zamonaviy kartografiya

PPTX 28 pages 1.4 MB Free download

28 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.4 MB

File type PPTX

Pages 28

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 28

мавзу: юқори аниқликда бурчак ўлчашда хатолар манбаи umumtexnik fanlar kafedrasi safarov fayzali saminqulovich zamonaviy kartografiyaning vujudga kelishi va rivojlanishi mavzu: 03 kartografik dizayn fan “tiqxmmi” milliy tadqiqot universitetining qarshi irrigatsiya va agrotexnologiyalar instituti 1 reja: 1. zamonaviy kartografiyaning vujudga kelishi va rivojlanishi xx asrda kartografiyaning rivojlanishi. kartografik texnologiyalar va ularning rivojlanishi. kommunikatsiya nazariyasi. «yer aylanasi uzunligini sahroni kezib yurmasdan quyidagicha aniqlash mumkin: buning uchun dengiz sohilidagi yoki tekis joyda qad ko‘tarib turgan baland toqqa ko‘tarilib quyosh chiqishi yoki botishi oldidan quyosh gardishining yarmi ufq orasida bo‘lgan vaqtda doirali armillyar asbobi bilan uning pasayish burchagi o‘lchanadi». abu rayhon beruniy (973–1048) karta tuzishdan ko‘ra oddiy yoki oson ish bo‘lmasa kerak, lekin ularni yetarli darajada tuzishdan ko‘ra murakkab ish ham yo‘q. kartalarni yaratishda tabiat va san’atni uyg‘unlashtiruvchi kartograf va geograf esa undanda noyob kishilardir. jacquesnicolas bellin (1744, quoted in mary pedley, the commerce of cartography, 2005) foydalanilgan adabiyotlar mirzaliyev t., safarov e.yu., egamberdiyev …

2 / 28

rafiyadan laboratoriya mashg‘ulotlari. toshkent.: «o‘qituvchi», 1990. kartografiyaning uzoq tarixida vaqtivaqti bilan katta o‘zgarishlar bo‘lib o‘tdi. o‘zgarishlar davri ko‘plab o‘n yilliklarni yoki undan ko‘proq vaqtni qamrab oldi. ba’zi o‘zgarishlar shunchalik uzoq vaqt davom etdiki, ularni «qayta o‘zgarishlar» deb atasak xato qilmaymiz. o‘zgarishlar uchta omil bilan xususiyatlanadi: texnologiyalar, ma’lumotlar va ijtimoiy, falsafiy o‘zgarishlar. revolyutsiyaning yirik bir davri g‘arb dunyosining renesansi bo‘ldi (1350–1650). asosiy texnologik omillardan biri bu nashr qilish uskunalarini kashf qilinishi bo‘ldi. natijada, kitoblar va kartalar ko‘plab kishilarning foydalanishi uchun qulay bo‘ldi, chunki nashr qilish uskunalari yordamida kishilar ularni qo‘lga kiritishga muvaffaq bo‘ldilar. karta xususiyatlarining rivojlanishida ptolomeyning olib borgan tadqiqotlari, ijtimoiy va falsafiy xarakterga ega bo‘ldi. ushbu bajarilgan ishlarning hajmini xx asrda, aniqrog‘i xx asr ning oxirgi yarim yilligida karta haqidagi bilimlarni egallanishiga tenglashtirib bo‘lmaydi. bu esa, kartalarni o‘rganishda yirik hajm dagi ishlar bajarilganidan darak beradi. bu haqidagi hamma bajarilagan ishlar bibliografik ma’lumotlarda to‘liq aks ettirilgan. xx asrda kartografiyaning rivojlanishi. xx …

3 / 28

fiyasini emas, asosan geografik kartografiya va mavzuli kartografiyaga ixtisoslashgan edi. o‘sha vaqtlarda geografiya fani kartalar bilan bog‘liq bo‘lganligi sababli, bir qancha vaqt «kartograf» va «kartografiya» so‘zlari bilan sinonim hisoblangan. kartografiya fani to‘g‘risi dagi asosiy adabiyot 1938yilda aqshda erwin raisz (pronounced royce) tomonidan yaratilgan va «umumiy kartografiya» deb nomlangan. raiszning fikricha kartografiya fani ma’ruza ko‘rinishida bo‘ladi, lekin unda amaliy va laboratoriya darslari albatta bo‘lishi shart. kitob kartografiyaning tarixi, kartalarda yozuvlar va tahririytayyorgarlik uskunalari haqida ko‘nikmalarga ega bo‘lishi mumkin. ushbu jarayonda, ikkinchi jahon urushi davrida kartalashtirish jarayonida ishtirok etgan boshqa olimlar universitetlarda o‘qituvchi vazifasida ishlab, kartografiyaning fan sifatida shakllanishida o‘z hissalarini qo‘shib bordilar. shulardan kanzas universiteti kartografi djordj djenks va vashington universiteti kartografi djon sher manlar kartalar ning funksiyalari haqida ilmiy tadqiqot ishlarini olib borganlar. kartografik texnologiyalar va ularning rivojlanishi. 1960yil yangi texnologiyalar inqilobi davri bo‘ldi. raqamli ma’lumotlardan tarkib topgan kartalarni yaratish qobiliyatiga ega kompyuter dasturlari ishlab chiqarildi. 1960yilda harvard laboratoriyasida kompyuter …

4 / 28

jahon urushi vaqtida erofotosuratlardan foydalanib kelingan. ushbu sputnikdan olingan suratlar metrologik kuzatuvlarni olib borishda va boshqa tadbirlarni rejalashtirishda yordam beradi. ushbu namunalar kartografik ma’lumotlarni bir bo‘lagi hisoblanadi. kommunikatsiya nazariyasi. robinson, djenks, shermanlar tomonidan olib borilgan tadqiqotlarda nazariyadan kommunikatsiyaga o‘tish g‘oyalari tug‘ilgan, ya’ni «bu kim uchun samarali deb ayta olamanmi?» (koeman, 1971) degan savolni o‘rtaga tashlaganlar. bu qarashlar kartograflar tomonidan yaratilgan kartalar oldingilaridan keskin farq qilishini o‘quvchilar qanday qabul qilishlari asosiy muammolardan biri edi. tartib tartib kartaning mantig‘iga tegishlidir. vizual (ko‘rish) tartiblilik yoki chalkashlikning mavjudligi. turli xil elementlar mantiqan joylashtirilgani. kartani ko‘rish kerakli tarzda ekanligi? karta seriyali emas sinoptik bo‘lganligi tufayli kartograf lar o‘quvchi birinchi navbatda karta nomini legendani va shu kabilarni tahlil qila olmaydi. ya’ni vertikal chiziqlar ko‘zlarni karta yuqorisiga va pastiga tomon olib boradi, gorizontal chiziqlar esa o‘ng tomonga buradi. tenglik. kartaning har bir elementi vizuval og‘irlikka ega. bu og‘irlik sahifaning optik markaziga nisbatan bir tekis taqsimlangan bo‘lishi kerak, …

5 / 28

atan og‘irroq; – og‘irlik ko‘rinishiga ko‘ra, markazdan uzoqlashgan sari ortib boradi; – alohida elementlar guruhlashtirilgan obyektlarga qaraganda katta og‘irlikka ega; – katta elementlar katta vizual og‘irlikka ega. – qizil ko‘k rangga nisbatan yorqin ranglar to‘q ranglarga qaraganda og‘irroq; – oddiy shakllar noto‘g‘ri shakllarga qaraganda og‘irroq ko‘rinadi; – ixcham shakllar tartibsiz diffuziyali shakllarga qaraganda kattaroq vizual og‘irlikka ega; – vertikal yo‘nalishga ega shakllar egilgan shakllarga qaraganda og‘irroq tuyiladi. kartaning butunligi (to‘liqligi). kartaning bir butinligi elementlar o‘rtasidagi o‘zaro aloqaga tegishlidir. markirovka ajralgan holatda tanlanmaydi. u har qanday fon ranglari va rang turlarida o‘qiladigan bo‘lishi kerak, tanlab olingan rasmlarni rad qilmasligi va karta mavzusiga muvofiq kelishi kerak (2.6rasm). bir butunlik shuni anglatadiki, tasvir birbiriga bog‘lanmagan bitlar va bo‘laklar to‘plamidek emas bitta butun narsadek tasvirlanadi. uyg‘unlik. hamma elementlar birgalikda yaxshi ishlaydimi? tanlab olingan ranglar to‘qnashuvi bormi? ko‘zga og‘irlik qiladigan modellar mavjudmi? birbirini to‘ldiradigan matnda shriftlar bormi? karta yoqimli tashqi ko‘rinishga egami? dizayn qarorlar kartalar …

Want to read more?

Download all 28 pages for free via Telegram.

Download full file

About "zamonaviy kartografiya"

мавзу: юқори аниқликда бурчак ўлчашда хатолар манбаи umumtexnik fanlar kafedrasi safarov fayzali saminqulovich zamonaviy kartografiyaning vujudga kelishi va rivojlanishi mavzu: 03 kartografik dizayn fan “tiqxmmi” milliy tadqiqot universitetining qarshi irrigatsiya va agrotexnologiyalar instituti 1 reja: 1. zamonaviy kartografiyaning vujudga kelishi va rivojlanishi xx asrda kartografiyaning rivojlanishi. kartografik texnologiyalar va ularning rivojlanishi. kommunikatsiya nazariyasi. «yer aylanasi uzunligini sahroni kezib yurmasdan quyidagicha aniqlash mumkin: buning uchun dengiz sohilidagi yoki tekis joyda qad ko‘tarib turgan baland toqqa ko‘tarilib quyosh chiqishi yoki botishi oldidan quyosh gardishining yarmi ufq orasida bo‘lgan vaqtda doirali armillyar asbobi bilan uning pasayish burchag...

This file contains 28 pages in PPTX format (1.4 MB). To download "zamonaviy kartografiya", click the Telegram button on the left.

Tags: zamonaviy kartografiya PPTX 28 pages Free download Telegram