vaqtli qatorlarning additiv va multiplikativ modellari

DOC 9 pages 567.0 KB Free download

9 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 567.0 KB

File type DOC

Pages 9

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 9

6-mavzu. vaqtli qatorlarning additiv va multiplikativ modellari reja 1. multiplikativ va additiv modellarning tarkibiy tuzilishi. 2. trendning mavjudligini tekshirish uchun mezonlar 3. vaqtli qatorlarni tekislash uslubiyoti. tayanch iboralar: vaqtli qator, dinamik qator, additiv model, multiplikativ model, vaqtli qatorlar xarakteristikalari, tekislash usullari 1. multiplikativ va additiv modellarning tarkibiy tuzilishi. vaqtli qatorning darajasini shakllantiruvchi barcha komponentlar uchta gruppaga bo’linadi, asosiy tashkil etuvchi bo’lib trend hisoblanadi. undan trendni tashkil etuvchini ajratib olinganidan keyin mavsumiy va tasodifiy komponentalar qiymati qoladi (2.2.-rasm). 1-rasm. vaqtli qatorlarning tarkibiy tuzilishi agarda qatorning tashkil etuvchilarining barchasi aniq topilgan bo’lsa, unda tasodifiy komponentaning matematik kutilishi nolga teng bo’ladi va uning o’rtacha qiymat atrofida tebranishi doimiydir. vaqtli qatorning asosiy komponentasi bo’lib trend hisoblanadi. trend –bu vaqt bo’yicha qatorni barqaror tendentsiyasi bo’lib, ozmi-ko’pmi tasodifiy tebranishlardan ta’siridan ozoddir. murakkab ijtimoiy hodisa va jarayonlarning o’zgarish tendentsiyalari ko’rsatkichlarini faqat u yoki bu tenglamalar, trend chiziqlari bilan taxminiy ifodalash mumkin. vaqtli qatorlarda odatda uch ko’rinishdagi tendentsiya …

2 / 9

k, va u bir nechta hildagi chiziqlardan empirik ma’lumotlarga eng yaqinini (bir muncha soddasini) tanlashdan iborat bo’ladi. buni shu bilan yana asoslashadiki, chiziqli trendning tenglamasi qancha murakkab bo’lsa va u qancha ko’p parametrlarni o’z ichiga olsa. ularning yaqinlash darajasi teng bo’lganida ham bu parametrlarni ishonchli baholash shuncha qiyinlashib boradi. amaliyotda ko’pincha quyidagi asosiy ko’rinishdagi vaqtli qatorlar trendlaridan foydalaniladi. xuddi shuningdek tendentsiyalar tiplari va trend tenglamalari ham bo’linadi. ekonometrik izlanishlarda tanlangan model bo’yicha yuqorida sanab o’tilgan har bir komponentani miqdoriy tahlili o’tkaziladi. trendni ajratib olishdan avval, uning mavjudligi to’g’risidagi gipotezani tekshirish zarur. amalda trendning mavjudligini tekshirish uchun bir nechta mezonlar mavjud, ammo asosiy bo’lib sxemada keltirilgan ikkita mezon hisoblanadi. 2. trendning mavjudligini tekshirish uchun mezonlar trendning mavjudligini tekshirish uchun mezonlar 1) bir qatorning ikki qismini o’rtachalarini ayirmasi usuli. o’rtachalarni ayirmasini mavjudligi haqidagi gipoteza tekshiriladi: buning uchun vaqtli qator ikki teng yoki deyarli teng qismlarga bo’linadi. gipotezaning tekshirish mezoni sifatida styudent mezoni …

3 / 9

hli bo’lgan momentlar yoki vaqt davrlari nomerlari; ai,- trend parametrlari. vaqtli qatorni tashkil etuvchi komponentlarini modellari: additiv va multiplikativ (2.3.-rasm) 2-rasm. vaqtli qatorni tashkil etuvchi komponentlarini modellari trend parametrlari qiymatlarivaeng kichik kvadratlar usuli bo’yicha aniqlanadi. buning uchun normal tenglamalar tizimi tuziladi. ikki noma’lumli tenglamalarni echish uchun sanoq boshini qatorning o’rtasiga o’tkaziladi. vaqt davrlarini qatorning aniq o’rtasidan nomerlaganda nomerlarning ti yarmi manfiy qiymat bo’ladi, va yarmi – musbat, ya’ni bunday holda normal tenglamalar tizimi qisqaradi. 3. vaqtli qatorlarni tekislash uslubiyoti vaqtli qatorlarni tekislash uslubiyotini quyidagi misolda ko’rib chiqamiz. viloyat aholisi tomonidan 20 chorak uchun iste'mol qilingan elektr energiyasining hajmi to'g'risida shartli ma'lumotlar mavjud: 1 6,1 5 7,2 9 8,2 13 9,3 17 8,9 2 4,9 6 5,3 10 5,8 14 7,2 18 7,2 3 5,5 7 7,4 11 6,6 15 7,8 19 7,9 4 8,2 8 9,8 12 10,2 16 10,9 20 11,1 talab qilinadi: 1. avtokorrelyatsiya funktsiyasini tuzing va mavsumiy …

4 / 9

umiy tarkibiy qismlardan iborat bo'lmaydi; 3) biz ushbu qiymatlarni haqiqiy vaqt momentlariga moslashtiramiz, buning uchun ketma-ket ikkita sirg’aluvchi o'rtachalarning o’rtacha qiymatlarini - markazlashtirilgan sirg’aluvchi o'rtacha qiymatlarini topamiz (5-ustun). additiv modelda mavsumiy tarkibiy qismlar baholarini hisoblash: to’rt chorak bo’yicha jami to’rt chorak bo’yicha sirg’aluvchi o’rtacha markazlashtirilgan sirg’aluvchi o'rtacha mavsumiy tarkibiy qism bahosi 1 6,1 2 4,9 24,7 6,175 3 5,5 25,8 6,45 6,3125 -0,8125 4 8,2 26,2 6,55 6,5 1,7 5 7,2 28,1 7,025 6,7875 0,4125 6 5,3 29,7 7,425 7,225 -1,925 7 7,4 30,7 7,675 7,55 -0,15 8 9,8 31,2 7,8 7,7375 2,0625 9 8,2 30,4 7,6 7,7 0,5 10 5,8 30,8 7,7 7,65 -1,85 11 6,6 31,9 7,975 7,8375 -1,2375 12 10,2 33,3 8,325 8,15 2,05 13 9,3 34,5 8,625 8,475 0,825 14 7,2 35,2 8,8 8,7125 -1,5125 15 7,8 34,8 8,7 8,75 -0,95 16 10,9 34,8 8,7 8,7 2,2 17 8,9 34,9 8,725 8,7125 0,1875 18 7,2 35,1 …

5 / 9

ibiy qismining o'rtacha bahosi, 0,48125 -1,70938 -0,7875 2,003125 to’g’rilangan mavsumiy tarkibiy qism, 0,484375 -1,70625 -0,78438 2,00625 chorakning mavsumiy tarkibiy qismining o'rtacha bahosi yig’indisi: to’g’rilovchi koeffitsientni aniqlaymiz: mavsumiy tarkibiy qismning to’g’rilangan qiymatlarini uning o'rtacha bahosi va to’g’rilovchi koeffitsienti o'rtasidagi farq sifatida hisoblaymiz, ya’ni: mavsumiy tarkibiy qismlarning qiymatlari yig'indisi nolga tengligi shartini tekshiramiz: shunday qilib, mavsumiy tarkibiy qismning quyidagi qiymatlari topildi: i-chorak uchun ; ii-chorak uchun ; iii-chorak uchun ; iv-chorak uchun . olingan qiymatlarni jadvalga har yilning tegishli choraklari uchun kiritamiz (3-ustun). 1 6,1 0,484375 5,615625 6,2089 6,693275 -0,59328 2 4,9 -1,70625 6,60625 6,3738 4,66755 0,23245 3 5,5 -0,78438 6,284375 6,5387 5,754325 -0,25433 4 8,2 2,00625 6,19375 6,7036 8,70985 -0,50985 5 7,2 0,484375 6,715625 6,8685 7,352875 -0,15287 6 5,3 -1,70625 7,00625 7,0334 5,32715 -0,02715 7 7,4 -0,78438 8,184375 7,1983 6,413925 0,986075 8 9,8 2,00625 7,79375 7,3632 9,36945 0,43055 9 8,2 0,484375 7,715625 7,5281 8,012475 0,187525 10 5,8 -1,70625 7,50625 7,693 5,98675 …

Want to read more?

Download all 9 pages for free via Telegram.

Download full file

About "vaqtli qatorlarning additiv va multiplikativ modellari"

6-mavzu. vaqtli qatorlarning additiv va multiplikativ modellari reja 1. multiplikativ va additiv modellarning tarkibiy tuzilishi. 2. trendning mavjudligini tekshirish uchun mezonlar 3. vaqtli qatorlarni tekislash uslubiyoti. tayanch iboralar: vaqtli qator, dinamik qator, additiv model, multiplikativ model, vaqtli qatorlar xarakteristikalari, tekislash usullari 1. multiplikativ va additiv modellarning tarkibiy tuzilishi. vaqtli qatorning darajasini shakllantiruvchi barcha komponentlar uchta gruppaga bo’linadi, asosiy tashkil etuvchi bo’lib trend hisoblanadi. undan trendni tashkil etuvchini ajratib olinganidan keyin mavsumiy va tasodifiy komponentalar qiymati qoladi (2.2.-rasm). 1-rasm. vaqtli qatorlarning tarkibiy tuzilishi agarda qatorning tashkil etuvchilarining barchasi aniq topilgan bo’...

This file contains 9 pages in DOC format (567.0 KB). To download "vaqtli qatorlarning additiv va multiplikativ modellari", click the Telegram button on the left.

Tags: vaqtli qatorlarning additiv va … DOC 9 pages Free download Telegram