tabiiy va texnogen tusdagi ofatlar hamda ularning oqibatlari

DOC 10 стр. 138,0 КБ Бесплатная загрузка

10 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 138,0 КБ

Тип файла DOC

Страницы 10

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 10

4-ma’ruza. mavzu: tabiiy va texnogen tusdagi ofatlar hamda ularning oqibatlari tabiiy ofatlar va ularning oqibatlari. reja: 5.1 gеоlоgik fаvqulоddа hоlаtlаr 5.2 mеtеоrоlоgik fаvqulоddа hоlаtlаr. 5.3 biоlоgik fаvqulоddа hоlаtlаr 5.4. tехnоgеn хаrаktyerdаgi fаvqulоddа hоlаtlаrning sоdir bo’lishi 5.5. fаvqulоddа hоlаtlаrdа аhоlini himоyalаsh printsiplаri vа usullаri. 5.6. аhоlini хаvfli jоydаn ko’chirish. 5.7. fаvqulоddа hоlаtlаr vаqtidа hаyot fаоliyat хаvfsizligini ta’minlash. 5.1 gеоlоgik fаvqulоddа hоlаtlаrgа – vulqоnlаr оtilishi vа yer qimirlаshlаri kirаdi. yer qimirlаshi – eng хаvfli vа vаyrоn qiluvchi fаvqulоddа hоlаtdir. tabiiy ofatlar ichida eng xavflisi va dahshatlisi bu – yer silkinishidir.. yer silkinishi – yer osti zarbasi va yer usti qatlamining tebranishi bo‘lib, tabiiy ofatlar, texnologik jarayonlar tufayli yuzaga keladi.yer ostki zarbasining paydo bo‘lishi o‘chog‘i, yerning ostki qatlamidagi uzoq vaqt yig‘ilib qolgan energiyaning ozod bo‘lish jarayoni tufayli yuzaga keladi. o‘choqning ichki qismi markazi gipomarkaz, yerni ustki qismidagi markaz epimarkaz deyiladi. yer silkinishi yuzaga kelish sabablariga ko‘ra quyidagi guruhlarga bo‘linadi: tektonik zilzilalar; vulqon zilzilalari; …

2 / 10

llarda aniq bashorat qilinadi. bunday yer silkinishlarining talofati unchalik kuchli bo‘lmaydi. insonning muxandislik faoliyati bilan bog‘liq bo‘lgan yer silkinishlar, yirik suv omborlari vujudga kelgan xududlarda, neft, gaz mahsulotlarining yer ostidan so‘rib olinishi jarayoni amalga oshgan maydonlarda yuz bermoqda. ma’lumki, har yili planetamizda 100 000 dan ortiq yer silkinishlarini seysmik asboblar(seysmogarflar) qayd etadi. bulardan 100 tasi vayron qiluvchi fojiali bo‘lib, imorat va inshoatlarning bo‘zilishiga, yer yuzida yoriqlarning paydo bo‘lishiga, minglab insonlarning yostig‘ining qurishiga olib keladi. yer silkinishi o‘chog‘i gipomarkazning joylashgan chuqurligi bo‘yicha: yuza− 70 km gacha, o‘rta− 70−300 km, chuqur−300 km dan pastda “mantiya” qatlamida vujudga keladigan xillarini ajratish mumkin. respublikamizda kuzatiladigan zilzilalarning o‘chog‘i asosan 70 km gacha chuqurlikda joylashganini qayd etish mumkin. mantiyada katta bosim yoki portlashlar tufayli zilzila o‘chog‘i vujudga keladi, natijada katta kuchlanishlar paydo bo‘ladi, bular o‘znavbatida yerning ustki qatlamining tebranishiga olib keladi. gipomarkazdan hamma tarafga qaytarseysmik to‘lqinlar tarqaladi, ular asosan, uzunasiga va ko‘ndalang turlarga bo‘linadi. yer ostidan …

3 / 10

hini ballarda ballarda o‘lchashda seysmograflardan foydalanib, tog‘ jinsi zarrachalarining tebranma harakat tezligi topiladi, ya’ni yozib olingan seysmogarmmalar orqali zarrachalarning tebranish amplitudasi aniqlanadi va shu asosda seysmik to‘lqin tezlanishi quyidagi formula orqali chiqarish mumkin. α = a; α—seysmik to‘lqin tezlanishi, m/c²; t− seysmik tebranish davri, s; a – tog‘ jinsi tezlanish amplitudasi, mm; 𝞹− 3,14. rossiya fa tomonidan kiritilgan 12 ballik shkala bo‘yicha barcha mdh da qo‘llaniladi. o‘zbekistonda msk (medvedev, shponxoyer va karnik) nomi bilan o‘lchanadi. rixter shkalasi bo‘yicha magnituda (m) hisoblanadi. 1935 yil amerika seysmologi ch.rixter nomiga qo‘yilgan. magnituda yer silkinishining umumiy enargiyasini ko‘rsatib, u yerning maksimal surilishamplitudasini logarifmini belgilaydi va mikronlarda aniqlanadi. magnituda gipotsentrdan ajralib chiqqan energiyaga proporsional kattalik hisoblanib, uning maksimal qiymati 9m gacha bo‘ladi. yer silkinishining umumiy energiya miqdori quyidagi formula bilan topiladi: е=𝞹²·ʕ·υ〔〕²; bu yerda; ʕ−yer silkinishining gipotsentrdagi mavjud tog‘ jinslarining zichligi, g/sm²; υ – tog‘ jinslarida seysmik to‘lqinlarining tarqalish tezligi, m/soniya; а− tog‘ jinsi zarrachasi …

4 / 10

arda). i. sezilmaydigan zilzilalar. yer tebranishining kuchi insonlar sezadigan darajaga yetmaydi. uni faqat tebranishni qayd qiluvchi maxsus asboblar - seysmograflar yordamida qayd qilish mumkin. p. zo‘rg‘a seziluvchi zilzilalar. zilzila kuchini binoning ichida harakatsiz holatda bo‘lgan, ayniqsa yuqori qavatlarda bo‘lgan ayrim insonlar sezishi mumkin. iii. yerning kuchsiz tebranishi. zilzilani bino ichida bo‘lgan insonlarning ayrimlari, ochiq joyda bo‘lganlardan faqat tinch holatda turganlari sezadi. tebranish go‘yo ma’lum masofadan yuk mashinasi o‘tgandek tuyuladi. sinchkov kuzatuvchi osma holatda bo‘lgan buyumlarning yengil tebranishini ilg‘ab oladi, binolarning yuqori qavatlarida tebranish nisbatai kuchliroq bo‘ladi. iv. sezilarli tebranish. bino ichida bo‘lgan insonlarning aksariyat qismi, ochiq joydagilarning ozchiligi sezadi. ba’zan uyqudagilar ham uyg‘onadi. uy derazalari, eshiklar, idishlar yengil zirillaydi. osma holatda bo‘lgan anjomlar tebranadi. idishlardagi suyuqliklarda chayqalish paydo bo‘ladi. to‘xtab turgan avtotransportdagilar ham zilzilani sezishi mumkin. v. uyg‘onib ketish. zilzilani bino ichidagi insonlarning hammasi sezadi. uyqudagilarning aksariyat qismi ko‘rquv aralash uyg‘onadi. ayrimlar zudlik bilan ko‘chaga otiladi. hayvonlar bezovta bo‘ladi. osma …

5 / 10

o‘pirilish bo‘ladi. suv yuzida to‘lqinlar paydo bo‘lib loyqalanadi. quduq suvlari sathi, mikdori o‘zgarishi kuzatiladi. yer osti suvlari sizib chiqish hollari bo‘ladi. viii. binolarning kuchli shikastlanishi. insonlarni qo‘rquv va sarosima bosadi. daraxt shoxlari sinadi, tuprokda bir necha santimetrli darzliklar paydo bo‘ladi. yangi suv havzalari paydo bo‘ladi. quvurlar payvandlangan joylaridan uzilib ketadi. haykallar va yodgorliklar joyidan siljiydi. yer osti suvi harakati keskin o‘zgaradi. yangi buloqlar paydo bo‘ladi. ix. binolarning batamoi shikastlanishi. aholining hammasini vahima bosadi. hayvonlar kuchli ovoz chiqarib, betartib harakat kiladi. yer osti quvurlari uziladi, temir yo‘llar qiyshayadi, suv inshootlari shikastlanadi. tuproqda 10 sm. gacha darzliklar paydo bo‘ladi. qoyalar qulaydi, ko‘chkilar yuzaga keladi. haykallar, ustunlar yiqiladi. x. inshootlarning batamom buzilishi. suv omborlari, to‘g‘onlar, ko‘priklarda buzilish bo‘ladi. yer yuzasi yoriladi, to‘lqinsimon past-balandliklar paydo bo‘ladi. yer osti inshootlari buziladi. qoyalarda tosh ko‘chishi yuzaga keladi. kanal, ko‘l va daryolarda suvlar kuchli chayqaladi, yangi suv havzalari paydo bo‘ladi. xi. talafot. puxta qurilgan inshootlar: ko‘priklar, uylar, …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 10 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "tabiiy va texnogen tusdagi ofatlar hamda ularning oqibatlari"

4-ma’ruza. mavzu: tabiiy va texnogen tusdagi ofatlar hamda ularning oqibatlari tabiiy ofatlar va ularning oqibatlari. reja: 5.1 gеоlоgik fаvqulоddа hоlаtlаr 5.2 mеtеоrоlоgik fаvqulоddа hоlаtlаr. 5.3 biоlоgik fаvqulоddа hоlаtlаr 5.4. tехnоgеn хаrаktyerdаgi fаvqulоddа hоlаtlаrning sоdir bo’lishi 5.5. fаvqulоddа hоlаtlаrdа аhоlini himоyalаsh printsiplаri vа usullаri. 5.6. аhоlini хаvfli jоydаn ko’chirish. 5.7. fаvqulоddа hоlаtlаr vаqtidа hаyot fаоliyat хаvfsizligini ta’minlash. 5.1 gеоlоgik fаvqulоddа hоlаtlаrgа – vulqоnlаr оtilishi vа yer qimirlаshlаri kirаdi. yer qimirlаshi – eng хаvfli vа vаyrоn qiluvchi fаvqulоddа hоlаtdir. tabiiy ofatlar ichida eng xavflisi va dahshatlisi bu – yer silkinishidir.. yer silkinishi – yer osti zarbasi va yer usti qatlamining tebranishi bo‘lib, tabiiy ofatlar,...

Этот файл содержит 10 стр. в формате DOC (138,0 КБ). Чтобы скачать "tabiiy va texnogen tusdagi ofatlar hamda ularning oqibatlari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: tabiiy va texnogen tusdagi ofat… DOC 10 стр. Бесплатная загрузка Telegram