ulug‘bek davriga oid olimlar

DOCX 15 pages 2.1 MB Free download

15 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 2.1 MB

File type DOCX

Pages 15

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 15

ulug‘bek davriga oid olimlar reja kirish 1. ulug‘bek va ilmiy maktab 2. ulug‘bek davrining mashhur olimlari 3. ulug‘bek davri ilmiy yutuqlari 4. olimlarning keyingi avlodlarga ta’siri xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish ulug‘bek davri o‘rta osiyo tarixida ilm-fan va ma’naviyatning eng yuksalgan davrlaridan biri sifatida e’tirof etiladi. xv asrda hukmronlik qilgan mirzo muhammad tarag‘ay ulug‘bek nafaqat davlat arbobi, balki buyuk olim va ilm-fan homiysi sifatida mashhurdir. uning faoliyati tufayli movarounnahr hududi sharqdagi eng yirik ilmiy markazlardan biriga aylandi.ulug‘bekning eng katta xizmatlaridan biri samarqandda qurilgan rasadxona va madrasa edi. bu ilmiy maskanlarda o‘sha davrning eng mashhur olimlari to‘planib, matematika, astronomiya, geometriya, tarix va boshqa fanlarda izchil tadqiqotlar olib bordilar. rasadxona faoliyati natijasida yaratilgan “ziji jadidi ko‘ragoniy” asari butun dunyo ilm-fanida muhim manba sifatida qadrlanadi.ulug‘bek davrida yashab ijod qilgan qozizoda rumiy, g‘iyosiddin jamshid al-koshiy, ali qushchi kabi allomalar o‘z ilmiy kashfiyotlari bilan mashhur bo‘ldilar. masalan, al-koshiy arifmetika va geometriya bo‘yicha asarlar yaratib, sonlarning aniq …

2 / 15

rgan. ulug‘bek va uning ilmiy maktabi temuriylar davrida, xususan, ulug‘bek hukmronligi davrida (1409–1449) movarounnahrda ilmiy-fikriy hayot misli ko‘rilmagan darajada yuksaldi. ulug‘bek nafaqat davlat rahbari, balki buyuk olim, astronom, matematik va ilmiy faoliyatning homiysi sifatida tarixda o‘ziga xos o‘rin egalladi. uning samarqandda tashkil etgan ilmiy maktabi o‘z davrining eng muhim ilmiy markazlaridan biriga aylandi. bu maktab nafaqat o‘rta asr sharq olamida, balki jahon ilmiy tafakkurida muhim iz qoldirdi. ulug‘bekning ilmiy faoliyatga bo‘lgan e’tibori, davlat resurslarini ilm-fan rivojiga yo‘naltirishi va o‘z davrining eng yorqin olimlarini bir joyga to‘plashi uning ilmiy merosining asosini tashkil etadi.ulug‘bekning ilmiy maktabi samarqandda joylashgan bo‘lib, u o‘z faoliyatini rasadxona atrofida tashkil qildi. bu maktabda astronomiya, matematika, geometriya, arifmetika va boshqa fanlar bo‘yicha chuqur tadqiqotlar olib borildi. ulug‘bekning o‘zi astronomiya va matematikaga alohida e’tibor qaratdi, lekin uning maktabi turli sohalarda ixtisoslashgan olimlarni birlashtirgan ilmiy muhit sifatida shakllandi. ushbu maktabning faoliyati davlat tomonidan qo‘llab-quvvatlandi, bu esa uning uzoq muddatli va …

3 / 15

ilgan bu inshoot o‘zining murakkab arxitekturasi va ilmiy jihozlari bilan ajralib turardi. rasaxdona uch qavatli dumaloq bino sifatida qurilgan bo‘lib, uning ichida katta hajmdagi asboblar, xususan, devoriy kvadrant (sakkizburchak) joylashgan edi. bu kvadrant yulduzlar va sayyoralarni kuzatishda misli ko‘rilmagan aniqlik bilan ishlay olardi. rasaxdonada ishlatilgan asboblar o‘sha davrning eng ilg‘or texnologiyalari asosida yaratilgan bo‘lib, ulardan foydalanib, osmon jismlarining joylashuvi va harakatini aniq o‘lchash imkoniyati mavjud edi. ulug‘bekning o‘zi bu asboblarni loyihalash va takomillashtirishda bevosita ishtirok etgan, bu esa uning astronomiyaga bo‘lgan chuqur bilimini ko‘rsatadi.rasaxdonada olib borilgan tadqiqotlar natijasida ulug‘bek va uning jamoasi tomonidan “ziji jadid-i sultoniy” (sultoniy yangi jadvali) nomli astronomik jadval tuzildi. bu asar 964 yulduzning koordinatalarini aniq ro‘yxatga olgan bo‘lib, o‘sha davrda misli ko‘rilmagan aniqlikka ega edi. ushbu jadval keyinchalik yevropa olimlari tomonidan ham qadrlanib, kopernik va tixo brahe kabi astronomlarning ishlariga ta’sir ko‘rsatdi.rasaxdonaning faoliyati nafaqat astronomik kuzatuvlar bilan cheklanmadi. u yerda matematika, geometriya va boshqa fanlar bo‘yicha …

4 / 15

ga ko‘rsatgan yordami nafaqat moliyaviy jihatdan, balki ma’muriy va tashkiliy jihatdan ham amalga oshirildi. ulug‘bek samarqandda ilmiy muhitni shakllantirish uchun maxsus madrasalar va kutubxonalar tashkil etdi. bu muassasalarda olimlar nafaqat tadqiqot olib borishdi, balki yoshlarga ta’lim berishdi. madrasalarda matematika, astronomiya, falsafa va boshqa fanlar bo‘yicha darslar tashkil etilib, bu fanlarning rivojlanishiga zamin yaratildi. ulug‘bekning ilmiy faoliyatni qo‘llab-quvvatlashdagi yondashuvi uning davlat boshqaruvi falsafasini aks ettiradi. u ilm-fanni davlatning gullab-yashnashi uchun asosiy omil deb bildi va bu yo‘nalishda katta sarmoyalar kiritdi. uning bu yondashuvi nafaqat o‘z davrida, balki keyingi avlodlar uchun ham ilhom manbai bo‘ldi. ulug‘bek davrining mashhur olimlari ulug‘bekning ilmiy maktabi o‘z davrining eng yorqin olimlarini bir joyga to‘pladi. bu olimlarning har biri o‘z sohasida katta yutuqlarga erishdi va ulug‘bekning ilmiy merosini boyitdi. ularning aksariyati rasaxdona faoliyatida bevosita ishtirok etib, astronomiya va matematika fanlariga muhim hissa qo‘shdi. quyida ulug‘bek davrining eng muhim olimlari va ularning yutuqlari haqida batafsil ma’lumot beriladi. qozizoda …

5 / 15

omik jadvalini yanada aniqroq qilishga yordam berdi. qozizoda rumiy shuningdek, o‘z davrining yosh olimlariga ta’lim berib, ulug‘bek maktabining kelajak avlodlari uchun muhim poydevor yaratdi. g‘iyosiddin jamshid al-koshiy – arifmetika va geometriyadagi yutuqlari g‘iyosiddin jamshid al-koshiy (taxminan 1380–1429) ulug‘bek maktabining yana bir yorqin vakili edi. u matematika, xususan, arifmetika va geometriya sohasida katta yutuqlarga erishdi. al-koshiy “arifmetika kaliti” (miftah al-hisab) nomli asarida o‘z davrining eng muhim matematik muammolarini yechish usullarini bayon qildi. bu asar o‘rta asr matematikasining eng muhim yutuqlaridan biri sifatida qabul qilinadi. al-koshiy o‘nlik kasrlar bilan ishlash usullarini rivojlantirdi va bu usullar keyinchalik yevropa matematikasiga ham ta’sir ko‘rsatdi. uning geometriyadagi ishlari, xususan, ko‘pburchaklar va doiralar bilan bog‘liq hisob-kitoblar, astronomik kuzatuvlarda keng qo‘llanildi. al-koshiy shuningdek, rasaxdona faoliyatida faol ishtirok etib, ulug‘bek bilan birga yulduzlarning koordinatalarini aniqlashda muhim hissa qo‘shdi.al-koshiy nafaqat olim, balki muallim sifatida ham faoliyat yuritdi. u o‘z bilimlarini yoshlarga o‘rgatib, ulug‘bek maktabining ilmiy an’analarini mustahkamladi. uning asarlari keyinchalik …

Want to read more?

Download all 15 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ulug‘bek davriga oid olimlar"

ulug‘bek davriga oid olimlar reja kirish 1. ulug‘bek va ilmiy maktab 2. ulug‘bek davrining mashhur olimlari 3. ulug‘bek davri ilmiy yutuqlari 4. olimlarning keyingi avlodlarga ta’siri xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish ulug‘bek davri o‘rta osiyo tarixida ilm-fan va ma’naviyatning eng yuksalgan davrlaridan biri sifatida e’tirof etiladi. xv asrda hukmronlik qilgan mirzo muhammad tarag‘ay ulug‘bek nafaqat davlat arbobi, balki buyuk olim va ilm-fan homiysi sifatida mashhurdir. uning faoliyati tufayli movarounnahr hududi sharqdagi eng yirik ilmiy markazlardan biriga aylandi.ulug‘bekning eng katta xizmatlaridan biri samarqandda qurilgan rasadxona va madrasa edi. bu ilmiy maskanlarda o‘sha davrning eng mashhur olimlari to‘planib, matematika, astronomiya, geometriya, tarix va boshqa fanlarda ...

This file contains 15 pages in DOCX format (2.1 MB). To download "ulug‘bek davriga oid olimlar", click the Telegram button on the left.

Tags: ulug‘bek davriga oid olimlar DOCX 15 pages Free download Telegram