sport tibbiyoti tarixi

DOCX 63 pages 723.7 KB Free download

63 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 723.7 KB

File type DOCX

Pages 63

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 63

1.1. sport tibbiyotining paydo bo‘lishi va rivojlanishining qisqacha tarixi reja 1. sport tibbiyotining paydo bo‘lishi va rivojlanishining qisqacha tarixi 2. jismoniy madaniyat va sport fiziologiyasining boshqa fanlar bilan aloqasi 3. sport tibbiyotini asosiy vazifalari. sport tibbiyoti va uning maqsadi . 4.sport tibbiyotida qo‘llaniladigan tibbiy nazorat usullari. 1.sport tibbiyotining paydo bo‘lishi va rivojlanishining qisqacha tarixi sog‘liqni saqlash, turli kasalliklarni davolash, ularni oldini olish va uzoq umr ko‘rish maqsadida jismoniy tarbiya juda qadim zamondan boshlab qo‘llanilib kelingan. jismoniy tarbiya va sport gigiyenasi tarixi 100 yillarni oʻz ichiga oladi. qadimgi dunyo tarixidan bilamizki jismoniy tarbiyani sogʻlomlashtirish vositasi sifatida tushuntirishga harakat qilganlar. bu maqsadlarda jismoniy tarbiya bilan bir qatorda umumiy salomatlikni saqlash vositalari qoʻllanilgan (hammom, massaj, chiniqish va b.). xvii asrlarda k. slavinetskiy va y. komenskiy asarlarida jismoniy tarbiya va gigiyena oʻzaro bogʻliqligi koʻrsatib oʻtilgan. jismoniy tarbiya asosiy tarbiya tizimi sifatida salomatlikni mustahkamlaydigan, sportchilarning jismoniy malakalarini oshiradigan asosiy vosita sifatida alohida ahamiyatga ega boʻlgan. …

2 / 63

ada shifokorlik maktablarini o’tgan va uni insoniyat klinik tibbiyotining asoschisi sifatida tan olingan. uning nomi bilan «gippokrat qasami» shifokorlar orasida keng tarqalgan. suqrotning shifokorlarga «zarar keltirma» degan vasiyati hozirgi zamon tibbiyoti xodimlariga ham taalluqlidir. yunonistonda yashagan yana bir yirik olim, faylasuf arastu tabiashunoslik (460-377) fanlarining rivojlanishida muhim rol o’ynaydi. u odam va hayvonlar organizmini o’rganib chiqib, solishtirma usulidan foydalanib, hayvonlarning 500 dan ortiq turining tashqi tuzilishini tavsirladi va yangi ma’lumotlar berdi. arastu asab, yurak-qon tomirlarining tuzilishi, o’zaro funksional bog’liqligini bayon etadi. u tabiashunoslikda vitalistik nazariyaning birinchi vakillaridan bo’lgan olimdir. arastuning ilmiy qarashlarida ruh birlamchi, materiya ikkilamchi degan fikrlarni ham ilgari surdi. arastu, suqrot boshqa ba’zi olimlarning tabiashunoslikda oid ayrim notog’ru fikrlari ham bir necha yuz yillar davomida o’z kuchini saqlab keldi. jolinus hakim (klavdiy galen, 129-201) hayvonlar yuragini va qon tomirlarni o’rganib, arteriyalarda havo emas, balki qon oqishini, birinchi bo’lib isbotlagan. klavdiy galen qoning tomirlarda to’xtovsiz aylanishini bilmagan. u «xom» …

3 / 63

m abu zayd husayn ibn isoq al ibodiy (808-877) arab, fors, qadimgi grek tillarini yaxshi egallangan. buqrot, arastu, jolinus va boshqa antik olimlarning ilmiy asarlarini arab tiliga tarjima qilgan olim-tarjimon yedi. tarjimalaridan tashqari husayn ibn isoq tomonidan yozilgan 100 dan ortiq asarlaridan aksariyat odamning jismoniy tarbiyasiga va salomatligiga bag’isholangan asliy asarlar nusxalari bizga yetib kelgan. buqrot va jolinusdan keyingi qadimgi sharq tabobatning yirik nazariyotchi namoyondasi husayn ibn isoq tomonidan yozib qoldirgan meros asarlari boshqa tillarga ham tarjima qilingan. shunday asarlardan biri «javome’ kitob jolinus fi-l-bavl» (jolinusning siydik haqidagi hamma narsani qamrab olgan kitobi)dir. arab tiliga husayn tarjima qilingan bu asar siydik tarkibining tahliliga va uning asosida tashxis qo’yishga bag’ishlangan. abu bakr muhammad ibn zakariyo ibn yaxyo ar-roziy (865-925) – ensiklopedist olim eronning ray shahrida tug’ilgan. roziy haqida ibn abi usaybin (1203-1270) shunday degan yekan: «roziydan abudiy kasalxonani qayerga qurish muvofiqroq deb so’raganda, roziy bog’dodning harbir qo’shasiga bir bo’lakdan go’sht kerak, …

4 / 63

’tgan. a. roziyning “al-hoviy” nomi bilan mashhur “katta to’plami” eng katta va muhim tibbiy asar bo’lib, unda ray va bog’dodda o’zi olib brogan kuzatishlar yakunini qayd qilgan. bu to’plam hajm jihatidan ibn sinoning “tib qonuniyatlari”dan katta bo’lgan o’z ichida deyarli hamma kasalliklarni qamrab olgan. uning yagona qo’lyozma nuxasi eskurial (ispaniya)da saqlanadi. shu qo’lyozma haydarobodda (hindiston) 1955-1970 yillarda nashr etildi. abu nasr muhammad ibn uzlug’ ibn tarxon al-farobiy toshkentning shimoliy-g’arbida joylashgan farobda harbiy xizmatchi oilasida dunyoga keldi. u qomusiy bilimlar sardori. o’z zamonasining yirik tibbiyot nazariyotchisi va shu sohada jahonshumul asarlar yozgan alloma hamdir. al-farobiyning 160 dan ortiq astronomiya, matematika, falsafa, tarix, mantiq, psixologiya, abu nasr farobiy (873-950) tilshunoslik, adabiyot, musiqa, tabiatshunoslik, jismoniy tarbiya sohalarini qamrab olgan asarlari mavjud. al-farobiy o'zining asarlarida, inson organizmi, uning funksiyasi haqida yozar ekan, organizm bir butun yaxlit tizimdan iboratligini, ko'rsatib o'tadi. farobiy, odam organizmi markaziy asab jizimi orqali boshqariladi, bosh miya organizmda o'zaro munosabatni yuzaga …

5 / 63

ovrupada avitsenna nomi bilan shuhrat, qozongan ulug' tabibi, mutafakkir va olim abu ali ibn sino yashagan, ibn sino 980 yili buxoro yaqinidagi afshona qishlog’ida tug'iladi. u 450 dan ortiq asarlar yozib qoldirgan bo'lsa ham bizgacha ularning 242 tasi yetib kelgan. shulardan 43 tasi tabobatga oid. bulardan barcha tibbiy sohalarni qamrab olgan asar «tib qonunlari» hisoblanadi. bu asar beshta katta kitobdan iborat. birinchi kitobi – tabobatning nazariy asoslari hamda amaliy tabobatning umumiy masalalari haqida ma'lumot, beradi. ikkinchi kitob o'sha davr tabobatida qo'llaniladigan abu ali ibn sino (980-1037) dori-darmonlar haqida zaruriy ma'lumotlar bayon qilingan mukammai majmuadir. uchinchi kitob - inson tanasining a'zolarida yuz beradigan «xususiy» yoki «mahalliy» kasalliklari haqida ma'lumot beradi. totrtinchi kitob - kishi a'zolarining birontasiga xos bo’lmagan «umumiy» kasalliklarga bag'ishlangan. jumladan, turli isitmalar, kasallik davridagi buxronlar, shishlar, toshma-jarohatlanishi, bosh suyagi, ko'krak qafasi, umurtqa va qo'1-oyoqlarning shikastlanishi kiritilgan. beshinchi kitob – farmokologiya bo’lib, unda murakkab tarkibli dori-darmonlarni tayyorlash va ulardan foydalanish …

Want to read more?

Download all 63 pages for free via Telegram.

Download full file

About "sport tibbiyoti tarixi"

1.1. sport tibbiyotining paydo bo‘lishi va rivojlanishining qisqacha tarixi reja 1. sport tibbiyotining paydo bo‘lishi va rivojlanishining qisqacha tarixi 2. jismoniy madaniyat va sport fiziologiyasining boshqa fanlar bilan aloqasi 3. sport tibbiyotini asosiy vazifalari. sport tibbiyoti va uning maqsadi . 4.sport tibbiyotida qo‘llaniladigan tibbiy nazorat usullari. 1.sport tibbiyotining paydo bo‘lishi va rivojlanishining qisqacha tarixi sog‘liqni saqlash, turli kasalliklarni davolash, ularni oldini olish va uzoq umr ko‘rish maqsadida jismoniy tarbiya juda qadim zamondan boshlab qo‘llanilib kelingan. jismoniy tarbiya va sport gigiyenasi tarixi 100 yillarni oʻz ichiga oladi. qadimgi dunyo tarixidan bilamizki jismoniy tarbiyani sogʻlomlashtirish vositasi sifatida tushuntirishga harakat qilgan...

This file contains 63 pages in DOCX format (723.7 KB). To download "sport tibbiyoti tarixi", click the Telegram button on the left.

Tags: sport tibbiyoti tarixi DOCX 63 pages Free download Telegram