tuproqni xaritaga tushirish faniga kirish

DOCX 13 pages 1.1 MB Free download

13 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.1 MB

File type DOCX

Pages 13

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 13

1-maʼruza. tuproqni xaritaga tushirish faniga kirish reja 1. “tuproqni xaritaga tushirish” fanining predmeti, maqsadi va vazifalari. 2. o‘zbekistonda tuproq xaritashunosligining rivojlanish tarixi. 3. tuproqni xaritalash obyekti. 4. tuproq xaritasining ilmiy va amaliy ahamiyati. tuproqshunoslikda xaritalardan: tuproq xaritasi, bonitirovka xaritasi, iqlim xaritasi, xaritogrammalardan: sho‘rlanish xaritogrammasi, agrokimyoviy xaritogrammalar, gumus bilan taʼminlanganlik xaritogrammasidan keng foydalaniladi. tuproq xaritasini chizish va analiz qilish uchun daladan namunalar olinadi. xo‘jaliklarda yerlardan to‘g‘ri va samarali foydalanish tuproq xaritalari, tuproq va agrokimyoviy xaritagrammalari asoosida olib borilishi lozim. tuproq xaritasi-maʼlum territoriya (xo‘jalik, tuman, viloyat kabi) tuproq qoplamini maʼlum masshtabda kichraytirilgan holda qog‘ozga aks ettirish demakdir. tuproqni xaritalashning asosiy vazifasi yer yuzasining maʼlum maydonini xaritasini tuzishdan, tuproq va tuproq hosil qilish sharoitlarini o‘zaro bog‘liqligini o‘rganishdan, tuproq tiplari tipchalari va xillarini tarqalish qonuniyatlarini ochib berishdan iborat. tuproqni xaritalashning asosiy usuli v.v.dokuchayev tomonidan ishlab chiqilgan tuproq geografiyasi usulidir. tuproqni tabiatda va laboratoriya sharoitida birgalikda o‘rganish tuproq hosil bo‘lishi, rivojlanishi, tarqalishi va unumdorligini aniqlash …

2 / 13

ni va ular o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqligini, hamda ularning xususiyatlarini, vaqt o‘tishi bilan o‘zgarishini, maxsus tasvir-obrazli belgi modellar vositasida matematik yo‘l bilan tekislikda kichraytirib generalizatsiya qilib tasvirlashni va undan tadqiqot usuli asosida manba sifatida foydalanishni o‘rgatuvchi fandir. kartografiya qadimiy fanlardan biri bo‘lib, bu fan to‘g‘risidagi dastlabki taʼrifni miloddan ikki asr ilgari yashagan ulug‘ olim klavdiya ptolomey tomonidan berilgan desa bo‘ladi. u geografiya fanining vazifasi yer yuzasini kartografik jihatdan tasvirlashdan iboratdir degan edi. vaqt o‘tishi bilan kartografiya fanining taʼrifi ham o‘zgarib takomillasha bordi va yaqin vaqtlargacha kartografiya- geografik kartalar to‘g‘risidagi fan deb, uning asosiy vazifasi geografik kartalarni tuzish va undan foydalanish yo‘llarini o‘rgatishdan iborat deb kelingan. “karta” atamasi o‘rta asrlardan buyon foydalanib kelinmoqda. bu atama lotincha “chartes” so‘zidan olinib papirus qog‘oz varag‘i degan tushunchani bildiradi. hozirgi vaqtda “karta” atamasi dunyoning turli davlatlar tillarida ishlatilib kelinmoqda. masalan, fransuzcha- carte, nemischa-qarte, italyancha va portugalcha-carta, gollandcha -avval va h.z.lar. shu bilan bir qatorda bu atama …

3 / 13

k, kartalarda voqea va hodisalar maxsus belgi-obrazli modellar yordamida tasvirlanadi. tasvirlanayotgan voqea va hodisalarning miqdori, sifati, joylashgan o‘rni va boshqa xususiyatlarini kartaga qarab bilish mumkin. lekin kartaning maqsadi, masshtabi va ishlatilishiga qarab tasvirlanayotgan tafsilotlar saralanib, umumlashtirilib, yaʼni generalizatsiya qilingan holda tasvirlanadi. kartografik tasvir geografik kartaning asosiy qismi bo‘lib, tasvirlanayotgan hududning tabiiy va ijtimoiy-iqtisodiy jixatlarini, voqea va hodisalarning geografik joylanish xususiyatlarini, ularning o‘zaro bog‘liqligi va hatto o‘zgarishini bashorat qilish imkoniyatiga ham egadir. karta, okean va dengizda suzishda, havoda uchishda, turistik sayyohatlarda va harbiy sohada asosiy yo‘l ko‘rsatkich bo‘lib xizmat qiladi. karta xalq xo‘jaligimizni rejalashtirishda, geologik qidiruv ishlarida, qurilishlarni loyihalashda, mamlakat ishlab chiqaruvchi kuchlarini to‘g‘ri taqsimlashda va hududlarni har taraflama rivojlantirishda foydalaniladigan asosiy manbalardan biridir. nihoyat, geografik karta maktabda o‘quvchilarga geografiya va tarix fanlarini o‘rganishda asosiy ko‘rgazmali bilim manbaidir. kartografiya fani ko‘pgina fanlar, chunonchi georafiya, geodeziya, topografiya, matematika, geoinformatika, statistika fanlari bilan uzviy bog‘langandir. kartografiya, o‘z navbatida bir necha mustaqil qismlarga bo‘linadi: …

4 / 13

ekis yuzada tasvirlash usullarini o‘rgatadi. kartometriya kartalarda maydon, masofa, hajmlarini hisoblash yo‘llarini, relyefni o‘rganish natijasida miqdor ko‘rsatkichlar asosida sifat ko‘rsatkichlarni ko‘rsatib berish yo‘llarini o‘rgatadi. kartalarni loyihalash va tahrir qilish kartografiyaning asosiy qismlaridan biri bo‘lib, kartaning dastlabki nusxasini (asil) tuzish va uni tahrir qilish usullarini tushuntiradi. kartani nashr qilish sohasi, asosan kartani nashrga tayyorlash va nashr qilish hamda uni yig‘ib, kerak bo‘lsa muqovalash ishlarini o‘rgatadi. tadqiqotni kartografik usuli o‘ziga xos soha bo‘lib, kartadagi tasvirlangan voqea va hodisalarni tadqiqot qilish uchun kartadan foydalanish masalalarini o‘rganish, yaʼni kartadan tadqiqot manbai sifatida foydalanish masalalari bilan shug‘ullanadi. kartografik menedjment kartografiyada yangi soha bo‘lib, kartografik korxonalarni tashkil qilish, karta ishlab chiqarishni rejalashtirish va tayyor maxsulotni egalariga yetkazib berish va sarf-xarajatlarni, hisob–kitob qilishning yangi usullarini qidirib topish yo‘llarini o‘rganadi. geoinformatsion kartografiya kartografiyada yangi tarmoq bo‘lib, kartadan informatsiya manbai sifatida foydalanish yo‘llarini o‘rgatadi. kartografiya juda ko‘p fanlarni o‘rganishda foydalanilib, baʼzi bir sohalar uchun maxsus kartografiya tarmoqlar yaratilgan: masalan, …

5 / 13

nazariyasini va undan ilmiy amaliyotda foydalanishni o‘rganuvchi fan geoikonika tez surʼatlar bilan rivojlanmoqda. hozirgi kunda ommaviy axborot vositalarida, ayniqsa televideniyada, gazeta va jurnallarda kartadan keng foydalanilmoqda, bu esa ko‘rsatuvlarning mazmuni, sifati va ko‘rgazmaliligini oshishiga sabab bo‘lmoqda. natijada televezion kartografiya shakllanmoqda. kartografiya fanini rivojlanishida eratosfen, ptolomey qatori o‘rta osiyolik allomalar al xorazmiy va al beruniylarning xizmatlari kattadir. dunyo kartografiya fanini shakllanishida g‘arbiy yevropa olimlari merkator, sanson, snelluslar va rus olimlari f.n.krasovskiy va a.a.izotovlarning xizmatlari katta. kartografiya tarixi to‘g‘risida dastlabki maʼlumot har qanday fan kabi kartografiya fanining ham o‘z tarixi mavjud. boshqa fanlar tarixini o‘rganishda asosan matnlarga eʼtibor berilsa, kartografiyada matnlar bilan bir qatorda yaratilgan kartografik asarlarga yaʼni kartalarga, atlaslarga va globuslarga katta eʼtibor beriladi. kartografiya tarixi ham asosan tarixiy manbalar asosida o‘rganiladi. fanning rivojlanish davrlari aniqlanadi, o‘sha davr jamiyat tuzumiga eʼtibor beriladi. fan tarixini o‘rganishda uning kelib chiqishi, taraqqiyoti, hozirgi holati bilan bir qatorda kelajagi va muammolari ham ko‘rsatib beriladi. fan …

Want to read more?

Download all 13 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tuproqni xaritaga tushirish faniga kirish"

1-maʼruza. tuproqni xaritaga tushirish faniga kirish reja 1. “tuproqni xaritaga tushirish” fanining predmeti, maqsadi va vazifalari. 2. o‘zbekistonda tuproq xaritashunosligining rivojlanish tarixi. 3. tuproqni xaritalash obyekti. 4. tuproq xaritasining ilmiy va amaliy ahamiyati. tuproqshunoslikda xaritalardan: tuproq xaritasi, bonitirovka xaritasi, iqlim xaritasi, xaritogrammalardan: sho‘rlanish xaritogrammasi, agrokimyoviy xaritogrammalar, gumus bilan taʼminlanganlik xaritogrammasidan keng foydalaniladi. tuproq xaritasini chizish va analiz qilish uchun daladan namunalar olinadi. xo‘jaliklarda yerlardan to‘g‘ri va samarali foydalanish tuproq xaritalari, tuproq va agrokimyoviy xaritagrammalari asoosida olib borilishi lozim. tuproq xaritasi-maʼlum territoriya (xo‘jalik, tuman, viloyat kabi) ...

This file contains 13 pages in DOCX format (1.1 MB). To download "tuproqni xaritaga tushirish faniga kirish", click the Telegram button on the left.

Tags: tuproqni xaritaga tushirish fan… DOCX 13 pages Free download Telegram