tuproq biologiyasi va ekologiyasi darsligi

DOC 193 стр. 1,1 МБ Бесплатная загрузка

193 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 1,1 МБ

Тип файла DOC

Страницы 193

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 193

o‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi samarqand davlat universiteti i. u.urazbaev n.j. xodjaeva j.qudratov tuproq biologiyasi va ekologiyasi samarqand-2021 uo‘k 631.459.40.6 tuproq biologiysi va ekologiysi. darslik. urazbaev i. u., xodjaeva n. j., qudratov j. - samarqand: samdu nashriyoti, 2021. - 198 b. darslik “tuproq biologiyasi va ekologiyasi” fani dasturiga muvofiq tuzilgan bo‘lib, o‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligining 2020 yil 29 abgustda tasdiqlangan namunaviy dastur bo‘yicha 5410100-agrokimyo va agrotuproqshnoslik, 5141000 - tuproqshunoslik ta’lim yo‘nalishi talabalari uchun darslik sifatida tavsiya etilgan. ushbu darslikda tuproq biologiyasi fani paydo bo‘lishi, rivojlanishiga hissa qo‘shgan olimlar, tuproq biotasi haqida tushuncha, tirik shoxliklar va ularning bo‘linishi, haqida ma’lumotlar berilgan. darslikning birinchi bo‘limida tuproq suv o‘tlari ularning guruhlari, yuksak o‘simliklar, lishayniklar, zamburug‘lar ikkinchi bo‘limida tuproq hayvonlari, ularning umumiy tasnifi va tuproqda yashovchi sodda hayvonlardan tortib sut emizuvchilargacha bo‘lgan hayvonlarning tasnifi berilgan. uchinchi bo‘limda prokoriotlar olami tuproqda yashovchi mikroorganizmlar, ularning tasnifi, taksanomik birliklari, viruslar …

2 / 193

afsil yoritilgan. ma’sul muharrir: qurvontoev r.-q.x.f.d. professor, taitdi taqrizchilar: b.f.d. professor, a.p.pazilov, guldu. b .f .d. dosent, d.qodirova, tashdau. ushbu darslik samarqand davlat universiteti kengashining 2021yil 30 noyabrdagi 5-sonli qaroriga asosan nashr etishga ruxsat berilgan. isbn 978-9943-6999-5-3 ©samarqanddavlat universiteti, 2021. kirish planetamizdagi hayot asosan 2 ta katta jarayon yani fotosintez prosessida hosil bo‘lgan organik modda va uning etapma etap chirishi, parchalanishi tufayli ushlab turiladi. fotasintez jarayonini yuksak o‘simliklar amalga oshirsa, organik moddalarning parchalanishini mikroorganizmlar ta’minlaydi. tuproq biologiyasi fani tuproqda yashaydigan barcha tirik organizmlarini va ular moddalarning kichik biologik aylanishda tutgan o‘rnini o‘rganadi. tuproq biologiyasi, tuproqshunoslik fanining bir bo‘limi hisoblanib, tuproq xaqidagi umumiy bilmlarni to‘ldiradi. ikkinchi tamondan bu fan biogeysenologiya fani bo‘limi bo‘lib, planetada kechadigan murakkab tabiiy sistemalarni o‘rganadi. tuproq biologiyasi, biologiya va tuproqshunoslik fanlari tarkibida vujudga kelgan yangi fan hisoblanadi. bu fan mikrobiologiya, biokimyo, algologiya, mikologiya, tuproq zoologiyasi va protistologiya fanlarining predmetlarini o‘anish bilan bir qatorda, genetik tuproqshunoslik fani shug‘ullanadigan: …

3 / 193

shunoslik va mikrobiologiya faniga asos solingan bir davrda, tuproq biologiyasi fani ham vujudga keldi. 1883 yilda rus olimi v.v.dokuchayev tuproqqa tabiiy tana deb qarab uning paydo bo‘lish nazariyasini yaratib, tuproqning paydo bo‘lishi uchun zarur omillar: tuproq paydo qiluvchi ona jinsi, iqlim, relef, vaqt hamda hayvon va o‘simliklarning hayot faoliyatlarini 3 ko‘rsatgan. v.v. dokuchaev tuproqning paydo bo‘lishi va rivojlanishi jarayonida, tuproq mikroorganizmlarning ishtirokini birinchi bo‘lib izohlaydi. v.i. vyernadskiy biosfera, haqidagi biogeoximiya faniga asos solgan. tirik organizmlarning faoliyatiga alohida to‘xtalib, ularni yer yuzidagi geologik jarayondagi eng katta kuch deb izohlaydi. tirik organizmlarning hayot faoliyati tufayli yerda azotli kislorodli atmosferat vujudga kelgan, gidrosfyera va litosferaning tarkibi o‘zgargan. a. levenguk o‘zi yasagan 250-300 marta kattalashtirib ko‘rsatadigan mikroskop yordamida bakteriyalarni, soddalarni, suvo‘tlarining hujayraviy tuzilishini, o‘simliklarning to‘qima tuzilishini va qizil qon tanachalarini kashf qilib, mikrobiologik va gistologiya fanlariga asos soldi. l.pastyer 1857 yilda sut kislotali, sirka kislotali, spirtli bijg‘ish jarayonini o‘rgandi va moy kislotali bijg‘ishni kashf …

4 / 193

y (1856-1953) va m. beyyerink (1851-1931) dastlab o‘z ishlarida asoslab berdi. mikrobiolog olim s.n. vinogradskiy 1887 yilda ayrim bakteriyalar moddalar almashinuvi uchun zarur bo‘lgan energiyani anorganik moddalarnig oksidlanishidan olishini aniqladi. u energiya manbayi sifatida mineral moddalardan, uglerod manbayi sifatida esa ko‘mir kislotalaridan foydalanuvchi avtotrof bakteriyalarni kashf qildi. 4 s.n.vinogradskiy beggiotoa bakteriyasi moddalar almashinuvi uchun zarur energiyani oltingugurtning oksidlanishidan olishini aniqladi. ushbu kashfiyot asosida xemosintez jarayoni yaratildi, ya’ni tirik organizmlarning so2 o‘zlashtirib olishi, anorganik moddalarning oksidlanishida hosil bo‘ladigan energiya hisobiga borishi moddalar almashinuvining xemosintezi deb ataldi. s.n. vinogradskiy va uning safdoshlari oldida, o‘simliklar tuproqdagi nitratni o‘zlashtirib oziqlanadi, lekin nitrat tuproqda qanday paydo b o‘ladi degan muammo turar edi. s.n. vinogradskiy elektiv oziqali muhit uslubida, mikroorganizmlar ishtirokitda, ammiak aerob oksidlanib, nitratga aylanishida (nitrosomonas va nitrobactyer) lar ishtirok etishini kashf qildi. oksidanishida hosil bo‘lgan energiya hisobidan bo‘lishi isbotlandi. s.n.vinogradskiy tomonidan, azotning anaerob fiksasiyalanishi, selyulozaning aerob parchalanishi, tuproqqa tushgan organik moddalarning, murakkab organik birikmaga …

5 / 193

ksak o‘simliklar” nomli asarida tuproq mikroorganizmlarinig hayoti yuksak o‘simliklar bilan bir butin tizim asosida kechishini asosab berdi. e.n. mishustin turli tuproq tiplarida mikroorganizmlar tarqalishining ekologo-geografik qonuniyatlarga bog‘liqligini asoslab berdi. tuproq biologiyasining- mikologiya, algologiya va zoologiya bo‘limlari, xx asrning boshlarida tuproq bakteriologiyasi bo‘limidan keyin rivojlandi. 5 germaniyalik olim a de bari (1831-1888)-mikologiya ya’ni zamburug‘lar haqidagi fanga asos soldi. rossiyada zamburug‘lar haqidagi fan m.s.voronina (1838-1903), a.a.yachevskiy (1863-1932) va s.vaksman(1888-1973) olimlar tomonidan olib borilgan ilmiy izlanish ishlari orqali rivojlandi.a.a. yachevskiy “zamburug‘lar aniqlagichi” asarini yaratdi, s. vaksman tuproq zamburig‘larini o‘rganishdi boshlab berdi. 6 2. tuproq biotasi haqida tushuncha uzoq vaqtgacha tirik olam haqidagi tushunchaning turli tumanligi, uni ikkita shoxlikka o‘simliklar va hayvo organizmlari, ya’ni mos ravishda flora va faunaga bo‘lish bilan chegaralanib kelindi. bu tushuncha aristoteldan boshlanib k.linney o‘zining «tabiat sistemasi» asarida mustaxkamlaydi, bu ikki olamga bo‘linishning asosiy sabablardan biri bo‘lib organizmlarning oziqlanish usuli hayvonlarda getyerotrof va golozoy, o‘simliklarda esa avtotrof va osmotrof, hujayra …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 193 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "tuproq biologiyasi va ekologiyasi darsligi"

o‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi samarqand davlat universiteti i. u.urazbaev n.j. xodjaeva j.qudratov tuproq biologiyasi va ekologiyasi samarqand-2021 uo‘k 631.459.40.6 tuproq biologiysi va ekologiysi. darslik. urazbaev i. u., xodjaeva n. j., qudratov j. - samarqand: samdu nashriyoti, 2021. - 198 b. darslik “tuproq biologiyasi va ekologiyasi” fani dasturiga muvofiq tuzilgan bo‘lib, o‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligining 2020 yil 29 abgustda tasdiqlangan namunaviy dastur bo‘yicha 5410100-agrokimyo va agrotuproqshnoslik, 5141000 - tuproqshunoslik ta’lim yo‘nalishi talabalari uchun darslik sifatida tavsiya etilgan. ushbu darslikda tuproq biologiyasi fani paydo bo‘lishi, rivojlanishiga hissa qo‘shgan olimlar, tuproq biotasi haqida tushu...

Этот файл содержит 193 стр. в формате DOC (1,1 МБ). Чтобы скачать "tuproq biologiyasi va ekologiyasi darsligi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: tuproq biologiyasi va ekologiya… DOC 193 стр. Бесплатная загрузка Telegram