nutq madaniyati va uning o‘ziga xos funksiyalari

DOC 17 pages 82.0 KB Free download

17 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 82.0 KB

File type DOC

Pages 17

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 17

bu mavzu 1-para-3723, 3823, 3923; c-109-xona 2-para-2823, 2923, 3023; a-501-xona 3-para-2223,2323,2423; a-501-xona 4-para-2523,2623,2723; a501-xona 5-para-3423, 3523,3623 a-501-xona. 7-para-4023,4123,4223 c-101-xona shu guruhlarda o’tiladi. mavzu: nutq madaniyati va uning o‘ziga xos funksiyalari reja: 1. mavzuga doir asosiy tayanch so‘zlar, terminlar va iboralar. 2. nutq madaniyati va ilmiy, badiiy asarlar. 2.1. abu nasr forobiy, abu ali ibn sinoning nutq madaniyatiga munosabati. 2.2. yusuf xos hojibning “quradg‘u bilig” dostoni. 2.3. ahmad yugnakiyning “hibatui haqoyiq” dostoni. 2.4. kaykovusning “qobusnoma” asari. 2.5. alisher navoiy, bobur asarlari. 2.6. abdulla avloniyning “turkiy guliston yoxud axloq” asari. so‘zga chechanlik, badiiy did, va’z, voiz, voizlik, dabirlik, xatiblik, muzakkirlik, xalqimizda so‘zga chechan, badiiy didi yuksak kishilar azal-azaldan qadr-qimmatini topib kelgan. ular o‘z san’ati bilan el og‘ziga tushgan. shu bois san’at turlaridan biri notiqlikka tamal toshi qo‘yila boshlagan. sharqda bu san’at - voizlik; notiq - voiz; nutq esa va’z kabi terminlar bilan mashhur bo‘lgan. sharqda voizlik san’ati jamoaning hissiyoti, tuyg‘ulari va qalbiga …

2 / 17

lari ana shu maxsus voizlar tomonidan o‘qilgan va sharhlangan. voizlik san’ati rivoji jarayonida bu san’atning dabirlik, xatiblik, muzakkirlik kabi tarmoqlari yuzaga kelgan. dabirlik – davlat ahamiyatidagi yozishmalarni insho etish va o‘qib berish notiqligi; xatiblik – diniy, ijtimoiy-siyosiy notiqlik; muzakkirlik – diniy-axloqiy masalalarni izohlab, sharhlab berish bilan bog‘liq notiqlikdir. muzakkirlar keng bilimga ega bo‘lgan shaxslar hisoblanib, ular saroy ayonlari, xonlar, beklar, xalifalar oldida ham nutq so‘zlab, tarixiy voqyealar, sarguzashtlar, jangnomalar va qissalarni hikoya qilib berganlar. voizlik san’ati nutq matnlari, tinglovchilarning bilim saviyasi, ijtimoiy mavqyei va boshqa xususiyatlariga ko‘ra turli tarmoqlarga bo‘lingan: sultoniyot – yuqori tabaqa uchun, xutubi jihodiya – jangovar nutqlar, g‘aribona maqom – oddiy xalq uchun va h.k. voizlik san’ati ijtimoiy va badiiy jihatdan ahamiyatli bo‘lganligi uchun asrlar davomida taraqqiy qildi va qadrlandi. voizlar aytilayotgan har bir hodisa va voqeiylikning mohiyatini ochib berish, fikr mazmuni ta’sirchanligini ta’minlash, mulohazalarni tinglovchiga aniq va mufassal yetkazish tamoyillari to‘g‘isida jiddiy shug‘ullanganlar. va’zlar o‘tkir til, …

3 / 17

ida o‘z ma’naviy-ma’rifiy, ilmiy merosi bilan alohida o‘rin egallaydilar. shu bois bu davr sharqda uyg‘onish davri hisoblanadi. bu yillarda madaniyat, san’at, ilm-fan rivojlanishi barobarida, madaniyat targ‘ibotchi-lari, ulkan so‘z san’atkorlari - voizlar ham yetishib chiqdi. notiqlik san’ati ham ravnaq topdi. abu nasr forobiy abu nasr forobiy 873-yilda hozirgi chimken viloyatining forob qishlog‘ida tug‘ilib, 950-yilda damashqda vafot etgan. uning to‘liq ismi abu nasr muhammad ibn muhammad o‘zlug‘ tarxon al-forobiydir. sharq uyg‘onish davrining buyuk vakili abu nasr forobiy ijtimoiy va tabiiy fanlar sohasida qomusiy bilim sohibi bo‘lib, 160 dan ortiq asar yaratgan. u poliglot sifatida 70 dan ortiq tilni mukammal egallagan. jumladan, yunon tilida yunon falsafasiga oid sharhlar yozganligi uchun dunyo miqyosida nomi keng tarqalgan. shu bois sharqda “al-muallim as-soniy» (arestoteldan keyingi, ikkinchi muallim) ya’ni, “sharq arastusi» nomi bilan ulug‘langan. qomusiy alloma tilshunoslik, she’riyat, musiqa, falsafa, poetika, xattotlik hamda notiqliq san’atiga doir mukammal asarlar yozgan. “xattotlik haqida kitob» (“kitob fissan’at al-kitobat“), “lug‘atlar haqidagi …

4 / 17

niqadi, inson sog‘lom fikrlashga o‘rganadi – haq va to‘g‘ilik qaysi tomonda ekanini anglaydi, turli xatolarga yo‘l qo‘yishdan saqlanadi . forobiy fanlar mazmunini mantiq tashkil etishini alohida ta’kidlaydi. jumladan, mantiq ilmi va grammatika o‘rtasidagi bog‘liqlik haqida: “mantiqning aqlga munosabati grammatikaning tilga munosabati kabidir. grammatika odamlar nutqini tarbiyalagani kabi, mantiq ilmi ham tafakkurni haqiqiy yo‘ldan olib borish uchun aqlni to‘g‘ilab turadi”,-deb yozadi. forobiy mashhur asarlaridan biri “fozil odamlar shahri”da mashhur shaxslarning o‘n ikki muhim sifatini sanab o‘tadi. shular-dan beshinchi sifati notiqlik mahorati bo‘lib, bu haqda “notiqning so‘zlari aniq bo‘lsin, fikrini va aytmoqchi bo‘lgan mulohazalarini ravon va ravshan bayon eta olsin”, -deb alohida to‘xtaladi. forobiy asarlarida so‘z san’ati, notiqlik mahorati haqida ahamiyatli qaydlar ko‘plab uchraydi. chunki forobiyning o‘zi mashhur notiq bo‘lgan. bu kasbni benihoya qadrlagan. manbalarda forobiy shirinso‘z , hozirjavob, mushkul masalalarni ham bir zumda hal qila oladigan donishmand notiq bo‘lganligi qayd etilgan. forobiyning ko‘p tillarni biluvchi poliglot olimligi haqida qayd qilingan edi. …

5 / 17

u tilni hech kim bilmas edi, sen qayerdan o‘rgangansan?- degan murojaatiga forobiy: “men ko‘p tillarni o‘rganganman”,- deb javob qaytaradi. yoniga o‘tirgan shaxs buyuk alloma, “ikkinchi muallim” nomi bilan dong taratgan forobiyligini sezib qolgan hokim undan uzr so‘raydi va hurmatini joyiga qo‘yadi. abu ali ibn sino buyuk tabib, faylasuf, shoir abu ali ibn sino sharq uyg‘onish davrida muhim o‘rin egallaydi. dunyo ilm-fani va madaniyati taraqqiyotiga ulkan hissa qo‘shgan abu ali ibn sino qomusiy bilim sohibi. ilm-fan, madaniyat tarixida nomi zarrin harflar bilan bitilgan. sharqda tabiblik sohasida dong taratgan ibn sino g‘arbda “avisenna “ nomi bilan mashhur bo‘ladi. abu ali ibn sino buyuk tabib, matematik, faylasuf va shoir sifatida 280 dan ortiq qimmatbaho asarlar yozib qoldirgan. tilshunoslik, poeziya nazariyasi, musiqashunoslik ba boshqa sohalar bilan ham mashg‘ul bo‘lgan. “arab tili grammatikasi”, “she’r to‘g‘isidagi kitob”, “musiqa haqida risola” kabi asarlar shular jumlasidandir. ibn sinoning ta’lim-tarbiya, axloq va nutq mada-niyati haqidagi qarashlari notiqlik san’ati tarixi …

Want to read more?

Download all 17 pages for free via Telegram.

Download full file

About "nutq madaniyati va uning o‘ziga xos funksiyalari"

bu mavzu 1-para-3723, 3823, 3923; c-109-xona 2-para-2823, 2923, 3023; a-501-xona 3-para-2223,2323,2423; a-501-xona 4-para-2523,2623,2723; a501-xona 5-para-3423, 3523,3623 a-501-xona. 7-para-4023,4123,4223 c-101-xona shu guruhlarda o’tiladi. mavzu: nutq madaniyati va uning o‘ziga xos funksiyalari reja: 1. mavzuga doir asosiy tayanch so‘zlar, terminlar va iboralar. 2. nutq madaniyati va ilmiy, badiiy asarlar. 2.1. abu nasr forobiy, abu ali ibn sinoning nutq madaniyatiga munosabati. 2.2. yusuf xos hojibning “quradg‘u bilig” dostoni. 2.3. ahmad yugnakiyning “hibatui haqoyiq” dostoni. 2.4. kaykovusning “qobusnoma” asari. 2.5. alisher navoiy, bobur asarlari. 2.6. abdulla avloniyning “turkiy guliston yoxud axloq” asari. so‘zga chechanlik, badiiy did, va’z, voiz, voizlik, dabirlik, xatiblik, muzak...

This file contains 17 pages in DOC format (82.0 KB). To download "nutq madaniyati va uning o‘ziga xos funksiyalari", click the Telegram button on the left.

Tags: nutq madaniyati va uning o‘ziga… DOC 17 pages Free download Telegram