ирсиятнинг хромосома назарияси

PPTX 20 pages 2.0 MB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇
1 / 20
слайд 1 самарканд давлат тиббиёт институти тиббий биология ва генетика кафедраси мавзу:ирсиятнинг хромосома назарияси. маъруза режси: 1 т.морган тадқиқотлари 2. ирсиятнинг хромосома назриясини асосий хулосалари 3. хромосоманинг xариталарини тузиш усуллари 4. жинс генетикаси. жинс билан бриккан ҳолда ирсийланиш мавзунинг долзарблиги: ирсиятнинг хромосома назарияси- ирсий омилларнинг ҳужайра хромосомаларида жойлашиши ҳакидаги таълимот. бу таълимотга кўра, организм белги ва хусусиятларининг наслдан наслга ўтиши хромосомалар билан боғлиқ. америка генетики к.брижес(1913) томонидан урғочи дрозофилада мейоз жараёнида хромосомаларнинг ажралиб кетмаслигини кашф этилиши ва жинсий хромосомалар тақсимланишининг бузилиши бириккан ирсий белгиларнинг ўзгариши билан боғлиқлигининг аниқланиши ирсиятни хромосома назариясини тасдиқлади. ирсиятнинг хромосома назариясини дастлаб немис цитолог олими т.бовери(1902-1907) ва америкалик олим у.сеттон (1992-1903) асослаб берган. кейинчалик 20 аср бошларида бу назария америкалик генетик т.х.морган ва унинг ходимлари томонидан батафсил ишлаб чиқилган. ҳайвонлар жинсини аниқлашнинг генетик механизмини ўрганиш орқали жинснинг жинсий хромосомаларнинг наслда тақсимланиши билан боғлиқлигини аниқланиши ирсиятнинг хромосома назариясини исботлади. р генларни хромосомада жойлашиши, уларнинг кейинги авлодларга ўтиш …
2 / 20
и кам 8та. морган тажрибаси чунки генлар наслдан-наслга алоҳида-алоҳида холда ўтмасдан балки, бириккан ҳолда яъни гуруҳ-гуруҳ бўлиб ўтар экан. генларни бириккан ҳолда насладан-наслга ўтишини морган дрозофила пашшасида тажрибалар ўтказди. м биринчи авлод дурагайлари 4 хил эмас, фақат 2 хил гамета хосил қилади. генларнинг бундай бирикишини тўлиқ бирикиш дейилади. генларнинг боғланган холда наслдан-наслга ўтишини ўрганиш натижалари менделнинг генларни мустақил таксимланиши қонунига зид бўлиб чиқди. генлар қачонки алохида-алохида хромосомаларда, яъни b, b ва v, v генлари 4 та хромосомада жойлашсагина улар мустакил тақсимланиши мумкин. морган дрозофила пашшаларини чатиштиришдан олган натижалари асосида қуйидаги хулосага келди. агар икки жуфт генлар, яъни 4 та ген 4 та хромосомада жойлашган бўлса, жинсий хужайраларнинг хосил бўлишида бу генларнинг ҳар бири алохида алохида гаметаларга тушади ва мустақил холда наслдан-наслга ўтади. генларнинг бириккан холатда бўлишининг бузилиши. демак, битта хромосомада жойлашган генлар ўзаро бириккан бўлиб, шу хромосома билан биргаликда келгуси авлодларга ўтади. лекин генларнинг битта хромосомага бириккан холда бўлиши доимо …
3 / 20
хромосомада жойлашган генлар ўзаро бириккан бўлиб, шу хромосома билан биргаликда келгуси авлодларга ўтади. лекин генларнинг битта хромосомага бириккан холда бўлиши доимо хам кузатилавермайди. чунки генларнинг ўзаро боғланганлиги бузилиши мумкин. . бу холатни морган ўзининг қуйидаги тажрибасида кузатди. кулранг танали, узун қанотли (bbvv) ва қора танали, калта қанотли (bbvv) пашшаларини чатиштириб, олинган биринчи авлод дурагайларидан эркакларини эмас, энди урғочиларини (bbvv) олиб рецессив белгили (bbvv) эркак пашшалари билан чатиштирди хромосома назарияси асосий коидалари(морган) генлар хромосомаларда жойлашади. бирикиш гурухларини хосил килади. хар бир ногомологик хромосома узининг нодир бирикиш гурухига эга. бирикиш гурухлари сони тупламда хромосомалар сонига тенг. генлар бир катор жойлашади. хар бир геннинг уз локуси бор. гомологик хромосомалар орасида кроссинговер кузатилади.(аллел генлар узаро алмашинади) генлар орасидаги масофа кроссинговер фоизига тенг бирикиш кучи генлар орасидаги масофага тескари пропорционал хар бир тур узининг специфик кариотипига эга mорганида – мейозда 1 % кроссинговер гаметалар хосил буладиган иккита ген орасидаги масофа хромосоманинг генетик харитасини тузиш усуллари …
4 / 20
тиштиришдан олинган дурагай хужайраларни генетик тахлил килиш, хромосоманинг шаклий ўзгаришларини ўрганиш, оксил молекуласидаги аминокислоталарнинг жойлашиш тартибини тахлил килиш, вирусларнинг хромосомага таъсирини аниқлаш ва бошкалар. битта хромосомадаги генларнинг бир-бирига нисбатан киёсий жойлашувини тасвирловчи чизмага генетик ҳарита дейилади. генетик ҳарита тузиш анча машаккатли иш бўлиб, бунинг учун тажриба ўтказувчига шу организмда учрайдиган бир канча мутант генлар маълум бўлиши керак ва улар билан жуда кўплаб чатиштириш ишлари олиб боришга тўғри келади. генетик жихатдан жуда яхши ўрганилган организмлардагина уларнинг генетик ҳаритаси тўлик тузилган (дрозофила пашшаси, маккажўхори, нейроспора ва бошкаларда). жинс –белги хусусиятлар туплами жинс, бу белги ва хусусиятлар тўплами бўлиб, авлодлар ва улардаги ирсий белгиларни жинсий хужайралар (гаметалар) оркали юзага чиқаради. ҳар бир соматик хужайранинг энг аҳамиятли белгиларидан бири ундаги хромосомаларнинг жуфт сохталигидир. жуфт бўлган хромосомалар бир-бирларига жуда ўхшаш бўлади. аммо фақат бир жуфт хромосома бир-бирига ўхшамайди ва айрим организмларда битта хромосоманинг жуфти бўлмаслиги хам мумкин. ана шу ўхшамайдиган ва жуфти бўлмаган хромосомалар жинсни …
5 / 20
ир. шунинг учун уларда мейоз жараёнидан кейин ҳар хил сперматозоидлар ва бир хил тухум хужайралар хосил бўлади. жинсга боғлиқ генлар жинсий хромосомаларда(х,y) жойлашган генлар оркали наслдан-наслга берилувчи белгилар– жинсга боглик белгилар дейилади. х хромосомага боглик белгилар: далтонизм, гемофилия(рессецив) тиш эмали кунгир (доминант ва бошкалар y хромосомаларга боглик белгилар гипертирехоз, синдактилия жинсни аниклаш жинсни аниқлай олиш мумкин бўлган муддатига кўра организмларни учта гурухга бўлиш мумкин. биринчи гурухга жинсини уларнинг тухум хужайралари уруғланган пайтида аниқлаш мумкин бўлган организмлар кириб (сут эмизувчилар, дрозофила ва хоказо), бунга жинсни аниқлашнинг сингам усули дейилади. иккинчи гурухга жинсини уларнинг тухум хужайралари уруғланганидан кейин, яъни ривожланиш давридагина аниқласа бўлади, бунга жинсий аниқлашнинг эпигам усули дейилади. учинчи гурухга тухум хужайраси оталанмасдан олдин жинсини аниқласа бўладиган организмлар киради. жинсни бундай аниқлаш усулига прогам усули дейилади. бу гурухга кирувчи организмларда (қушлар, капалаклар ва бошкалар) урғочи организм гетерогаметали бўлиб, икки хил тухум хужайрани хосил қилади. эътиборингиз учун рахмат image2.png image3.jpeg image4.jpeg image5.jpeg …

Want to read more?

Download all 20 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ирсиятнинг хромосома назарияси"

слайд 1 самарканд давлат тиббиёт институти тиббий биология ва генетика кафедраси мавзу:ирсиятнинг хромосома назарияси. маъруза режси: 1 т.морган тадқиқотлари 2. ирсиятнинг хромосома назриясини асосий хулосалари 3. хромосоманинг xариталарини тузиш усуллари 4. жинс генетикаси. жинс билан бриккан ҳолда ирсийланиш мавзунинг долзарблиги: ирсиятнинг хромосома назарияси- ирсий омилларнинг ҳужайра хромосомаларида жойлашиши ҳакидаги таълимот. бу таълимотга кўра, организм белги ва хусусиятларининг наслдан наслга ўтиши хромосомалар билан боғлиқ. америка генетики к.брижес(1913) томонидан урғочи дрозофилада мейоз жараёнида хромосомаларнинг ажралиб кетмаслигини кашф этилиши ва жинсий хромосомалар тақсимланишининг бузилиши бириккан ирсий белгиларнинг ўзгариши билан боғлиқлигининг аниқланиши ирсиятни хром...

This file contains 20 pages in PPTX format (2.0 MB). To download "ирсиятнинг хромосома назарияси", click the Telegram button on the left.