jadid ma’rifatparvarlik g‘oyalarining yoshlar ma’naviyatini yuksaltirishdagi o‘rni

DOCX 10 pages 36.4 KB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 36.4 KB

File type DOCX

Pages 10

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

mavzu: “jadid ma’rifatparvarlik g‘oyalarining yoshlar ma’naviyatini yuksaltirishdagi o‘rni” reja: 1. jadidchilik harakatining mazmuni va uning umumxalq ma‘naviyatini ko’tarishdagi o’rni. 2. jadidchilarningta‘limberishniislohqilishto’g’risidagiamaliyharakatlari. 3. jadid ma’rifatparvarlik g‘oyalarining yoshlar ma’naviyatini yuksaltirishdagi ahamiyati. o‘zbek xalqi tarixining xix asr oxiri – xx asr boshlaridagi davri tarixan qisqa vaqtni tashkil etgan bo‘lsa-da, xalqning tarixiy taqdirida muhim ahamiyatga molik bo‘lgan davrdir. shudavrdamaydongakelganjadidma’rifatparvarlikharakatimaktabvamaorif, matbuot, adabiyotvasan’atsohalaridaislohotchilikishlariniamalgaoshiribginaqolmay, xalqningmadaniy, ma’rifiyvaruhiyhayotinibutunlayo‘zgartiribyubordiyokishuyo‘ldae’tiborgamolikkattaishlarnibajardi. jamiyatvainsonhayotiningbirmaromdakechishi, ertami-kechmi, tanazzulgaolibboradi. shuninguchun ham xalqningpeshqadamziyolilarijamiyatvainsonhayotidakechaboshlagantanazzulgaqarshikurashishyokiuningoldiniolishuchunyangig‘oyalarni “ishlabchiqishadi”. ammo shutanazzulning “issiqbag‘ri”dayashayotgan, shunga ko‘nikmahosilqilganayrimkishilarbuhayotbaxshg‘oyalarninayzabilanqarshiolishadi. xix asroxiri - xx asrboshlaridao‘rtaosiyodashundayholatyuzberdi. turkiston, buxorovaxivada, shuningdek, ayrimxorijiysharqmamlakatlaridajunbishgakelganjadidma’rifatparvarlikharakatikattato‘siqlargauchradi. turkistono‘lkasixixasroxiri - xxasrboshlaridamustamlakachiliksiyosatioqibatidasiyosiy, madaniy, iqtisodiytanazzulgayuztutdi. o‘lkaningilg‘orziyolilarichorizmistibdodidanqutulish, millatniuyg‘otish, nafaqatiqtisodiy, balkima’naviy-ma’rifiytaraqqiyot sari yo‘lochish, xalqqaziyotarqatishmaqsadidama’rifatparvarlikharakatigaasossoldilar. buharakatbilanturkistondayangiuyg‘onishdavriboshlandi. mustaqillikyillaridaturkistonjadidchilikharakativauningma’naviy-ma’rifiyasoslariningmohiyati, jadidlarningxalqtafakkurinio‘stirish, ma’naviyatiniboyitishyo‘lidaolibborgankurashlari, jadidchilikg‘oyalariningturkistongatarqali

2 / 10

shidamilliymatbuot, badiiyadabiyotvateatrningahamiyativaularningijodidamilliyistiqlolg‘oyasiningifodalanishidagio‘zigaxosliklario‘rganilaboshlandi. prezidentimizaytganlaridek, «biz jadidchilik harakati, ma’rifatparvar bobolarimiz merosini chuqur o‘rganishimiz kerak. bu ma’naviy xazinani qancha ko‘p o‘rgansak, bugungi kunda ham bizni tashvishga solayotgan juda ko‘p savollarga to‘g‘ri javob topamiz. bu bebaho boylikni qancha faol targ‘ib etsak, xalqimiz, ayniqsa, yoshlarimiz bugungi tinch va erkin hayotning qadrini anglab yetadi». xix-asr oxiri va xx-asr boshlaridagi turkistonning ijtimoiy-siyosiy va madaniy hayotiga e’tibor bersak, marifatparvarlik mafkurasi demokratik va milliy-vatanparvarlik harakatlarining g’oyaviy mazmunini tashkil etganligini ko’ramiz. mamlakatimizda marifatparvarlik g’oyasining kelib chiqishiga asosiy sabab, birinchidan, rus istilochilik siyosatining chuqurlashib borishi natijasida paydo bo’lgan milliy ozodlik harakatlari, ikkinchidan, g’arbdan kirib kelayotgan demokratik harakatlarning istilochilar tomonidan bo‘g’ib qo’yilishi, uchinchidan, millatparvar - fidoiy kishilarning qattiq ta’qib ostiga olinganligi va hatto ularning qatl etila boshlaganligi edi. “jadid” atamasiturkiyaturklarida ilk martasulton salim iii hukmronligi (1739-1802) davridapaydobo’ldi. avstriyagaelchiqilibyuborilganabubakrratibafandishohgayozganbildirishnomalarida u yerdako’rganidoratizimini “nizomijadid” deb tushuntiradi. 1789-yilgi fransuzinqilobidankeyinqurilganyangitizimniesa “fransiyanizomijadidi” deyilaboshlandi. shu yillari “nizomijadid” tor ma’nodaaskariytizimniyevropalashtirishni, kengma’nodailm-fan, maorif, sanoatvaqishloqxo’jaliginizamonaviylashtirishniko’zdatutaredi. demak, jadidatamasiyangiliktarafdorlarini, yangilikg’oyalariniifodaetuvchitushunchasifatidaqo’llanilgan. xix-asrningoxirlaridadunyotamaddunidabo’layotganulkanmadaniy –ma’rifiy, ijtimoiy-siyosiyo’zgarishlar, yangimunosobatlar …

3 / 10

yangiliktarafdorlarini abdulla avloniyso’zibilanaytganda, “gazetao’qig’uvchilarni” mullalar “jadidchi” nomibilanataredilar. jadidlarusmonliturkiyadagi “ganch (yosh) turk”lartashkilotlarita’sirida “yoshbuxoroliklar”, “yoshxivaliklar”, “yoshturkistonliklar” degannomlardafaoliyatolibborishgan. “jadid” arabcha so‘z bo‘lib, “yangi” degan ma’noni anglatadi. shuning uchun ham yangilik va islohotchilikka intiluvchi, taraqqiyparvar milliy ziyolilar tarixda “jadid” degan nomga musharraf bo‘ldilar. jadidchilik deb nomlangan bu harakatning paydo bo‘lishi bevosita o‘sha davrdagi ichki muhit hamda tashqi xalqaro maydondagi ijtimoiy-siyosiy va demokratik yangilanishlar bilan bog‘liq bo‘ldi. jadidchilik harakati qoloqlik va jaholat, o’lka aholisining ayanchli ahvoli, turkistonning yevropa va jahon sivilizatsiyasidan orqada qolib ketishi, islom va shariatning oyoq osti qilinishi va bunday og’ir hayotdan qutulish, erk va ozodlikka erishish uchun o’z zamonasining ilg’or ziyoli qatlamlari qarashlarida vujudga keldi. jaholat uyqusidan uyg’onish, tarixiy zaruratga aylangan edi. boshqacha qilib aytganda, jadidchilik harakati ijtimoiy rivojlantirishning, tarixiy taraqqiyotning talab va ehtiyojlariga javob sifatida maydonga kelgan ulkan ijtimoiy – siyosiy harakat edi. o’lkada millatning dard-alamlarini, butun ayanchli, mudhish, fojiali og’ir qismatini o’z qalbi va vujudidan o’tkazib, o’zining butun borlig’ini, aql-zakovatini, …

4 / 10

sh, barqaror milliy valyutani joriy qilish va milliy qo’shin tuzish. jadidchilik harakati ba’zi-bir tarixga oid adabiyotlarda aytilganidek, “oldin madaniy-ma’rifiy harakat bo‘lib, keyin ijtimoiy-siyosiy harakatga o‘sib o‘gani” yo‘q. u o‘z tabiati maqsad va mohiyatiga ko‘ra, dastlabki kundanoq, ijtimoiy-siyosiy, madaniy-ma’rifiy va islohotchilik harakati bo‘lgan. s.xolboyev fikricha, birinchidan, jadidchilik islomdagi taraqqiyotparvarlik, ilm-fanga rag‘bat va dunyoviylikning yangi davrdagi ko‘rinishi sifatida paydo bo‘ldi. jadidlar islomni har xil mutassiblik bid’atlardan asrab rivojlantirdilar. ikkinchidan, jadidchilikni paydo bo‘lishi va rivojlanishiga sharq va g‘arb mamlakatlarida rivojlangan quyidagi demokratik, milliy-ozodlik, islohotchilik harakatlarining ta’siri ham kuchli bo‘ldi: 1. jamoliddin afg‘oniy (1839-1897) va muhammad abdolar (1848-1903) asos solgan musulmon dunyosidagi islohotchilik va “nahda” (uyg‘onish) harakatlari. 2. xix asrning 90-yillaridan boshlanib, 1905-1907 va 1917 yillarda katta g‘alabalarga erishgan rus sotsial demokratik va inqilobiy harakatlari. 3. turkiyadagi aksilmonarxistik, konstitutsion demokratik, ijtimoiy-milliy uyg‘onish harakatlari: tanzimat (1840-1860), yosh usmonlilar (1865-yildan 80-yillargacha), yosh turklar (1889-1918) va 1908-1909 yillardagi demokratik-inqilobiy harakatlar. 4. jadidchilik harakatining paydo bo‘lib, rivojlanishida qrimlik …

5 / 10

adni jadid maktabi ochishga ko‘ndiradi va bu maktabga “muzaffariya” degan nomni beradi. jadidchilik g‘oyasi turkistonda xix asr 80-yillarining ikkinchi yarmidan boshlab tarqalib, shu asrning 90- xx asrning boshlari oralig‘ida muntazam ijtimoiy-siyosiy, madaniy-ma’rifiy harakat sifatida shakllandi. jadidchilik harakati asosan ikki davrga bo‘linadi: 1) xix asrning 90-yillaridan-1917 yil fevralgacha; 2) 1917 yil fevraldan-1929 yilgacha. birinchi davrning o‘zi uch bosqichga bo‘linadi: 1) jadidchilik g‘oyasining paydo bo‘lishi va muntazam uyushgan harakat shakliga ega bo‘lishi (xix asrning 90-yillari-1905 yil); 2) jadidchilik harakatining nisbatan tez va qarshiliksiz rivojlanishi (1905-1909 yillar); 3) jadidchilikning chorizm tomonidan ozodlik, demokratik va inqilobiy harakatlarga qarshi kurashni kuchaytirgan davrdagi rivojlanishi (1909-1916 yillar). ikkinchi davr ham voqealar rivojlanishiga qarab uch bosqichga bo‘linadi: 1) 1917 yil fevral-oktabr; 2) 1917 yil noyabr-1924 yil; 3) 1925-1929 yillar. jadidchilik harakati, shu vaqtgacha islom dunyosida sira ham ko‘rinmagan ilg‘or va tezkor o‘qitish “savtiya” (tovush) usuliga asoslangan jadid maktablari tashkil topishidan boshlandi. bu maktablarda bolalar bir yilda savod chiqarib, …

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About "jadid ma’rifatparvarlik g‘oyalarining yoshlar ma’naviyatini yuksaltirishdagi o‘rni"

mavzu: “jadid ma’rifatparvarlik g‘oyalarining yoshlar ma’naviyatini yuksaltirishdagi o‘rni” reja: 1. jadidchilik harakatining mazmuni va uning umumxalq ma‘naviyatini ko’tarishdagi o’rni. 2. jadidchilarningta‘limberishniislohqilishto’g’risidagiamaliyharakatlari. 3. jadid ma’rifatparvarlik g‘oyalarining yoshlar ma’naviyatini yuksaltirishdagi ahamiyati. o‘zbek xalqi tarixining xix asr oxiri – xx asr boshlaridagi davri tarixan qisqa vaqtni tashkil etgan bo‘lsa-da, xalqning tarixiy taqdirida muhim ahamiyatga molik bo‘lgan davrdir. shudavrdamaydongakelganjadidma’rifatparvarlikharakatimaktabvamaorif, matbuot, adabiyotvasan’atsohalaridaislohotchilikishlariniamalgaoshiribginaqolmay, xalqningmadaniy, ma’rifiyvaruhiyhayotinibutunlayo‘zgartiribyubordiyokishuyo‘ldae’tiborgamolikkattaishlarnibajardi. ja...

This file contains 10 pages in DOCX format (36.4 KB). To download "jadid ma’rifatparvarlik g‘oyalarining yoshlar ma’naviyatini yuksaltirishdagi o‘rni", click the Telegram button on the left.

Tags: jadid ma’rifatparvarlik g‘oyala… DOCX 10 pages Free download Telegram