o‘simliklar morfolojiyasining qonuniyatları

PPTX 53 стр. 5,1 МБ Бесплатная загрузка

53 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 5,1 МБ

Тип файла PPTX

Страницы 53

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 53

слайд 1 4-mavzu: o‘simliк morfologiyasining qonuniyatlari. ildiz vazifasi va tuzilishi. reja: o‘simliklar morfologiyasining vazifasi. o‘simliklar morfolgiyasining tarixi. o‘simlilkar morfologiyasining qonuniyatlari. o‘simlik organlarining metamorfozi ildiz va uning xususiyatlari. adabiyotlar: 1, 6. o‘simlikning tashqi ko‘rinishini, ularning ayrim organlari tuzilishini va har xil shakl o‘zgarishlarda bu organlarning o‘zaro munosabatini o‘simliklar morfologiyasi o‘rganadi. o‘simlilkar morfologiyasi faqat o‘simliklarning ayrim organlarini emas, balki ularning funksiyasiga qarab va biron tashqi sharoit ta’sirida kelib chiqishi tarixini ham o‘rganadi. o‘simliklar morfologiyasi eng avval gulli o‘simliklarga uchta asosiy organ: ildiz, poya va barg xos deb hisoblaydi. boshqa organlar esa, masalan: gul, tikan, ilgakcha (gajakcha) kurtak, meva va shunga o‘xshashlar yuqorida aytib o‘tilgan asosiy organlardan birining shakli o‘zgarishi metamorfoz natijasi hisoblanadi. shu bilan birga yuksak o‘simliklarning organlari funksiyasiga qarab ikkita asosiy guruhga bo‘linadi. jumladan: o‘simliklarning individual hayotidagi funksiyalarni (masalan: oziqlanish, assimilyatsiya, gazlar almashinuvi va hokazolarni) bajarishga xizmat qiluvchi organlar vegetativ organlar jinsiy ko‘payish funksiyasini bajarishga moslashgan organlar (gul, meva va urug‘) …

2 / 53

izi, poyasi, bargi va gul tuzilishini ko‘rsatib bergan edi. sharq fanining taraqqiyotida o‘simliklarning qiyosiy morfologiyasini yaratilishida ibn sino (avitsena) (980 - 1037) xizmatlari cheksizdir. u o‘zining 280 ilmiy ishlarining 30 tasini tabiatshunoslikka bag‘ishlagan. jumladan “tibbiyot fanining qonunlari”, “tirik organizmlarning klassifikatsiyasi to‘g‘risida” kabi asarlarida ko‘pchilik foydali o‘simlikning tarkibi, harakterli xususiyatlarini, davolashda foydalanish yo‘larini ko‘rsatib bergan. xviii asrga kelib, shved botanigi к. linney botanik atamalar islohini amalga oshirdi. u yaratgan o‘simliklar sistematikasida 1000 ga yaqin atamalar mujassamlashgan. o‘simliklar morfologiyasi fanining rivojlanishida nemis tabiatshunosi va shoiri i.v. gyotening “o‘simliklar metomorfozi haqida tajribalar (1790) asari muhim o‘rin egallaydi. кeyinchalik o‘simlik organlarining ko‘rinishi o‘zgarishi to‘g‘risidagi fikrlar rus akademigi к.f. volf (1759) va shved botanigi o.n. dekandol (1827) tomonidan ham bayon еtilgan. botanika fanining barcha tarmoqlarini rivojlanishida ch. darvinning evalyutsion ta’limoti asosiy o‘rin egallaydi. (1859). o‘simliklarning evalyutsion morfologiyasini rivojlanishiga markaziy osiyo olimlaridan ye.p. кorovin, i.a. raykova, m.g. popov, m.v. кultiasov, v.p. drobov, к.z. zokirov, r.v. кamelin, …

3 / 53

da munosib joylashuvi yoki qismlarning bir xilligidir. u har xil tipda bo‘lishi mumkin. кo‘pincha radial simmetriya uchraydi. o‘zida ustinsimon poya yoki sharsimon meva aylanasini bir necha graduslarga bo‘lib, tekislik o‘tkazilgan deb faraz qilinsa, bu tekisliklar ularni teng qismlarga bo‘ladi. boshqa holda o‘simlik organi bo‘ylab faqat ikkita o‘zaro perpendikulyar tekislik o‘tkazish mumkin. bu tekisliklar organni simmetirik teng bo‘laklarga ajratadi. masalan: yong‘oq yoki bodomni chaqsak, ana shunday simmetirik bo‘laklar hosil bo‘ladi. bu bilateral simmetriya deyiladi. bir o‘simlik yoki uning organidan faqat bitta simmetirik tekislik o‘tkazish mumkin bo‘lsa, monosimmetriya deyiladi. ba’zi o‘simliklar tanasidan ularni simetirik qismlarga ajratadigan birorta ham tekislik o‘tkazib bo‘lmaydi, ular assimmetirik tuzilgan bo‘ladi. yuksak o‘simliklarning turli organlari har xil funksiya bajarganligidan ko‘pincha shaklini o‘zgartiradi va evalyutsiya jarayonida shunchalik metamorfozlanib kyetadiki, ba’zan, ularning ilgarigi holatini aniqlash juda qiyin bo‘ladi. masalan: gulning toj barglari, no‘xotning gajaklari o‘zgargan barglardir. tokning gajaklari o‘zgargan novdadir. zirkning tikanlari bargdan, dulananiki novdadan hosil bo‘lgan. shuning uchun o‘simliklarning …

4 / 53

o‘zgargan novdadir). sistematik holati jihatidan har xil bo‘lgan o‘simlikning bir- biriga yaqin sharoitda yashashi natijasida hosil qilgan o‘xshash belgilari, ya’ni tashqi o‘xshashlik hodisasi konvergensiya deb ataladi. masalan: quruq iqlim sharoitida o‘sadigan amerika kaktuslari va afrika sutlamaguli morfologik jihatidan bir- biriga o‘xshaydi. shuningdek, o‘rta osiyo saxrolarida o‘sadigan qandim (toronguldoshlar oilasidan) va butaning (shurodoshlar oilasidan) juda ko‘p tashqi belgilari bir- birinikiga o‘xshash bo‘ladi. ba’zan evalyutsiya jarayonida ayrim o‘simlikning biror organi reduksiyalanadi ya’ni yaxshi rivojlangan va murakkab tuzilgan organlar soddalashib chala rivojlangan holat ga tushib qoladi va avvalgi funksiyani yo‘qotadi. . masalan, oq saksovulning barglari yupqa tangachaga aylangan. parazit o‘simlik shumg‘iyaning barglari ham reduksiyalashgan. evalyutsiya jarayonida dastlabki ahamiyatini yo‘qotgan va batomom yo‘qolib ketish oldida turgan bunday organlar rudiment organlar yoki rudimentlar deb ataladi. rudimentar barglar ko‘pgina o‘simliklarning ildizpoyasida ham tez- tez uchrab turadi. o‘simliklar olamda ko‘pincha korrelyatsiya hodisasi kuzatiladi. bu hodisa shundan iboratki, o‘simliklar bir organing rivojlanishi ikkinchisiga juda bog‘liq bo‘ladi. masalan: daraxt …

5 / 53

hayot kechirishi ildizni yo‘qolishigа olib kelgan. ildiz poyadan quyidagi belgilari bilan farq qiladi: 1. yerning magnit maydonining tortish kuchiga qarab intilib o‘sadi. 2. geotropizm hodisasi yaxshi ifodalangan. 3. o‘sish konusi ildiz qini bilan o‘ralgan. 4. ildiz hech qachon barg hosil qilmaydi. o‘simlik hayotida ildiz quyidagi fiziologik va mexanik vazifani bajaradi. 1. tuproqdan suv va unda erigan mineral moddalarni qabul qiladi. bu vazifani ildizning birlamchi tuzilishga ega bo‘lgan yosh qismlari, ildiztukchalari va mikoriza hosil qilgan qismi amalga oshiradi. 2. o‘simlikni tuproqqa biriktirib turadi. natijada o‘ziga xos mustahkamlik amalga oshadi. masalan, 4 oylik makkajo‘xorini sug‘irib olish uchun 130 kg kuch kerak bo‘ladi. 3. organik moddalarni to'playdi. 4. o‘simlikni tuproqdagi mikroorganizmlar bilan munosabati amalga oshadi. 5. zahira oziq moddalarni to‘planishiga xizmat qiladi. masalan: sabzi, lavlagi, turp, sholg‘omda va hokozo. 6. vegetativ ko‘payishga xizmat qiladi. ildizning tuproqda tarqalishiga qarab yuzada joylashgan, chuqurda joylashgan guruhlarga ajratish mumkin. p. modestov fikricha, makkajoxori, bug‘doy, suli kabi o‘simlik …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 53 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "o‘simliklar morfolojiyasining qonuniyatları"

слайд 1 4-mavzu: o‘simliк morfologiyasining qonuniyatlari. ildiz vazifasi va tuzilishi. reja: o‘simliklar morfologiyasining vazifasi. o‘simliklar morfolgiyasining tarixi. o‘simlilkar morfologiyasining qonuniyatlari. o‘simlik organlarining metamorfozi ildiz va uning xususiyatlari. adabiyotlar: 1, 6. o‘simlikning tashqi ko‘rinishini, ularning ayrim organlari tuzilishini va har xil shakl o‘zgarishlarda bu organlarning o‘zaro munosabatini o‘simliklar morfologiyasi o‘rganadi. o‘simlilkar morfologiyasi faqat o‘simliklarning ayrim organlarini emas, balki ularning funksiyasiga qarab va biron tashqi sharoit ta’sirida kelib chiqishi tarixini ham o‘rganadi. o‘simliklar morfologiyasi eng avval gulli o‘simliklarga uchta asosiy organ: ildiz, poya va barg xos deb hisoblaydi. boshqa organlar esa, masalan:...

Этот файл содержит 53 стр. в формате PPTX (5,1 МБ). Чтобы скачать "o‘simliklar morfolojiyasining qonuniyatları", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: o‘simliklar morfolojiyasining q… PPTX 53 стр. Бесплатная загрузка Telegram