tasavvuf va tarbiyaviy jihatlari

DOC 19 pages 93.0 KB Free download

19 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 93.0 KB

File type DOC

Pages 19

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 19

4- mashg‘ulot turi: ma’ruza mavzu: markaziy osiyoda tasavvuf, uning tarbiyaviy jihatlari mashg‘ulot rejasi: 1. tasavvufning yuzaga kelish sabablari va asosiy g‘oyalari. 2. markaziy osiyoda tasavvuf. 3. tasavvuf tariqati namoyandalari, ularning axloqiy tarbiyaviy qarashlari. 4. ahmad yassaviy ta’limotida tarbiyaviy qarashlar. 5. kubroviya tariqatining tarbiyaviy mohiyati. 6. “dil ba yoru, dast ba kor” g‘oyasining ma’naviy tarbiya rivojida tutgan o‘rni. adabiyotlar: 1. (53-74) 2. (51-67) 3. (52-74) 4. (157-70) ix asr boshlariga kelib tasavvufning nazariy asoslari ishlab chiqildi, so’fiylarning amaliy, ruhiy-psixologik mashqlari, o’z-o’zini tarbiyalash va chiniqtirish tabdir-usullari shakllandi. tariqat, ma’rifat, haqiqat degan tushunchalar yuzaga kelib, tasavvufning ushbu uch qismiga oid qarashlar majmui tuzildi — tasavvuf alohida ilm sifatida qaror topdi. so’fiylar dastlabki paytlar tasavvufni nuqul siru asror, tushuntirib bo’lmaydigan holatlar («iboraga kelmaydigan ishoratlar») deb hisoblagan bo’lsalar, bora-bora bu holatlar haqida fikr-mulohazalar bayon qilina boshlandi, so’fiyni tarbiyalash vazifasi, pir-muridlik qoidalari, odobini yaratish zarurati tug’ildi. natijada, tariqat va shariat orasidagi munosabatlar, olam, odam va xudo …

2 / 19

922)larning xizmati katta bo’lgan. keyinchalik abusaid abulxayr (967–1049), abdulloh ansoriy (1006–1089), ahmad yassaviy (vafoti 1166) yahyo suhravvardiy (1155–1191), ibn arabiy (1165–1240), najmiddin kubro (1145–1221), bahuoddin naqshband (1318–1389) kabi shayxul mashoyixlar tasavvuf ilmini yangi fikrlar, qarashlar bilan boyitdilar, yangi oqim, silsilalarini vujudga keltirdilar. tasavvuf haqida bir qancha risola va kitoblar yozildi, tasavvuf g’oyalarini qizg’in targ’ib etuvchi ulkan she’riyat vujudga keldi. tasavvufga oid nazariy kitob va qo’llanmalardan abunasr sarroj (vafoti 988 yil)ning «kitobal luma’», al kalabodiy (vafoti 990 yil)ning «kitobat ta’arruf», abu tolib makkiy (vafoti 998 yil)ning «qutal qulub», abdurahmon sulamiy (vafoti 1021 yil)ning «risolatal malomatiya», qushariy (vafoti 1072 yil)ning «risola fit tasavvuf», al hujviriy (vafoti 1076)ning «kashfal mahjub», abdulloh ansoriyning «manozil as soirin», farididdin attor (1119–1222)ning «tazkiratul avliyo» nomli asarlarini ko’rsatish mumkin. bulardan tashqari, rumiy, hofiz sheroziy, mahmud shabistariy asarlariga yozilgan sharhlar ham so’fiyona ishora va tamsillarni anglashda muhim rol o’ynagan. tasavvufga oid ilmiy kitoblar va dasturlarda tariqat atamalari, maqomot manzillarini …

3 / 19

olindi). ya’ni maqom va hol ilmi zunnun qo’lida o’yinchoqday gap edi, deydi ansoriy. navoiy yozadi: «ul kishikim ishoratni iboratqa kelturdi va bu tariqdin so’z aytdi ul erdi». demak, zunnun birinchilardan bo’lib, so’fiyona holatlar, karomatlarni so’z bilan ifodalagan. zunnunning o’zi hikoya qilib deydiki, uch safar qildim va uch ilm keltirdim: avvalgi safarda bir ilm keltirdim, xos ham, avom ham qabul qildilar, ikkinchi safarda yana bir ilm keltirdim, xos qabul qildi, ammo avom qabul qilmadi, uchinchi safarda yana bir ilm hosil qildim, na xos qabul qildi va na avom (tasavvuf ahli xos deganda ilmi holdan xabardor so’fiylarni, avom deganda esa, tasavvufga oshno bo’lmagan kishilarni nazarda tutganlar). zunnun aytgan birinchi ilm shariat ilmidir, chunki shariat xosga ham avomga ham birday tegishli. ikkinchi ilm – tariqat yoxud muomalat va muhabbat ilmi, uchinchisi esa – haqiqat, ya’ni iloh haqidagi ilmdir.agar zunnun tasavvufdan birinchi bo’lib «so’z aytgan» bo’lsa, junayd bag’dodiy «bu ilmga tartib berib, bast qilib …

4 / 19

ganlar. shu ma’noda tariqatni irodat ham deydilar. ya’ni irodani shayx irodasiga muvofiqlash-tirish, shayx irodasini o’z irodasi deb bilish. ikkinchi tarafdan, bu muridning irodasi, mardligi himmatini sinashni ham bildiradi (murid, murod, iroda so’zlari o’zakdosh), zero dunyodan kechib, iloh yo’liga o’zini bag’ishlash ulug’ mardliklir. muridga rahbarlik qiluvchi pirning o’zi ajzu iztirob yo’li – tariqat maqomlarini eson-omon bosib o’tgan, qalbi iloh ma’rifatiga limolim orif inson bo’lishi kerak. pir hamma jihatdan muridga o’rnak bo’lmog’i darkor: ham bilimning chuqurligi, ham tariqat usullarini yaxshi bilishi, ham ko’ngilning pokligi, nafsini mahv etganligi va hokazolar bilan ajralib turishi, salobati, so’zi va harakati bilan, suhbati va nazari bilan, tadbiri va himoyasi bilan muridga ta’sir o’tkazmog’i lozim. «agar shayxlik ruknlari nechta, deb so’rasalar, yettita deb aytgil, deb uqtiradi koshifiy «futuvvatnomai sultoniy» asaridi. – birinchidan, shayx komil ma’rifat egasi bo’lsin. ikkinchidan, o’tkir farosatli, odamshunos kishi bo’lib, bir nigoh tashlash bilan muridning qobiliyatini ilg’ay olsin. uchinchidan, yetuk ruhiy-ma’naviy quvvati bo’lsin, toki agar …

5 / 19

vob bergil: tunlarni bedor o’tkazish, yomonlar bilan o’tirmaslik, ilm o’rganish, g’iybat va yog’ondan saqlanish, odamlar xursandchiligini istash va shu xislatlarni o’z muridlariga yetkazish». bizning tariximizda bunday munavvar qalbli najib insonlar kam bo’lmagan. ular o’z muridlarini farzandlariday yaxshi ko’rganlar.pir hech qachon murid moliga ko’z olaytirmasligi, biron-bir yo’sinda tama’ga ishora qilmasligi, aksincha, murid qoshida biror mushkul ish tug’ilganda darrov yordam berishi, mushkulni hal qilishi kerak. muridning mushkuli faqat moddiy qiyinchilik emas, soliklar buni hech qachon e’tiborga olmaganlar. mushkul deganda tasavvuf ahli ma’naviy muammolar, yuz beradigan holatlar, tug’ilajak savollarni anglaydilar. pir ana shularga javob topib, muridlarni qanoatlantirishi shart. agar qanoatlantirishga ko’zi yetmasa, muridni boshqa o’zidan kuchliroq shayxga tavsiya etadi. shuni ham aytish kerakki, soliklarning iste’dodi xilma-xil bo’lganday, pirlarning murabbiylik qobiliyati ham turlicha bo’lgan. ba’zi shayxlar muridga tariqat odobini o’rgatganlar, ya’ni uni xoksorlik, taslim va itoatga keltirish, manmanlik, hirsu havo kabi tuyg’ulardan xalos etish bilan shug’ullanganlar. ba’zi shayxlar muridga ruhiy karomati, mo»jizalari bilan ta’sir …

Want to read more?

Download all 19 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tasavvuf va tarbiyaviy jihatlari"

4- mashg‘ulot turi: ma’ruza mavzu: markaziy osiyoda tasavvuf, uning tarbiyaviy jihatlari mashg‘ulot rejasi: 1. tasavvufning yuzaga kelish sabablari va asosiy g‘oyalari. 2. markaziy osiyoda tasavvuf. 3. tasavvuf tariqati namoyandalari, ularning axloqiy tarbiyaviy qarashlari. 4. ahmad yassaviy ta’limotida tarbiyaviy qarashlar. 5. kubroviya tariqatining tarbiyaviy mohiyati. 6. “dil ba yoru, dast ba kor” g‘oyasining ma’naviy tarbiya rivojida tutgan o‘rni. adabiyotlar: 1. (53-74) 2. (51-67) 3. (52-74) 4. (157-70) ix asr boshlariga kelib tasavvufning nazariy asoslari ishlab chiqildi, so’fiylarning amaliy, ruhiy-psixologik mashqlari, o’z-o’zini tarbiyalash va chiniqtirish tabdir-usullari shakllandi. tariqat, ma’rifat, haqiqat degan tushunchalar yuzaga kelib, tasavvufning ushbu uch qismiga oid qar...

This file contains 19 pages in DOC format (93.0 KB). To download "tasavvuf va tarbiyaviy jihatlari", click the Telegram button on the left.

Tags: tasavvuf va tarbiyaviy jihatlari DOC 19 pages Free download Telegram