tyuring mashinasi

DOC 7 pages 186.0 KB Free download

7 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 186.0 KB

File type DOC

Pages 7

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 7

amaliy mashg’ulot -1 mavzu: tyuring mashinasi. darsning maqsadi: tyuring mashinasi haqida bilimlarni mustaxkamlash. qisqacha nazariy qism. fan tarixchilari alan tyuringni informatika faniga asos solgan olimlardan biri deb eʼtirof etishadi. u 1936-yilda eʼlon qilingan oʻzining “yechim mavjudligini aniqlash masalalariga tadbiq qilinadigan hisoblab chiqariladigan sonlar haqida” deb nomlangan mashhur ilmiy maqolasida yechish yoʻlini algoritm tarzida ifodalasa boʻladigan istalgan matematik masalani “tyuring mashinalari” orqali yechish mumkinligini isbotlab bergan edi. alan tyuring, shuningdek, “tyuring testi” nomli sinov-tajriba amaliyoti muallifi hamdir. ushbu test “sunʼiy intellect” masalalariga taalluqli boʻlib, u “mashina fikrlay oladimi?” – qabilidagi savollarga javob izlashni koʻzda tutadi. tyuringning oʻzi mashina oxir-oqibatda bir kun kelib, albatta, testdan oʻtadi va natijada odam va mashina oʻrtasidagi dialog shu darajaga yetib keladiki, odamlar oʻshanda mashina bilan gaplashayotganini farqlay olmay qolishadi deb ishongan. yaʼni mashina oʻziga yuklangan algoritmlar asosida odam bilan muloqotni shunday darajada tabiiy olib bora olar emish. 1939-yilda alan tyuring nemislarning “enigma” shifrlash mashinasi tomonidan generatsiyalanadigan …

2 / 7

mashinasi muayyan masalalarni yechish algoritmi mavjud emasligini isbotlash uchun ixtiro qilingan. biroq, kompyuter texnologiyalarining rivojlanishi algoritmlarning murakkabligi nazariyasi kabi yo'nalishning rivojlanishini rag'batlantirdi va tyuring mashinasi juda qulay matematik apparat bo'lib chiqdi, bu esa algoritmlarning bajarilish vaqtini baholashga imkon beradi. xususan, haqiqiy kompyuterlarda va hisob-kitoblar uchun zarur bo'lgan xotira hajmi. tyuring mashinasining vazifalari algoritmlarni echishda ko'pincha funktsiyani amalga oshirish talab qilinadi. hisoblash uchun zanjirni yozish imkoniyatiga qarab, funktsiya algoritmik hal qilinadigan yoki hal etilmaydigan deb ataladi. tabiiy yoki ratsional sonlar to'plami sifatida, mashina uchun chekli n alifbosidagi so'zlar, biz b to'plamining ketma-ketligini ko'rib chiqamiz - b = (0,1) ikkilik kod alifbosi doirasidagi so'zlar. shuningdek, hisoblash natijasi algoritm "osilib qolganda" yuzaga keladigan "aniqlanmagan" qiymatni hisobga oladi. funktsiyani amalga oshirish uchun rasmiy tilning cheklangan alifboda mavjudligi va to'g'ri tavsiflarni tanib olish muammosi hal qilinishi muhimdir. qurilma dasturi turing mexanizmi uchun dasturlar jadvallar bilan formatlangan bo'lib, unda birinchi qator va ustun tashqi alifbo belgilarini …

3 / 7

lar bilan ataladigan ba'zi chekli belgilar to'plami. ulardan biri - a0 - bo'sh bo'lishi kerak. masalan, tyuring qurilmasi bilan ishlaydigan alifbo ikkilik raqamlar, quyidagicha ko'rinadi: a = (0, 1, a0). lentaga yozib olingan harf-ramzlarning uzilmagan qatori so'z deyiladi. avtomat - bu inson aralashuvisiz ishlaydigan qurilma. turing mashinasida u muammolarni hal qilish uchun bir necha xil holatlarga ega va yuzaga keladigan muayyan sharoitlarda bir pozitsiyadan ikkinchisiga o'tadi. bunday tashish holatlarining to'plami ichki alifbodir. u q = (q1, q2 ...) ko'rinishidagi harf belgisiga ega. ushbu pozitsiyalardan biri - q1 - boshlang'ich bo'lishi kerak, ya'ni dasturni ishga tushiradigan narsa. yana bir zarur element - bu yakuniy, ya'ni dasturni tugatuvchi va qurilmani to'xtash holatiga keltiradigan holat q0. o'tish stoli. ushbu komponent mashinaning holati va hozirgi vaqtda o'qilayotgan belgining qiymatiga qarab, qurilma vagonining xatti-harakati uchun algoritmdir. avtomat uchun algoritm turing qurilmasining ish paytida tashish dasturi har bir bosqichda quyidagi harakatlar ketma-ketligini bajaradigan dastur tomonidan boshqariladi: …

4 / 7

mlar. dastlabki vaqtda qurilma eng o'ngdagi belgi - raqam raqamining qarshisida joylashgan. yechim. agar oxirgi raqam 9 bo'lsa, u 0 ga almashtirilishi kerak va keyin oldingi belgiga qo'shilishi kerak. bu holda dastur uchun bu qurilma turingni quyidagicha yozish mumkin: bu erda q 1 - raqam o'zgarishi holati, q 0 - to'xtash. agar q 1 da avtomat 0..8 qatordan elementni tuzatsa, u holda uni mos ravishda 1..9 dan biri bilan almashtiradi va keyin q 0 holatiga oʻtadi, yaʼni qurilma toʻxtaydi. agar vagon 9 raqamini o'rnatsa, keyin uni 0 bilan almashtirsa, keyin q 1 holatida to'xtab, chapga siljiydi. bu harakat qurilma 9 dan kichik raqamni tuzatmaguncha davom etadi. agar barcha belgilar 9 ga teng bo‘lsa, ular nolga almashtiriladi, yetakchi element o‘rniga 0 yoziladi, vagon chapga siljiydi va bo‘sh katakka 1 ni yozadi. . keyingi qadam q 0 - to'xtash holatiga o'tish bo'ladi. 2-misol. sizga ochiq va yopiq qavslar uchun bir qator belgilar …

5 / 7

kerak. shunday qilib, tabiiyki, shunday fikr tug'iladi: haqiqatan ham algoritmni bajarishni mashinaga ishonib topshirish mumkinmi? yuqorida aytib o'tilgan algoritmlarning xususiyatlari nazarda tutadi umumiy talablar algoritm bilan ishlaydigan mashinaga. birinchidan, mashina butunlay deterministik bo'lishi va berilgan qoidalar to'plamiga muvofiq harakat qilishi kerak! ikkinchidan, u turli xil "dastlabki ma'lumotlar" ni kiritishga imkon berishi kerak (ma'lum bir sinfdagi vazifalarga mos keladigan). uchinchidan, mashinaning ishlashi uchun berilgan qoidalar tizimi va echilishi kerak bo'lgan muammolar sinfi mashinaning ishlash natijasini doimo "o'qish" mumkin bo'lishi uchun muvofiqlashtirilishi kerak. algoritmlarni bajarishga qodir bo'lgan mashinalarning turli "konstruksiyalari" taklif qilinishi mumkin. eng illyustrativ sxema 1936 yilda ingliz matematigi tyuring tomonidan taklif qilingan. quyida ulardan birining tavsifi keltirilgan mumkin bo'lgan variantlar bunday mashinalarning ishlashi hujayralarga bo'lingan cheksiz bir o'lchovli lentani ko'rib chiqing. biz tasmani faqat bitta yo'nalishda - o'ngda cheksiz deb hisoblaymiz, shunda eng chap hujayra mavjud. har bir katakda oxirgi alifbodan faqat bitta belgi bo'lishi mumkin. biz belgini ataylab ajratib …

Want to read more?

Download all 7 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tyuring mashinasi"

amaliy mashg’ulot -1 mavzu: tyuring mashinasi. darsning maqsadi: tyuring mashinasi haqida bilimlarni mustaxkamlash. qisqacha nazariy qism. fan tarixchilari alan tyuringni informatika faniga asos solgan olimlardan biri deb eʼtirof etishadi. u 1936-yilda eʼlon qilingan oʻzining “yechim mavjudligini aniqlash masalalariga tadbiq qilinadigan hisoblab chiqariladigan sonlar haqida” deb nomlangan mashhur ilmiy maqolasida yechish yoʻlini algoritm tarzida ifodalasa boʻladigan istalgan matematik masalani “tyuring mashinalari” orqali yechish mumkinligini isbotlab bergan edi. alan tyuring, shuningdek, “tyuring testi” nomli sinov-tajriba amaliyoti muallifi hamdir. ushbu test “sunʼiy intellect” masalalariga taalluqli boʻlib, u “mashina fikrlay oladimi?” – qabilidagi savollarga javob izlashni koʻzda tutad...

This file contains 7 pages in DOC format (186.0 KB). To download "tyuring mashinasi", click the Telegram button on the left.

Tags: tyuring mashinasi DOC 7 pages Free download Telegram