ibora o‘sha davr ma’naviyatining yaqqol ifodasidir. suqrot o‘z ta’limotini og‘zaki ravishda ko‘cha-ko‘yda, maydonlarda, xiyobonlarda shogirdlari va izdoshlari bilan birga shakllantirgan va xalq ongiga singdirishga harakat qilgan, lekin bironta ham asar yozmagan. uning falsafiy, axloqiy ta’limotlari mohiyatini shogirdlari ksenofan, aristofan va aflotunlarning asarlaridan bilib …

5 / 9

gan. suqrotning shogirdi aflotun (asli — platon) jahon falsafasi tarixida o‘chmas iz qoldirgan buyuk allomadir. u nafaqat faylasuf olim, balki san’atkor, shoir va dramaturg bo‘lgan, o‘z g‘oyalarini dialoglar tarzida bayon qilgan. aflotun 428 yil 21 mayda delos orolida tug‘ilgan. o‘zidan keyin 35 dan ziyod dialog shaklidagi asarlar yozib qoldirgan. arastuning u haqdagi ma’lumotlarini birdan-bir to‘g‘ri dalil deb qarash mumkin. chunki arastu aflotunning eng yaqin do‘sti va shogirdi bo‘lgan. aflotun «g‘oyalar dunyosi va soyalar dunyosi» ta’limotining asoschisidir. uningcha, g‘oya haqiqiy borliq, biz biladigan va yashaydigan dunyo esa uning soyasidir. haqiqiy o‘zgarish va taraqqiyot g‘oyalar dunyosiga xos, soyalar dunyosidagi harakat esa uning aksidir. g‘oyalar dunyosining qonuniyatlarini hamma ham bilolmaydi. ularni biladigan zotlar nihoyatda kam uchraydi, ular ulkan aql egasi bo‘ladi va tarixda chuqur nom qoldiradi. aksariyat kishilar esa, soyalar dunyosi bilan kifoyalanadi. aflotunning jamiyat va davlat to‘g‘risidagi ta’limoti uning dunyoqarashida markaziy o‘rinlardan birini tashkil etadi. u faqat antik davr falsafasi — ontologiya …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 9 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "antik davr falsafasi"

lk o‘rta asrlar falsafasi, apologetika, mutlaq ruh, verifikatsiya, veto, empirizm, dualizm, monizm, skeptitsizm, sxolastika, nominalizm, realizm qadimgi yunoniston va rim falsafasi. qadimgi davr falsafasining yana bir silsilasi yunoniston va rimga tegishlidir. bu davrdagi falsafiy qarashlar — antik davr falsafasi deb yuritiladi. unda milet falsafiy maktabi, eley falsafiy maktabi, suqrot, pifagor, aflotun, arastu va boshqalarning falsafiy, tabiiy — ilmiy, ijtimoiy — ahloqiy ta’limotlari o‘rganiladi. yunonistonda dastlabki falsafiy ta’limotlar eramizdan avvalgi vii-vi asrlar o‘rtasida milet shahrida yuzaga kelgan va rivojlangan. milet maktabi vakillari fales, anaksimandr, anaksimenlardir. uning asoschisi fales (eramizdan avvalgi 624 — 547 yillarda yashagan). u yunon fani va falsafasining aso...

Этот файл содержит 9 стр. в формате DOC (62,5 КБ). Чтобы скачать "antik davr falsafasi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: antik davr falsafasi DOC 9 стр. Бесплатная загрузка Telegram