ix-xii asrlarda mamlakatimiz hududida ro‘y bergan madaniy uyg‘onish (renessans).buyuk allomalarning jahon sivilizatsiyasiga qo‘shgan hissasi mavzusida manbalar tahlili va adabiyotlar sharhi 25

DOCX 10 pages 28.1 KB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 28.1 KB

File type DOCX

Pages 10

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

ix-xii asrlarda mamlakatimiz hududida ro’y bergan madaniy uyg’onish (renessans).buyuk allomalarning jahon sivilizatsiyasiga qo’shgan hissasi mavzusida manbalar tahlili va adabiyotlar sharhi ix-xii asrlarda markaziy osiyo hududi (hozirgi o’zbekiston va qo’shni mintaqalar, masalan, xorazm, buxoro, samarqand) islom olamining «oltin davri» deb atalgan davrning muhim markazlaridan biri bo’lgan. bu davrda islom xalifaligi (abbosiylar davri) ostida ilmiy, madaniy va iqtisodiy yuksalish kuzatilgan, bu esa g’arbiy yevropada keyinchalik renessansga asos bo’lgan. markaziy osiyolik buyuk allomalar matematika, astronomiya, tibbiyot, falsafa va boshqa fanlarda katta hissa qo’shganlar. ularning asarlari qadimgi yunon, hind va fors bilimlarini arab va fors tillariga tarjima qilish, shuningdek, yangi nazariyalar yaratish orqali jahon sivilizatsiyasini boyitgan. bu davrda «hikmat uyi» (bayt al-hikma) kabi muassasalar va qog’oz ishlab chiqarish texnologiyasining tarqalishi (xitoydan olingan) kitoblar va ma’lumotlarning ommalashishiga yordam bergan.madaniy uyg’onishning sabablari orasida islomning tabiatni o’rganish va insoniyatga foyda keltirishni rag’batlantiruvchi ta’limotlari, xalifalikning homiyligi va turli madaniyatlar o’rtasidagi o’zaro aloqalar muhim o’rin tutgan. bu davr mongol …

2 / 10

la» (aljabr va muqobala haqidagi qisqacha kitob) – algebra fanining asosi. shuningdek, hind-arab raqamlari va arifmetika haqidagi ishlar. - hissasi: algebra atamasi va kvadrat tenglamalarni yechish usullari uning asaridan olingan. u jahon matematikasini o’zgartirdi, yevropada raqamlar tizimi va savdo rivojiga ta’sir qildi. jorj sarton uni «o’z davrining eng buyuk matematigi» deb atagan. uning astronomik jadvallari (zij) yulduzlar pozitsiyasini hisoblashda ishlatilgan va empirik ilmiy usullarni rivojlantirgan. abu nasr al-forobiy (873-950) - kelib chiqishi: forob (hozirgi qozog’iston yaqinidagi hudud, markaziy osiyo). - asosiy asarlari: «fozil odamlar shahri» va «baxtga erishish yo’llari haqidagi risola» – falsafa va ijtimoiy mavzularda 160 dan ortiq asar. - hissasi: «ikkinchi aristotel» deb atalgan, u falsafani islom bilan bog’lagan, ijtimoiy adolat va ta’lim nazariyalarini ishlab chiqqan. uning ishlar sharq va o’rta sharqda progressiv fikrlashga ta’sir qilgan, yevropa renessansida falsafiy asos bo’lgan. abu rayhon al-beruniy (973-1048) - kelib chiqishi: xorazm. - asosiy asarlari: «hindiston» (hind fanlari va madaniyati haqida …

3 / 10

tolemy asarlarini yaxshilagan), nasir ad-din at-tusiy (epitsiklik harakat modeli) va boshqalar. ularning umumiy hissasi: empirik tajribalar, matematik modellashtirish va fanlararo yondashuv orqali zamonaviy ilm asoslarini yaratish. bu bilimlar ispaniya va sitsiliya orqali yevropaga o’tgan, renessansga hissa qo’shgan. manbalar tahlilida quyidagi usullar qo’llanilgan: - tarixiy tahlil: ikkinchi darajali ma’lumotlar asosida allomalar merosini o’rganish, vaqt va makon bilan bog’liq gipotezalar. masalan, markaziy osiyo «ilm va ma’rifat uyi» deb ta’riflangan, ibn xaldun kabi allomalar ta’sirida. - kontent tahlil: asarlar matnlarida kalit so’zlar va kontseptsiyalarni aniqlash, fanlar rivojini baholash. bu usul allomalar ishlarini davrlar bo’yicha taqsimlab, davlat rivojiga ta’sirini ko’rsatgan. - manbalar ishonchliligi: asosiy manbalar – allomalar asarlari (masalan, 100 mingdan ortiq qo’lyozmalar, unesco tomonidan tan olingan). ikkinchi darajali manbalar – zamonaviy tadqiqotlar, ammo ba’zi manbalarda (masalan, vikipediya) umumiy bo’lib, batafsil tahlil uchun ilmiy maqolalar afzal. tanqid: ba’zi tadqiqotlarda «pasayish nazariyasi» (xi asrdan keyin ilm pasaygan) muhokama qilinadi, ammo markaziy osiyoda davom etgani ta’kidlanadi. …

4 / 10

of islamic scholars to the scientific enterprise» (2006): islom allomalari fan rivojiga hissasini sharhlaydi, markaziy osiyoliklarni ta’kidlaydi. adabiyot: kettani (1976), sarton (1927), turner (1995). tanqid: asosan matematika va astronomiyaga e’tibor. - vikipediya maqolasi «islamic golden age»: umumiy sharh, allomalar ro’yxati va adabiyot. adabiyot: gutas (1998), saliba kabi ishlar. tanqid: umumiy, ilmiy emas. - boshqa adabiyot: xayrullaev (1994) – 9-12 asrlarda madaniy rivoj; maxsudov (2017) – islom tarixi. bu adabiyotlar markaziy osiyo renessansini yoritadi, ammo ko’proq tadqiqot kerak, chunki ba’zilari siyosiy yoki madaniy tarafkashlikka ega bo’lishi mumkin. umumiy xulosa: bu allomalar jahon ilmiga asos solgan, ularsiz zamonaviy sivilizatsiya tasavvur qilib bo’lmas edi. mana, “ix–xii asrlarda mamlakatimiz hududida ro’y bergan madaniy uyg’onish (renessans) va buyuk allomalarning jahon sivilizatsiyasiga qo’shgan hissasi” mavzusi uchun manbalar tahlili va adabiyotlar sharhi — jadval va annotatsiyalar bilan. a) asosiy manbalar (ix–xii asr) — annotatsiyali jadval № muallif (asr, hudud) asar(lar) soha jahon sivilizatsiyasiga hissa tavsiya etilgan ishonchli …

5 / 10

5 imom at-termiziy (ix, termiz) “jome’ at-termiziy” hadis ilmi hadis tasnifida mezonlarni boyitdi matnlar: https://sunnah.com/tirmidhi 6 abu mansur moturidiy (ix–x, samarqand) “kitob at-tavhid”; “ta’vilot” kalom/aqida moturidiylik maktabi, aql–naql uyg’unligi qisqa tanishtiruv: https://www.britannica.com/topic/maturidiyah 7 abu rayhon beruniy (x–xi, xorazm) “al-qonun al-mas’udiy”; “hindiston” astronomiya, geodeziya, etnografiya ilmiy metod, yer radiusi, taqqoslamali madaniyatshunoslik “alberuni’s india” (sachau tarj.): https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.283344 8 abu ali ibn sino (x–xi, buxoro/afshona) “al-qonun fi’t-tibb”; “kitob ash-shifo’” tibbiyot, falsafa tibbiyotda standart darslik; metafizika va mantiqda yangiliklar britannica kirish: https://www.britannica.com/biography/avicenna 9 abu sahl al-masihiy (xi, gurganj) tibbiy risolalar tibbiyot ibn sinoga ustozlik qilgan; klinik kuzatuv uslubi qisqa bio: https://iranicaonline.org/articles/abu-sahl-masihi 10 mahmud qoshg’ariy (xi, turkiston) “dīwān lug’āt at-turk” tilshunoslik, etnografiya turkiy tillarning ilk ensiklopedik lug’ati britannica: https://www.britannica.com/biography/mahmud-al-kashgari 11 yusuf xos hojib (xi, balasog’un/kashgar) “qutadg’u bilig” siyosiy etika, adabiyot turkiy siyosiy-axloqiy tafakkur yodgorligi britannica: https://www.britannica.com/topic/kutadgu-bilig 12 mahmud az-zamaxshariy (xi–xii, xorazm) “al-kashshof”; “asos al-balog’a” tafsir, balog’at qur’on tafsirida tilshunoslik metodlari britannica: https://www.britannica.com/biography/al-zamakhshari 13 najmiddin kubro …

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ix-xii asrlarda mamlakatimiz hududida ro‘y bergan madaniy uyg‘onish (renessans).buyuk allomalarning jahon sivilizatsiyasiga qo‘shgan hissasi mavzusida manbalar tahlili va adabiyotlar sharhi 25"

ix-xii asrlarda mamlakatimiz hududida ro’y bergan madaniy uyg’onish (renessans).buyuk allomalarning jahon sivilizatsiyasiga qo’shgan hissasi mavzusida manbalar tahlili va adabiyotlar sharhi ix-xii asrlarda markaziy osiyo hududi (hozirgi o’zbekiston va qo’shni mintaqalar, masalan, xorazm, buxoro, samarqand) islom olamining «oltin davri» deb atalgan davrning muhim markazlaridan biri bo’lgan. bu davrda islom xalifaligi (abbosiylar davri) ostida ilmiy, madaniy va iqtisodiy yuksalish kuzatilgan, bu esa g’arbiy yevropada keyinchalik renessansga asos bo’lgan. markaziy osiyolik buyuk allomalar matematika, astronomiya, tibbiyot, falsafa va boshqa fanlarda katta hissa qo’shganlar. ularning asarlari qadimgi yunon, hind va fors bilimlarini arab va fors tillariga tarjima qilish, shuningdek, yangi nazar...

This file contains 10 pages in DOCX format (28.1 KB). To download "ix-xii asrlarda mamlakatimiz hududida ro‘y bergan madaniy uyg‘onish (renessans).buyuk allomalarning jahon sivilizatsiyasiga qo‘shgan hissasi mavzusida manbalar tahlili va adabiyotlar sharhi 25", click the Telegram button on the left.

Tags: ix-xii asrlarda mamlakatimiz hu… DOCX 10 pages Free download Telegram