mazmun va shakl birligi

DOC 62,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1452008485_63006.doc mazmun va shakl birligi reja: 1. oqilona hayot va san’atkor 2. badiiy tema va uning asosiy xususiyatlari 3. badiiy g’oya va uning tema bilan yaxlitligi badiiy adabiyot – insonshunoslik ekan, demak, inson hayoti, uning kechinmalari, ehtiroslari, munosabatlari – hamma faoliyati badiiy asarning “tepib turgan yuragi, uning qoni va joni, uning shu’lasi va quyoshi”(v.belinskiy)dir. “butun olam, barcha ranglar, buyoqlar va ohanglar, tabiat va hayotning barcha shakllari poeziya (adabiyot – h.u) hodisasi bo’lishi mumkin. lekin u hodisalar zamirida nima yashiringan, ularning mavjudlik sababi qayerda va ular bizni nimasi bilan maftun etadi – masalaning mohiyati shunda”1 ekan, uni ijodkor qanday hal qiladi? “masalan, qiynoqni, qatlni, mastlikda yuvindi chuqurga yiqilib tushgan odamning bebaxt o’limini juda natural tarzda tasvirlab berish mumkin, lekin bu tasvirlarning hammasi dilni xira qiladigan darajada xunuk va mazmunsiz bo’ladi, negaki, ularda hyech qanday oqilona fikr, hyech qanday oqilona maqsad bo’lmaydi. ammo mo’yqalam egasi insonning haqiqat yo’lida kaltaklanishini tabiiy ko’rsatsa, uning …

tahlil) va uni g’oyaviy-emosional tarzda baholashdir. ya’ni, ijodkor bir vaqtning o’zida uchta vazifani, bir-biriga bog’langan va chatishgan tarzdagi yaxlit maqsadni ko’zlab ish ko’radi: 1. xalq va davrning milliy ko’rinishlari doimo aniq, tarixan konkretdir va har bir asarda ana shu ko’rinishlar ichidan tanlab olingan voqealar doirasi tasvirlanadi, bu-tematikadir. jumladan, “o’tgan kunlar”da xix asrning ikkinchi yarmidagi turkistondagi hayot aks etgan bo’lsa, “uch ildiz” (p.kodirov)da o’zbekistondagi xx asrning 60- yillaridagi talabalar hayoti bilan bog’liq voqealar tasvirlangan. 2. badiiy asarda aks etgan ijtimoiy xarakterlarni yozuvchi tomonidan (g’oyaviy-badiiy) anglash (mag’zini chaqish), bu - problematika (gr. problema-oldinga tashlangan narsa, hayotning boshqa tomonlaridan ajratib olingan)dir. jumladan, “sudxo’rning o’limi”da sadriddin ayniy-sudxo’rlik va xasislikka ajratib tasvirlasa, “qutlug’ qon”da o’zbekning o’z-o’zini anglashi va erk, ozodlik uchun kurashini oybek bo’rttirib tasvirlaydi. ajratib, bo’rttirib tasvirlangan qirralarda asarning g’oyaviy muammosi mujassamlashadi. 3. tasvirlangan ijtimoiy xarakterga yozuvchining g’oyaviy-emosional munosabati (muayyan xarakterni sevishi, ardoqlashi, e’zozlashi yoki ma’lum xarakterni qoralashi, rad etishi, undan g’azablanishi; aniq bir …

eb ataydi va uni shunday ta’riflaydi: “tema avtor tajribasida bunyodga kelgan, hayotning o’zi ko’rsatib bergan, ammo hozircha avtor tasavvurida hali to’la-to’kis shakllanmagan bir holda saqlanib, obrazlarda gavdalantirishni talab qilib, avtorda ishlashga mayl uyg’otadigan g’oyadir”. ushbu ta’rifdan ham ma’lum bo’layaptiki, tema va g’oya – birbutun, yuqorida ko’rganimiz mazmun va shakl kabi (tema g’oyaning ichida, g’oya mazmunning ichida yashaydi) yaxlit hodisadir. adabiyotshunoslikdagi fikrlarni umumlashtirsak, badiiy asar temalarini uchga ajratish mumkin: 1. adabiy mavzular. insoniyatga xos bo’lgan barcha fazilatu qusurlar(sevgi-muhabbat, mehr-oqibat, vafo-sadoqat, shodlik va quvonch, g’am va qayg’u, qasos, rashk, o’lim, saxiylik va baxillik, baxtu baxtiyorlik, matonat va shijoat, mehrli tabassumu yolqin nigoh, ehtiros, sog’inch, chanqoqlik va jo’shqinlik va h.) adabiy mavzulardir. shu sababdan oskar uayld “dorion greyning portreti”(“jahon adabiyot”, yanvar, 2000)asarida topib aytadi: “fikr va so’z san’atkor uchun san’at vositasidir. illat va fazilat – uning ijodi uchun materialdir”. bu xulosa hamma davr adabiyotlari uchun tegishlidir. 2. tarixiy mavzular. tarixda, o’tmish (moziy)dan tasvir …

mavzularning kashfiyotlari bilan bog’liq. mavzular qanday atalishidan qat’iy nazar hammasining asosida zamondoshlarning ko’nglini band etgan muhim masalalarga javob izlash va javobda insoniylashgan umumbashariy dolzarb g’oyalar targ’ib qilinishi talab etiladi. adabiy asar hayotni keng va chuqur, barcha tomonlari bilan tasvirlar ekan, unda asosiy tema va yordamchi temalar bo’lishini taqoza etadi. jumladan, “o’tgan kunlar” romanining asosiy temasi xix asrning ikkinchi yarmidagi hayot ko’rinishlarini tasvirlash bo’lsa, aynan ana shu mavzuning turli qirralarini ochuvchi yordamchi temalar ham ko’p: otabek va homid o’rtasidagi (yangilik va eskilikning)kurashi, kumush va zaynab orasidagi kundoshlik, ota-ona va o’g’il orzulari orasidagi qarama-qarshilik, qipchoqlar va qora- chopon(o’zbek)lar o’rtasidagi qirg’in va h. bularning hammasi bosh temaning mohiyatini isbotlashga, bo’rttirishga, ta’sirchanligini ta’minlashga, birgina so’z bilan aytganda, bosh temani yoritishga bevosita va bilvosita xizmat qiladilar. badiiy asar muyyan bir mavzuni tasvirlar ekan, bevosita shu mavzuning haqiqatini kashf qilish bilan ko’pning diqqatini e’tibordan chetda qolayotgan muammoga qaratadi (masalan, “o’tgan kunlar”da birinchi bor kundoshlikning fojiasi yaqqol …

jon tufayli tirik bo’lgan ruh - badiiy g’oyadir. demak, g’oya ijodkorning qalamga olinayotgan voqyelikka munosabatidir. mavzu esa aks ettirilayotgan voqea-hodisalarning umumlashmasi, yig’indisi, ya’ni badiiy asar uchun tayanch bo’lgan asosiy fikr va maqsad ob’ektidir. yana bir mulohaza. “gap roman yoki qissa mavzuining nechog’li muhimligi yoki dolzarbligida emas, balki shu muhim va dolzarb mavzuni yoritishda yozuvchining badiiy salohiyati, mahoratida ekan-da?..” degan ritorik tushuncha ko’p gapiriladi. lekin shu salohiyat, mahorat qanday qilib voqye bo’lishi yechilmaydi. aslida, chiroqning shishasini – mavzu desak, shu mavzuni kerakli narsaga aylantirayotgan, uning ardog’ida yonayotgan pilikka – uning yorug’lik nuriga, shu nurning toza yolqiniga bog’liq. pilik notekis bo’lsa, zaruriy ishlov berilmagan bo’lsa – uning yonishidan shisha darrov qorayadi, natijada yorug’lik nurining ta’sir doirasi kamayadi, yorug’lik darajasi xiralashadi. xuddi shunday, mavzu g’oyani asraganidek, uning yonishiga imkon tug’dirganidek, g’oya mavzuni yorqin qilib (xiralashtirmasdan) yoritishi lozim. ana shundagina, ya’ni ular bir-biriga jon berib va jon olib, birlashib, yaxlit bir mazmunni ifoda qilganlaridagina …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "mazmun va shakl birligi"

1452008485_63006.doc mazmun va shakl birligi reja: 1. oqilona hayot va san’atkor 2. badiiy tema va uning asosiy xususiyatlari 3. badiiy g’oya va uning tema bilan yaxlitligi badiiy adabiyot – insonshunoslik ekan, demak, inson hayoti, uning kechinmalari, ehtiroslari, munosabatlari – hamma faoliyati badiiy asarning “tepib turgan yuragi, uning qoni va joni, uning shu’lasi va quyoshi”(v.belinskiy)dir. “butun olam, barcha ranglar, buyoqlar va ohanglar, tabiat va hayotning barcha shakllari poeziya (adabiyot – h.u) hodisasi bo’lishi mumkin. lekin u hodisalar zamirida nima yashiringan, ularning mavjudlik sababi qayerda va ular bizni nimasi bilan maftun etadi – masalaning mohiyati shunda”1 ekan, uni ijodkor qanday hal qiladi? “masalan, qiynoqni, qatlni, mastlikda yuvindi chuqurga yiqilib tushgan oda...

Формат DOC, 62,0 КБ. Чтобы скачать "mazmun va shakl birligi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: mazmun va shakl birligi DOC Бесплатная загрузка Telegram