arab tilshunosligi

DOCX 9 pages 27.2 KB Free download

9 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 27.2 KB

File type DOCX

Pages 9

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 9

7-ma’ruza arab tilshunosligi reja: 1. arab tilshunosligining rivojlanish tarixi 2. basra va kufa tilshunoslik maktablari 3. arablarning lug‘atshunoslik sohasidagi tadqiqotlari tayanch tushunchalar: arab tilshunosligining tuzilishi; rasmul xat (grafika), tajvid (orfoepiya), sarf (morfologiya), nahv (sintaksis), ilmul lug‘a(t) kitobi. arab tilshunosligining tuzilishi; rasmul xat (grafika), tajvid (orfoepiya), sarf (morfologiya), nahv (sintaksis), ilmul lug‘at (leksikografiya va leksikologiya), ilmul-maoniy (semasiologiya), ilmul-bayon (uslubshunoslik) va boshqalar. arab tilining izohli lugatlari. arab tilshunosligining tilshunoslik tarixida tutgan o‘rni. arab tilshunosligining rivojida o‘rta osiyolik allomalarning xizmati. vii-viii asrlarda araviya hududida va arablar tomonidan bosib olingan qator mamlakatlarda - old osiyo, shimoliy amerika hamda pireney yarim orolida - jahon miqyosidagi mamlakat - arab xalifaligi tashkil topdi. arab xalifaligi islom diniga asoslangan ko‘pmillatli davlat bo‘lib, xalifatda ish yuritish vositasi va fan tili arab tili hisoblangan. arab xalifaligida tilshunoslikning paydo bo‘lishi va rivojlanishi, hindistondagi kabi, amaliy ehtiyojlar bilan bog‘lanadi. ya’ni bu davrda eski yodgorliklar va qur’on tili bilan jonli arab tili (shevalari) …

2 / 9

, ular o‘rtasida tilshunoslikning ko‘pgina masalalari yuzasidan «fikrlar jangi», qizg‘in bahslar, munozaralar olib borilgan. ushbu lisoniy munozaralar tilshunoslik fanining markazi arab xalifaligining poytaxti bo‘lgan bog‘dod shahriga ko‘chirilgandan so‘ng to‘xtagan. arab tilshunosligining asoschilaridan biri basra grammatika maktabining vakili xalil al - farohidi (taxminan 718-791y) birinchi arab tili lug‘atini yaratdi. u lug‘atini «kitobul ayn» («ayn harfi kitobi») deb nomlab, unda grammatikaga oid muhim fikrlarni bayon etdi. shuningdek, olim «kitobul avomil» («boshqaruvchilar kitobi») nomli asarni ham yozdi. ammo bu asarlar bizgacha etib kelmagan. xalil al - farohidining shogirdi, mashhur arab tilshunosi, kelib chiqishiga ko‘ra fors basralik amir bin usmon sibavayxiy (733 yilda vafot etgan) o‘zining salmoqli «al - kitob» asarini yaratdi. muallif ushbu asarda o‘zigacha bo‘lgan barcha tadqiqotchilarning ta’limotlarini, fikrlarini, qarashlarini umumlashtiradi. u arab tili grammatikasining tugal va mukammal ko‘rinishini taqdim etadi. ushbu asar har ikkala: basra va kufa maktabi vakillari tomonidan bir xilda yuqori baholangan va qadrlangan. kelib chiqishiga ko‘ra yunon abu-abayda …

3 / 9

ta so‘z va iboradan, arslonni anglatadigan 500 ta, tusni ifoda etadigan 400 ta so‘z va iboradan tashkil topgan ko‘plab turli mavzudagi lug‘atlarni tuzganlar. demak, arab tilshunoslari leksikografiya sohasida juda katta yutuqlarga erishganlar. xullas, arab leksikografiyasida lug‘atlar mazmuniga ko‘ra olti guruhga bo‘linadi: 1. to‘liq izohli lug‘atlar. 2. predmet lug‘atlari (masalan, hayvonlar bilan bog‘liq lug‘atlar va b). 3. sinonimlar lug‘ati. 4. noyob so‘zlar lug‘ati. 5. o‘zlashgan so‘zlar lug‘ati. 6. tarjima lug‘atlari. arab leksikografiyasi sharq - eron, turkiya, qisman hind xalqlariga ham, evropa xalqlariga ham katta ta’sir ko‘rsatdi. arab tilshunoslari, yunon tilshunoslaridan farqli, fonetika masalalariga g‘oyat sezgirlik bilan munosabatda bo‘lganlar. ular tovush va harfni, yunonlardan farqli, qat’iyan farqlaganlar. shuningdek, harf termini bilan faqat yordamchi so‘z va affikslarnigina emas, balki nutq tovushini, aloma termini bilan esa tovushning yozuvdagi ko‘rinishini, ya’ni harfni ifodalaganlar. arablar unli va undosh tovushlarni farqlab, undoshni mohiyat, unlini esa o‘tkinchi deb ta’riflaganlar va arab so‘zlarida (o‘zaklarida) undosh tovushlarning asosiy rol o‘ynashini …

4 / 9

osligida sintaksis masalalari, hind va yunonlardagidek, grammatikaning eng bo‘sh bo‘limi hisoblangan. shunga qaramasdan arablarda sintaksisning tekshirish ob’ekti sifatida gap, gapning struktur-semantik tahlili kuzatiladi. ular gapning kamida ikki so‘zdan-ikki otdan yoki ot va fe’ldan iborat bo‘lishini, bu so‘zlar o‘rtasidagi sub’ekt - predikat munosabatining o‘rganilishini to‘g‘ri ta’kidlaydilar. gaplarning tuzilishiga ko‘ra otli, fe’lli va holli turlarga bo‘linishini qayd etdilar. otli gaplarning ot so‘zdan boshlanishini (masalan, zayd turibdi), fe’lli gaplarning esa fe’l so‘zdan (masalan, turgan zayd) boshlanishini aytadilar. otli gapning egasi mubtado (mubtado), kesim esa habar (xabar) deb nomlanadi. gapning ikkinchi darajali bo‘laklari sifatid 1)to‘ldiruvchi, 2) hol va 3) izohlovchilar ko‘rsatiladi. so‘zlar o‘rtasidagi sintaktik munosabatga xizmat qiluvchilar sifatida moslashuv, boshqaruv va bitishuv olinadi. otli gaplarda ega kesim bilan moslashadi. arab tilshunoslari morfologiyada, aristotel kabi, uchta so‘z turkumini-ismun (ot), fe’lun (fe’l) va harfun (yuklama, yordamchi so‘zlar va affikslarni) ajratadilar. otni keng ma’noda olib, uning tarkibiga ot, sifat, olmoshlarni ham kiritadilar. otlarni atoqli va turdosh otlarga, …

5 / 9

ziy o‘rinlardan birini egallaydi. sibavayxiy o‘z ishlarida fe’lning qator grammatik kategoriyalari: o‘timlilik, o‘tim-sizlik, nisbat, shaxs, son va boshqalarni qayd etadi. fe’llarni tuzilishiga ko‘ra tub va yasama fe’llarga ajratadi. arablarda sonlar birliklar, o‘nliklar, yuzliklar va mingliklarga bo‘linadi. olmoshlarning kishilik va o‘zlik olmoshlari qayd etiladi, ularning ichki turlari (masalan, kishilik olmoshlarining uch shaxsi: man, san, o‘z, biz, siz, ular) beriladi. arab tilshunoslarining asosiy tadqiqot ob’ektlaridan biri sifatida arab tilining lug‘at tarkibi kuzatiladi. arab leksikologlari so‘zlarni turli nuqtai nazardan o‘rganadilar. bu holda ular so‘zlarning tuzilishini, ma’nosini, kelib chiqishini, qo‘llanish darajasini hisobga oladilar, shunga ko‘ra so‘zlarga baho beradilar. arablar so‘zlarning bir ma’noli va ko‘p ma’noli bo‘lishini aytadilar. ular so‘zlarning ko‘p ma’noliligi ayni bir so‘zning turli joylarda turli predmet va hodisalarni anglatishidan hosil bo‘lishini, ya’ni shuning natijasi ekanligini ta’kidlaydilar. so‘zlarning to‘g‘ri va ko‘chma ma’nolarga ega bo‘lishini aytib, ko‘chma ma’no hosil bo‘lishining 12 usulini ishlab chiqadilar. arab leksikologiyasida sinonim va antonim so‘zlarga alohida e’tibor beriladi va …

Want to read more?

Download all 9 pages for free via Telegram.

Download full file

About "arab tilshunosligi"

7-ma’ruza arab tilshunosligi reja: 1. arab tilshunosligining rivojlanish tarixi 2. basra va kufa tilshunoslik maktablari 3. arablarning lug‘atshunoslik sohasidagi tadqiqotlari tayanch tushunchalar: arab tilshunosligining tuzilishi; rasmul xat (grafika), tajvid (orfoepiya), sarf (morfologiya), nahv (sintaksis), ilmul lug‘a(t) kitobi. arab tilshunosligining tuzilishi; rasmul xat (grafika), tajvid (orfoepiya), sarf (morfologiya), nahv (sintaksis), ilmul lug‘at (leksikografiya va leksikologiya), ilmul-maoniy (semasiologiya), ilmul-bayon (uslubshunoslik) va boshqalar. arab tilining izohli lugatlari. arab tilshunosligining tilshunoslik tarixida tutgan o‘rni. arab tilshunosligining rivojida o‘rta osiyolik allomalarning xizmati. vii-viii asrlarda araviya hududida va arablar tomonidan bosib olingan...

This file contains 9 pages in DOCX format (27.2 KB). To download "arab tilshunosligi", click the Telegram button on the left.

Tags: arab tilshunosligi DOCX 9 pages Free download Telegram