shamol eroziyasini ahiqlash

DOCX 9 стр. 360,7 КБ Бесплатная загрузка

9 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 360,7 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 9

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 9

3. amaliy/ shamol eroziyasini ahiqlash fargʼona vodiysining gʼarbiy va markaziy qismi, buxoro vohasi, mirzachoʼlning shimoli-gʼarbiy qismlari, qarshi choʼlining bir qancha yangi oʼzlashtirilgan (mexanik tarkibi yengil boʼlgan) yerlari shamol eroziyasiga chalingan. shamol, eroziyasi umuman quruq iqlimda, yillik yogʼin-sochin miqdori kam, yerdan namlik bugʼlanishi esa koʼp boʼlgan, bahor va yoz oylarining havo harorati baland, havoning nisbiy namligi esa past boʼlgan sharoitlarda roʼy beradi. shamol yer yuzasidan sekundiga 12-15 m/sek tezlik bilan esganda yuza qatlam toʼzonga aylanib havoga koʼtariladi. tuproq shamol eroziyasiga uchraydi. аyni hol yer unumdorligiga juda katta, baʼzan oldingi holatiga keltirib tuzatib boʼlmaydigan darajada zarar yetkazadi. chunki dala tuprogʼining mayda zarrachali unumdor qismini shamol uchirib ketadi. undagi ozuqa moddalar yoʼqoladi. bunday yerlarda ekinlarning hosili juda kamayib ketadi. аyrim vaqtlarda kuchli shamollar sugʼoriladigan yerlarga, aholi yashaydigan joylarga qumlarni uchirib kelib, qumli tepaliklar paydo boʼladi, qishloq xoʼjaligi va aholi uchun noqulayliklar keltiradi. bulardan tashqari shamol eroziyasi bahor oylarida gʼoʼza va boshqa qishloq xoʼjalik …

2 / 9

gʼiston respublikasi, xorazm viloyatining yangi oʼzlashtirilgan yerlari chalingan. respublika xududida hozirgi vaqtda 2357 mln gektardan oshiroq yer deflyatsiyaga, shundan, 0,7 mln. gektari kuchli shamol eroziyasiga uchragan. shamol eroziyasi mexanik tarkibi yengil boʼlgan qumli, qumloqli tuproqlarda keng tarqalgan boʼlib, qishloq xoʼjaligiga katta zarar keltiradi. shamol eroziyasi umuman quruq iqlimda, yillik yogʼin-sochin miqdori kam, yerdan namlik bugʼlanishi esa koʼp boʼlgan, bahor va yoz oylarining havo harorati baland, havoning nisbiy namligi esa past boʼlgan sharoitlarda roʼy beradi. shamol yer yuzasidan sekundiga 12-15 m tezlik bilan esganda yuza qatlam toʼzonga aylanib, havoga koʼtariladi, tuproq shamol eroziyasiga uchraydi. (q.mirzaja-nov, 1981, 2004, m.xamraev, 1993). аyni hol yer unumdorligiga juda katta, baʼzan tuzatib boʼlmaydigan darajada zarar yetkazadi. chunki, dala tuprogʼining mayda zarrachali – unumdor qismini shamol uchirib ketadi. undagi oziqa moddalar yoʼqoladi. bunday yerlarda ekinlarning hosili juda kamayib ketadi. аyrim vaqtlarda kuchli shamollar sugʼoriladigan yerlarga, aholi yashaydigan joylarga qumlarni uchirib kelishi natijasida qumli tepaliklar paydo boʼladi, qishloq …

3 / 9

ashishiga olib keladi. iqlimni eroziya jarayonlari rivojiga yana bir taʼsiri – bu shamoldir. shamol eroziyasini (deflyatsiyaning) vujudga kelishida asosiy omil, shamol eroziyasi rivoji uning tezligi, yoʼnalishi, yogʼinning miqdori, mavsumiyligi, harorati va takroriyligiga bogʼliq. koʼproq yer yuzasidagi tuproq zarrachalarini chang-toʼzonga aylantirib havoga koʼtaradi va eroziya- deflyatsiya holatini hosil qiladi. oʼzbekistonda shamol eroziyasi boʼyicha ilmiy tadqiqot ishlari olib borgan olimlar q.mirzajonov, m.hamraev va а.qayumovlarning maʼlumotlariga qaraganda yer yuzasidan 10 sm balandlikda 12-15 m/s tezlik bilan esgan shamol, deflyatsiya jarayonini boshlab beradi; 10-15 sm balandlikda. 12-15 va 16-25 m/sek tezlikda esganda kuchli shamol eroziyasi roʼy bergani taʼkidlangan. bunda tuproq zarrachalari bilan birga oʼsimliklar ham uchirilib uzoq-uzoq joylarga yoʼllarga, suv havzalariga keltrib tashlangan. аmerikalik olim w.s.chepil (chepilь) deflyatsiyani boshlanishini yer betidan 15 sm balandlikda shamolning tezligi 12-15 m, sek boʼlganda kuzatgan. shuni ham taʼkidlash lozimki, bunda albatta tuproqni mexanik tarkibiga bogʼliqligini koʼrsatgan. shunday qilib, iqlim koʼrsatkichlari eroziya va deflyatsiya jarayonlariga taʼsir koʼrsatuvchi eng muhim …

4 / 9

ami ucha boshlab toʼzonga aylanib havoga koʼtariladi. bunda tuproq deflyatsiyaga uchraydi va shu holda tuproq unumdorligiga juda katta, baʼzan tuzatib boʼlmaydigan darajada zarar yetkazadi. bunda paxta va boshqa qishloq xoʼjalik ekinlari ekilgan dalaning mayda zarrachali unumdor qismini shamol uchirib ketadi (45 -rasm). undagi oziqa moddalar yoʼqoladi, natijada tuproq unumdorligi nihoyatda pasayadi. bunday yerlarda ekinlarning hosili juda kamayib ketadi.. аyrim vaqtlarda kuchli shamollar, sugʼoriladigan yerlarga, aholi yashaydigan joylarga qumlarni uchirib kelib, qumli tepaliklar paydo qiladi, qishloq xoʼjaligi va aholi uchun noqulayliklar keltiradi. bulardan tashqari deflyatsiya bahor oylarida gʼoʼza va boshqa qishloq xoʼjalik ekinlari nihollarini barg va shoxlarini (44-rasm) ayrim yillari ildizi bilan uchirib ketadi, buning oqibatida ekinlar bir necha marta qayta ekiladi, hosildorlik keskin kamayadi va paxta sifati yomonlashadi. (45-rasm-chizma) deflyatsiyaga uchragan tuproqlarni unumdorligini tiklash uchun bir necha oʼn yillar kerak boʼladi. shunday qilib, tuproqni deflyatsiyadan muhofaza qilish davlat ahamiyatiga ega boʼlgan muhim masaladir. chunki deflyatsiya tufayli juda katta ekin maydonlari …

5 / 9

oq ustida yotgan qattiq zarrachalar shamol taʼsiriga toʼqnash kelishi oqibatida ular tebranadi va sirpanadi, soʼngra aylana boshlaydi. 3. qattiq zarralar tezligining oʼzgarib turishi oqibatidagi omillar yigʼindisidan. 4. zarrachalarni tuproq sirtidan koʼtarilishiga sabab shamolni umumiy zarbasini «turbulent» tezligi emas, balki bosim farqidan sodir boʼladi, bu haqdagi fikrlar zvenkov (1962), dyunin (1963), ivanov (1972), bogrold (1941), chepil (1945) ishlarida oʼz aksini topgan. shu borada q.mirzajonov oʼz fikrini (1981) zarrachalarning koʼchishiga sabab, yuqoridagi sanab oʼtilgan omillarning birgalikdagi taʼsirini taʼkidlab, zarrachalarning uchishi asosan 3-ta bosqichda boʼlishini koʼrsatadi: 1) zarrachalar oʼz joyida tebranadi (siljiy boshlaydi), bunda tebranish amaliyotdagi zarra diametridan ortmaydi. bu tezlikda zarra oʼsha yerda boʼladi (u - harfi bilan belgilaymiz). 2) аyrim zarrachalar ajralib oʼz joyidan chiqadi (uni u2 – bilan belgilaymiz). 3) zarrachalar koʼplab ajraladi, yoki shamol eroziyasi belgilanadi, uni u3 - bilan belgilaymiz. demak, harakatdagi kuchlar quyidagilarni oʼz ichiga oladi: g – ogʼirlik kuchi t1 – zarrachalarni oʼzaro yopishish kuchi t2 …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 9 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "shamol eroziyasini ahiqlash"

3. amaliy/ shamol eroziyasini ahiqlash fargʼona vodiysining gʼarbiy va markaziy qismi, buxoro vohasi, mirzachoʼlning shimoli-gʼarbiy qismlari, qarshi choʼlining bir qancha yangi oʼzlashtirilgan (mexanik tarkibi yengil boʼlgan) yerlari shamol eroziyasiga chalingan. shamol, eroziyasi umuman quruq iqlimda, yillik yogʼin-sochin miqdori kam, yerdan namlik bugʼlanishi esa koʼp boʼlgan, bahor va yoz oylarining havo harorati baland, havoning nisbiy namligi esa past boʼlgan sharoitlarda roʼy beradi. shamol yer yuzasidan sekundiga 12-15 m/sek tezlik bilan esganda yuza qatlam toʼzonga aylanib havoga koʼtariladi. tuproq shamol eroziyasiga uchraydi. аyni hol yer unumdorligiga juda katta, baʼzan oldingi holatiga keltirib tuzatib boʼlmaydigan darajada zarar yetkazadi. chunki dala tuprogʼining mayda zarra...

Этот файл содержит 9 стр. в формате DOCX (360,7 КБ). Чтобы скачать "shamol eroziyasini ahiqlash", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: shamol eroziyasini ahiqlash DOCX 9 стр. Бесплатная загрузка Telegram