умумий тилшунослик

DOCX 166 стр. 442,6 КБ Бесплатная загрузка

166 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 442,6 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 166

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 166

ўзбеқистон республикаси олий ва ў1та махсус таълим вазирлиги р. расулов умумий тилшунослик ўзбекистон республикаси олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги томонидаи ўқув қўлланма сифатида тавсия этижан р.расулов. «умумий тилшунослик». тошкент. «ғап уа 1ехпо1о§1уа». 2007, 256 бет. қўлланмада умумий тилшунослик фани, жаҳон тил- шунослиги тарихининг асосий босқичлари, етакчи йўна- лишлари, мактаблари, таълимотлари ва тилшунос алло- малар ҳақида маълумот берилади. шунингдек, ишда тилшуносликнинг илмий-назарий ва фалсафий муаммо- лари: тил ва нутқ, тил ва нутқ бирликлари, субстанция ва форма, система ва структура, семиотика, тилнинг икки жиҳати, синтагматика ва парадигматика, типоло- гия каби муҳим ва мураккаб масалалар ҳақида фикр юритилади. иш тилшуносларга, республика олий ўқув юртлари ўзбек филологияси факультетларининг бакалавр ва ма- гистрларига мўлжалланган. масъул муҳаррир: ҳамид неъматов - филология фанлари доктори, профессор тақризчи: саодат муҳамедова - филология фанлари номзоди, доцент. 18в^ 978-9943-10-038-1 «ғап уа 1ехпо1офуа» нашриёти, 2007. муҳаррирдан тилшунослик бўйича олий ўқув юртларйда ўқити- лаётган фанлар ичида «умумий тилшунослик» ўқув фани дарслик ва …

2 / 166

цихон каби шарқ алломаларининг лингвистик мерос ва талқинлари таҳлилига катта эъти- бор берилган. бу эса мазкур қўлланманинг қиммат ва аҳамиятини кескин оширувчи омилдир. муосир ўзбек тилшунослигида замонавий таҳлил усулларининг шаклланиши, ривожланиши ва оммала- шиши совет лингистикасида иван мешчанинов, лев шчерба, евгений поливанов, виктор виноградовлар- нинг таълимотлари билан узвий боғлиқ бўлганлиги са- бабли қўлланманинг бешинчи бобида худци шу тилшу- носларнинг лингвистик қарашларини атрофлича шарҳ- лайди. з ўқув қўлланманинг олтинчи бобида ўзбек тилшу- нослиги тараққиётига ўз ҳиссаларини қўшган ўндан ор- тиқ тилшунос олимнинг илмий фаолияти ва лингвис- тик қарашлари муфассал ёритилади. бу ўринда шуни қайд этиб ўтиш керакки, бунда ҳам муаллиф персоналия усулидан бориб тўғри йўл танлаган. ишнинг наватдаги иккинчи қисми тилшунослик- нинг назарий масалаларига бағишланган бўлиб, у ўн бир бобдан ташкил топади. бунда жуда асосли ва тушунарли шаклу мазмунда шарҳланганидек, бамисоли тил (лисон) айни бир замонда ҳам ижтимоий, умумий ҳамда хусусий (шахсий, индивидуал) моҳиятли эканлигидай фан ҳам ижгимоий ва шахсий каби …

3 / 166

ни умумлаштириш шаклида воқеланиш кўринишларидан биридир. тилшунослигимизда дунёқараш, фаннинг маъ- лум тараққиёт босқичини умумлаштиришга улкан эҳ- тиёж мавжудлигидан эса, жумладан, академик азим ҳожиевнинг лисоний бирликлар табиати ҳақидаги ма- қолалари силсиласи, профессор шавкат раҳматуллаев- нинг «ҳозирги адабий ўзбек тили» дарслиги далолат бериб турибди. рашанхўжа расуловнинг ушбу ўқув қўл- ланмаси ҳам шу турдаги умумлапггириш маҳсулидир. унда муаллиф ўз лингвистик дунёқарашини, узоқ йил- лар давомида тадқиқ этиб келаётган манбаи — тил табиатини тушуниши ва талқин қилишини умумбаша- рий илмий қадриятлар заминида китобхонга етказишга интилади. шу хусусияти билан бу қўлланма алоҳида аҳамиятлидир — унда шахсий қизиқишлари ижтимоий эҳтиёж билан тавҳидлашган олимнинг тил ва тилшу- нослик моҳиятига санаб ўтилганлар билан бир қаторда туриб, ўзбек тилшунослигининг янги сифат босқичига кўтарилаётганлигидан, мана шу сифат босқичи бўсаға ва пиллапоялари шаклланаётганлигидан далолат беради. кўлланмада таҳлил ва талқин учун танланган муаммо ва тушунчалар мана шундай зинапоя барпо қилиш учун зарур бўлган қурилиш материалларидир — улар жуда оқилона ва пухта ўйлаб …

4 / 166

ва ташвиқ этаётган диалектик методологиянинг ўзи ҳам, тадқиқ манбаи бўлган тилнинг серқирралиги ва зид- диятлиги ҳам рад этади. лекин бундай масалаларнинг қўйилишининг ўзи фанимиз учун инқилобий бурилиш, маънавий-методологик мустақиллик нишоналаридир. сиёсий мустақиллиқдан кейин иқгисодий мустақил- ликка, ундан кейин маънавий мустақилликка эришиш ва уни мустаҳкамлаш эса барчамиз — ватанимиз, жами- ятимиз, онгимиз, таълимимиз олидида турган энг муҳим вазифадир. талабалардек келажак бунёдкорларига мўл- жаллаб ёзилган бу қўлланма мана шундай долзарб ма- сала ечими сари бир қадамдир ва уни қутлаш, ҳимоя этиш ҳамда ривожлантириш зарурдир. хулоса шуки, юқорвда айтилганлар менга р.расулов ишини нашр этиш ва кенг оммаланггиришга тавсия этишга тугал асос беради. филология фанлари доктори, профессор ҳамвд неъматов. бухорои шариф, 2006 йил. ( 4 ) ( 3 ) сўз боши «умумий тилшунослик» фани тилшунослик фан- лари сирасида энг мураккаб ва кенг қамровли илмий- назарий, фалсафий фан сифатида ажралиб туради. ушбу фаннинг мураккаблиги, кенг қамровли ва фал- сафий фан эканлиги бевосита ўрганиладиган ўта жид- …

5 / 166

1. тил ва жамият (миллат). 2. тил ва тарих. 3. тил ва тараққиёт. 4. тил ва маънавият. тил ва дин. 5. тил ва тафаккур. 6. тил ва нутқ. 7. тил белгиси ва маъно. 8. тил ва ёзув. 9. тил семиотик объект сифатида. 10. тил система ва структура сифатида. 11. тилда субстанция ва форма. 12. тилни тадқиқ қилиш методлари ва бошқалар. «умумий тилшунослик» фани талабаларга нима учун керак? «умумий тилшунослик» фани, даставвал, талабалар- ни назарий жиҳатдан тайёрлаш учун, уларни шу йўна- лишда пухта, «ҳушёр» қилиш учун зарур. назарий маса- лалар билан мукаммал қуролланган талабаларгина (фа- қат талабалар эмас) том маънодаги филолог - тилшунос сифатида шаклланади. шунингдек, улар тил ҳодисалари таҳлилидан илмий хулосалар, ғоялар чиқара олади, ҳодисалар моҳиятига алоҳида эътибор беради, назария билан амалиётни диалектик муносабатда олади. тил ва нутқ бирликларини чуқур ўрганиш жараёнида диалектик фалсафанинг шакл ва мазмун, умумийлик ва хусусий- лик, моҳият ва ҳодиса, сабаб ва оқибат, имконият ва воқе- …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 166 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "умумий тилшунослик"

ўзбеқистон республикаси олий ва ў1та махсус таълим вазирлиги р. расулов умумий тилшунослик ўзбекистон республикаси олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги томонидаи ўқув қўлланма сифатида тавсия этижан р.расулов. «умумий тилшунослик». тошкент. «ғап уа 1ехпо1о§1уа». 2007, 256 бет. қўлланмада умумий тилшунослик фани, жаҳон тил- шунослиги тарихининг асосий босқичлари, етакчи йўна- лишлари, мактаблари, таълимотлари ва тилшунос алло- малар ҳақида маълумот берилади. шунингдек, ишда тилшуносликнинг илмий-назарий ва фалсафий муаммо- лари: тил ва нутқ, тил ва нутқ бирликлари, субстанция ва форма, система ва структура, семиотика, тилнинг икки жиҳати, синтагматика ва парадигматика, типоло- гия каби муҳим ва мураккаб масалалар ҳақида фикр юритилади. иш тилшуносларга, республика олий ўқув юртлари ўзбек фи...

Этот файл содержит 166 стр. в формате DOCX (442,6 КБ). Чтобы скачать "умумий тилшунослик", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: умумий тилшунослик DOCX 166 стр. Бесплатная загрузка Telegram