xvi–xix asrlarda qoraqalpoqlarning ijtimoiy-iqtisodiy hayoti maqola

DOCX 8 pages 22.9 KB Free download

8 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 22.9 KB

File type DOCX

Pages 8

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 8

xvi–xix asrlarda qoraqalpoqlarning ijtimoiy-iqtisodiy hayoti annotatsiya ushbu maqola xvi–xix asrlarda qoraqalpoqlarning ijtimoiy-iqtisodiy hayotini har tomonlama tahlil qiladi. qoraqalpoqlarning urug‘-qabila tuzilishi, patriarxal munosabatlar, chorvachilik, dehqonchilik va savdo faoliyati, shuningdek, xiva xonligi va qo‘shni xalqlar bilan aloqalari batafsil yoritiladi. maqolada arxiv hujjatlari va tarixiy manbalarga asoslangan tahliliy materiallar keltirilgan bo‘lib, qoraqalpoq jamiyatining o‘tish davri xususiyatlari ko‘rib chiqiladi. kirish va xulosada mavzuning dolzarbligi va natijalar umumlashtiriladi. maqola qoraqalpoqlar tarixshunosligiga yangi ko‘rinishlar kiritishga qaratilgan. аннотация статья представляет всесторонний анализ социально-экономической жизни кара калпаков в xvi–xix веках. рассматривается племенная структура, патриархальные отношения, скотоводство, земледелие и торговля, а также связи с хивинским ханством и соседними народами. в работе использованы аналитические материалы на основе архивных документов и исторических источников, освещены особенности переходного периода в кара калпакском обществе. введение и заключение детально раскрывают актуальность темы и обобщают результаты. статья направлена на внесение новых взглядов в кара калпакскую историографию. abstract this article provides a comprehensive analysis of the social …

2 / 8

rug‘-qabila munosabatlari, chorvachilik, dehqonchilik, xiva xonligi, savdo aloqalari. ключевые слова кара калпаки, социальная структура, племенные отношения, скотоводство, земледелие, хивинское ханство, торговые связи. keywords karakalpaks, social structure, tribal relations, pastoralism, agriculture, khiva khanate, trade relations. kirish qoraqalpoqlar – o‘rta osiyoning sharqiy qismida, amudaryo deltasida va orol dengizi atrofida yashagan turkiy xalqlardan biri bo‘lib, ularning tarixi xvi asrdan boshlab alohida shakllanish jarayonini boshdan kechirgan. ushbu davrda qoraqalpoqlarning ijtimoiy-iqtisodiy hayoti nafaqat ularning ichki tuzilishi, balki tashqi muhit – xiva xonligi, qo‘qon xonligi, qozoq xonliklari va hatto rossiya imperiyasining ta’siri ostida shakllangan. mavzuning dolzarbligi shunki, qoraqalpoqlarning ushbu davrdagi hayoti zamonaviy qoraqalpoqiston respublikasining etnik va madaniy identifikatsiyasini tushunish uchun asosiy manba hisoblanadi. tarixshunoslikda bu mavzu asosan xx asrning ikkinchi yarmida o‘rganila boshlagan bo‘lsa-da, hozirgi kunda globalizatsiya sharoitida milliy xalqlarning o‘tmishi qayta baholashga muhtoj. xvi asrda qoraqalpoqlar noghoy ulusi tarkibida sirdaryo bo‘yida yashab, keyinchalik amudaryo deltasiga ko‘chib o‘tganlar. bu migratsiya ularning xo‘jalik shakllariga katta ta’sir ko‘rsatgan: …

3 / 8

va o‘zbekistonlik olimlarning asarlari asosiy manbalar bo‘ladi. tadqiqotning yangiligi shunki, mavzuni faqat tasviriy emas, balki tizimli tahlil qilish orqali qoraqalpoq jamiyatining ichki dinamikasini ochib berishga harakat qilinadi. xvi–xix asrlar qoraqalpoqlar uchun murakkab davr bo‘lgan: xviii asrda xiva xonligining bosimi kuchaygan, xix asrda esa rossiya istilosi boshlangan. bu o‘zgarishlar ijtimoiy tabaqalashuvni kuchaytirgan: biylar va botirlarning roli oshgan, ammo oddiy chorvachilar va dehqonlarning ahvoli og‘irlashgan. iqtisodiy jihatdan, amudaryo deltasining suv resurslari tufayli qishloq xo‘jaligi rivojlangan, ammo qurg‘oqchilik va urushlar doimiy tahdid bo‘lgan. ushbu kirish qismida mavzuning asosiy yo‘nalishlari belgilab olindi: ijtimoiy tuzilma, iqtisodiy faoliyat va tashqi aloqalar. keyingi bo‘limlarda ular batafsil ko‘rib chiqiladi. qoraqalpoqlarning ijtimoiy hayoti urug‘-qabila tizimiga asoslangan bo‘lib, bu tizim nafaqat oilaviy, balki siyosiy-iqtisodiy munosabatlarni belgilagan. masalan, aris va qo‘ng‘irot konfederatsiyalari orasidagi raqobat hududiy bo‘linishga olib kelgan. iqtisodiy hayotda esa yarim ko‘chmanchilikning afzalliklari – moslashuvchanlik – va kamchiliklari – doimiy ko‘chishlar – birgalikda mavjud bo‘lgan. tarixiy manbalarda, masalan, xiva xonlari …

4 / 8

(o‘ng qirg‘oq) va qo‘ng‘irot (chap qirg‘oq). aris konfederatsiyasiga 12 dan ortiq qabila kirgan bo‘lib, ular 100 ga yaqin urug‘dan iborat edi. eng katta birlashmalar orasida on-tort-urug (o‘n to‘rt urug‘) va shulluk-jungur qabilalari bor edi. har bir urug‘ biy tomonidan boshqarilgan, biylar urug‘ yig‘inlarida saylangan, ammo xiva xonligiga bo‘ysundirilgach, xon tomonidan tasdiqlangan. ushbu tuzilma jamiyatni mustahkamlagan, ammo ichki nizolarga ham sabab bo‘lgan, masalan, xviii asrda aris va qo‘ng‘irot o‘rtasidagi hududiy janjallar xiva xonlarining aralashuviga olib kelgan. ijtimoiy tabaqalashuv aniq bo‘lgan: yuqori tabaqa – biylar, botirlar (harbiy rahbarlar) va ruhoniylar (shayxlar, islom ulamolari); o‘rta tabaqa – xo‘jalik egalari va hunarmandlar; past tabaqa – oddiy chorvachilar va dehqonlar. oqsoqollar kengashi ovul (qishloq) darajasida adolatni ta’minlagan, yuzboshi, mirobboshi, qozi va rais kabi ma’muriy mansablar mavjud bo‘lgan. mirobboshi suv taqsimlovchi sifatida dehqonchilik xo‘jaligida muhim rol o‘ynagan. masalan, xiva arxivlarida 1800-yillarda qoraqalpoq biylari xon oldiga soliq hisobotlarini taqdim etgani qayd etilgan, bu ularning siyosiy rolini ko‘rsatadi. …

5 / 8

hqi tahdidlar – masalan, jung‘orlar hujumi xviii asrda – urug‘lar o‘rtasidagi ittifoqlarni buzgan. tahlil qilganda, urug‘chilik munosabatlari ijtimoiy tuzilmani moslashuvchan qilgan: urug‘lar chorva va yer resurslarini birgalikda boshqargan, bu kooperatsiyani ta’minlagan. biroq, xix asrda rossiya istilosi (1873-yil) bu tizimni o‘zgartirgan – qoraqalpoqlarning o‘ng qirg‘oqdagi qismi rossiya protektoratiga o‘tgan, bu esa yangi ijtimoiy tabaqalarni – savdogarlar va ma’murlarni – shakllantirgan. umuman, ijtimoiy tuzilma qoraqalpoqlarning yarim ko‘chmanchi hayotiga mos kelgan bo‘lib, bu davrda o‘tish jarayoni – an’anaviy urug‘chilikdan feodal markazlashuvga – kuzatilgan. iqtisodiy faoliyat: chorvachilik va dehqonchilik qoraqalpoqlarning iqtisodiy hayoti yarim ko‘chmanchi xo‘jalikka asoslangan bo‘lib, chorvachilik asosiy o‘rin tutgan. asosiy chorva – qoramol, ot, qo‘y va tuya bo‘lgan, otlar harbiy va transport vositasi sifatida muhim edi, qo‘ylar esa go‘sht va jun manbai. amudaryo deltasidagi yaylovlar chorvachilikni rivojlantirgan, ammo qurg‘oqchilik yillari ko‘chishlarga majbur qilgan. tahlil qilganda, chorvachilik ijtimoiy tuzilmani mustahkamlagan: urug‘lar chorva bo‘linmalarini boshqargan, bu esa boylikni urug‘ ichida taqsimlashga yordam bergan. masalan, …

Want to read more?

Download all 8 pages for free via Telegram.

Download full file

About "xvi–xix asrlarda qoraqalpoqlarning ijtimoiy-iqtisodiy hayoti maqola"

xvi–xix asrlarda qoraqalpoqlarning ijtimoiy-iqtisodiy hayoti annotatsiya ushbu maqola xvi–xix asrlarda qoraqalpoqlarning ijtimoiy-iqtisodiy hayotini har tomonlama tahlil qiladi. qoraqalpoqlarning urug‘-qabila tuzilishi, patriarxal munosabatlar, chorvachilik, dehqonchilik va savdo faoliyati, shuningdek, xiva xonligi va qo‘shni xalqlar bilan aloqalari batafsil yoritiladi. maqolada arxiv hujjatlari va tarixiy manbalarga asoslangan tahliliy materiallar keltirilgan bo‘lib, qoraqalpoq jamiyatining o‘tish davri xususiyatlari ko‘rib chiqiladi. kirish va xulosada mavzuning dolzarbligi va natijalar umumlashtiriladi. maqola qoraqalpoqlar tarixshunosligiga yangi ko‘rinishlar kiritishga qaratilgan. аннотация статья представляет всесторонний анализ социально-экономической жизни кара калпаков в xvi–xix в...

This file contains 8 pages in DOCX format (22.9 KB). To download "xvi–xix asrlarda qoraqalpoqlarning ijtimoiy-iqtisodiy hayoti maqola", click the Telegram button on the left.

Tags: xvi–xix asrlarda qoraqalpoqlarn… DOCX 8 pages Free download Telegram