sharqda notiqlik sa'nati

DOC 5 pages 46.5 KB Free download

5 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 46.5 KB

File type DOC

Pages 5

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 5

3-ma’ruza mavzu: sharqda notiqlik sa’nati (4 soat) reja: 1.beruniy, ibn sino, mahmud qoshg‘ariy, yusuf xos hojib, kaykovus til va chiroyli nutq, nutq odobi haqida. 2. alisher navoiy, zahiriddin muhammad bobur, husayn voiz koshifiy, atoulloh husayniy va mumtoz adabiyotimizning boshqa namoyandalari til va chiroyli so‘zlash, so‘zni o‘rinli qo‘llay olish haqida o‘zbek tilining adabiy mezonlarini belgilash, tilning sofligi uchun kurash va turizm. 3. til va nutq munosabatlari. nutq madaniyati haqidagi ta`limot qadimgi rim va afinada shakllangan bo`lsa ham, unga qadar misrda, assuriyada, vavilion va hindiston mamlakatlarida paydo bo`lganligi notiqlik san`ati tajribasidan ma`lum. bu davrda davlatning, savdo-sotiqning, sud ishlarining nihoyatda taraqqiy etishi notiqlikni san`at darajasiga ko`tardi. chunki u paytlarda davlat arboblarining obro`- e`tibori va yuqori lavozimlarga ko`tarilishi ularning notiqlik mahoratiga ham boғliq bo`lgan. notiqlik san`at sarkardalik mahorati bilan barobar darajada uluғlangan. bu ikki san`atni mukammal egallagan kishilargina yuqori lavozimlarga saylanganlar. umuman yetuk inson bo`lish uchun, albatta, notiqlik san`atini egallash shart qilib qo`yilgan. yunon …

2 / 5

niyati» nomlari bilan yuritilib kelgan nutq madaniyati tushunchasi juda qadimdan olimlar, ziyolilarning diqqatini tortgan: abu rayhon beruniy, abu nasr farobiy, ibn sino, abu abdulloh al-xorazmiy, mahmud qoshғariy, zamahshariy, yusuf xos hojib, ahmad yugnakiy, so`fi olloyor, abdurahmon jomiy, alisher navoiy kabi uluғ siymolar nugq odobi masalalariga, umuman nutqqa jiddiy e`tibor berishga da`vat etish bilan birga, tilga, luғatga, grammatikaga va mantiqshunoslikka oid asarlar yozdilar. buyuk qomusiy olim beruniy (973-1048) o`zining «geodeziya» asarida har bir fanning paydo bo`lishi va taraqqiy etishi inson hayotidagi zaruriy ehtiyojlar talabi bilan yuzaga kelishini aytadi. uningcha, grammatika, aruz va mantiq fanlari ham shu ehtiyojning xosilasidir. uluғ vatandoshimiz abu nasr farobiy to`ғri so`zlash, to`ғri mantiqiy xulosalar chiqarish, mazmundor va go`zal nutq tuzishda leksikologiya, grammatika va mantiqning naqadar ahamiyati zo`rligi haqida shunday deydi: «qanday qilib ta`lim berish va ta`lim olish, fikrni qanday ifodalash, bayon etish, qanday so`rash va qanday javob berish masalasiga kelganimizda, bu haqda bilimlarning eng birinchisi jismlarga va …

3 / 5

o`lib qolmagaysan. ko`p bilu, oz so`zla, kam bilsang, ko`p so`zlama, chunki aqlsiz kishi ko`p so`zlaydi, deganlarki, jim o`tirish salomatlik sababidir. ko`p so`zlovchi aqlli odam bo`lsa ham, xalh uni aqlsiz deydi...» ulut shoir yusuf xos hojib turkiy xalqlarning xii asrdagi ajoyib badiiy yodgorligi bo`lgan «qutadғu bilig» («baxt keltiruvchi bilim») asarida so`zlarni to`g`ri tanlash va to`ғri qo`llash haqida: «bilib so`zlasa so`z bilig sanalur» degan edi. qisqa suzlash, so`zlarga iloji boricha ko`proq ma`no yuklash haqida: ugush so`zlama so`z biror so`zla oz, tuman so`z tugunini bu bir so`zla yoz. deydi. mazmuni; so`zni ko`p so`zlama, kamroq so`zla. tuman (min) tugunini shu bir so`z bilan yech. gapirishdan maqsad so`zlovchi ko`zda tutgan narsa, hodisa, voqealarni tinglovchiga to`ғri, ta`sirchach, yetkazishdan iborat. shunday ekan, nutqning to`g`riligi, ravonligi va mantiqiyligiga erishish muhim ahamiyat kasb etadi. mutafakkir so`zlovchini tilning ahamiyatini tushungan holda, hovliqmasdan, so`zning ma`nolarini yaxshi anglab, nutqni ravon kilib tuzishga chaqiradi. adib ahmad yugnakiy (xii-xiii) ham so`zlaganda nutqni o`ylab, shoshmasdan …

4 / 5

g nadimlar, qissago`ylar, masalgo`ylar, badihago`ylar, qirotxonlar muammogo`ylar, voizlar, go`yandalar, maddohlar, qasidaxonlar deb yurigilishi ham ana shundan dalolat beradi. ammo tilning yaratuvchisi xalq ekanligini va uning, eng avvalo, xalqqa xizmat qilishini to`g`rilovchi sog`lom fikrli kishilar uning ijtimoiy mohiyatini doim to`g`ri tushunib kelganlar. navoiyning davlat arbobi sifatida mehnatkash xalq oldida qilgan chiqishlari, uning til haqida aytgan fikrlari buning dalilidir. o`zbek mumtoz adabiy tilining homiysi bo`lgan buyuk shoir alisher navoiy turkiy tilda go`zal nutq tuzishning bayroqdori sifatida uning butun ijodi bilan o`zbek tili boyliklarini nomoyon etdi. navoiy o`zbek adabiy tilida buyuk asarlar yaratish mumkinligini namoyish qildi. shoir o`zining «muhokamatul - lugatayn» asarida har bir tilning ijobiy va salbiy tomonlari borligini eslatib o`tdi. a.navoiynish «muhokamatul - luғatayn», «mahbubul- qulub», «nazmul-javohir» asarlari o`zbek tilida nutq tuzishning go`zal namunalari bo`lishi bilan birga, uning yuksalishiga ham katta hissa kushdi. u o`zining «mahbubul-qulub» asarida shuiday deydi: «til muncha sharaf bila nutqning olatidir va ham nutqdurki, agar nopisand zohir …

5 / 5

azariy kurslaridan olingan bilimlarga suyangan holda to`g`ri va chiroyli, nutq tuzish yo`llarini o`rgatadi. u til, til normalari, nutq, nutqning sifatlari, nutqiy uslublar, nutqda uchrashi mumkin bo`lgan keshchilik va xatolar, nutqning talaffuziga doir muammolar yuzasidan bahs yuritadi. o`qituvchi nutqi madaniyati ham fan sifatida o`z tekshirish ob`yekti va vazifalariga ega. uning tekshirish predmeti nutqning til qurilishi, adabiy til normalari va nutqning kommunikativ (aloqa uchun kerakli) fazilatlaridir. nutq madaniyati nazariyasida til iormasi markaziy tushunchadir. «til madaniyatining asosiy tekshirish ob`yekti adabiy til normalari, asosiy vazifasn esa ushbu normadagi ikkilanishlarni bartaraf etish bo`lmoғi kerak». shunday qilib, nutq madaniyati asoslari fani adabiy til normalarini, uning tarixiyligini, taraqqiy etib borishi undagi ba`zi unsurlarning eskirishi, ular o`rnida yangi normativ unsurlarning paydo bo`lishini kuzatib, qayd etib boradi. biroq bu fan adabiy normalarni yaratmaydi, ba`zi bir hodisalarni norma sifatida majburan kiritmaydi. balki o`zbek milliy adabiy tili faoliyatini, uning rivojlanishini kuzatib boradi, ob`yektiv qonunlarini kashf etadi, shular asosida tavsiyalar beradi. 3.hozirgi …

Want to read more?

Download all 5 pages for free via Telegram.

Download full file

About "sharqda notiqlik sa'nati"

3-ma’ruza mavzu: sharqda notiqlik sa’nati (4 soat) reja: 1.beruniy, ibn sino, mahmud qoshg‘ariy, yusuf xos hojib, kaykovus til va chiroyli nutq, nutq odobi haqida. 2. alisher navoiy, zahiriddin muhammad bobur, husayn voiz koshifiy, atoulloh husayniy va mumtoz adabiyotimizning boshqa namoyandalari til va chiroyli so‘zlash, so‘zni o‘rinli qo‘llay olish haqida o‘zbek tilining adabiy mezonlarini belgilash, tilning sofligi uchun kurash va turizm. 3. til va nutq munosabatlari. nutq madaniyati haqidagi ta`limot qadimgi rim va afinada shakllangan bo`lsa ham, unga qadar misrda, assuriyada, vavilion va hindiston mamlakatlarida paydo bo`lganligi notiqlik san`ati tajribasidan ma`lum. bu davrda davlatning, savdo-sotiqning, sud ishlarining nihoyatda taraqqiy etishi notiqlikni san`at darajasiga ko`tardi....

This file contains 5 pages in DOC format (46.5 KB). To download "sharqda notiqlik sa'nati", click the Telegram button on the left.

Tags: sharqda notiqlik sa'nati DOC 5 pages Free download Telegram