jadid ma’rifatparvarlik harakati

DOCX 9 pages 32.3 KB Free download

9 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 32.3 KB

File type DOCX

Pages 9

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 9

mavzu: “jadid ma’rifatparvarlik g‘oyalarining yoshlar ma’naviyatini yuksaltirishdagi o‘rni” reja: 1. jadidchilik harakatining mazmuni va uning umumxalq ma‘naviyatini ko’tarishdagi o’rni. 2. jadidchilarning ta‘lim berishni isloh qilish to’g’risidagi amaliy harakatlari. 3. jadid ma’rifatparvarlik g‘oyalarining yoshlar ma’naviyatini yuksaltirishdagi ahamiyati. o‘zbek xalqi tarixining xix asr oxiri - xx asr boshlaridagi davri tarixan qisqa vaqtni tashkil etgan bo‘lsa-da, xalqning tarixiy taqdirida muhim ahamiyatga molik bo‘lgan davrdir. shu davrda maydonga kelgan jadid ma’rifatparvarlik harakati maktab va maorif, matbuot, adabiyot va san’at sohalarida islohotchilik ishlarini amalga oshiribgina qolmay, xalqning madaniy, ma’rifiy va ruhiy hayotini butunlay o‘zgartirib yubordi yoki shu yo‘lda e’tiborga molik katta ishlarni bajardi. jamiyat va inson hayotining bir maromda kechishi, ertami-kechmi, tanazzulga olib boradi. shuning uchun ham xalqning peshqadam ziyolilari jamiyat va inson hayotida kecha boshlagan tanazzulga qarshi kurashish yoki uning oldini olish uchun yangi g‘oyalarni “ishlab chiqishadi”. ammo shu tanazzulning “issiq bag‘ri”da yashayotgan, shunga ko‘nikma hosil qilgan ayrim kishilar bu hayotbaxsh g‘oyalarni nayza bilan …

2 / 9

arining mohiyati, jadidlarning xalq tafakkurini o‘stirish, ma’naviyatini boyitish yo‘lida olib borgan kurashlari, jadidchilik g‘oyalarining turkistonga tarqalishida milliy matbuot, badiiy adabiyot va teatrning ahamiyati va ularning ijodida milliy istiqlol g‘oyasining ifodalanishidagi o‘ziga xosliklari o‘rganila boshlandi. prezidentimiz aytganlaridek, «biz jadidchilik harakati, ma’rifatparvar bobolarimiz merosini chuqur o‘rganishimiz kerak. bu ma’naviy xazinani qancha ko‘p o‘rgansak, bugungi kunda ham bizni tashvishga solayotgan juda ko‘p savollarga to‘g‘ri javob topamiz. bu bebaho boylikni qancha faol targ‘ib etsak, xalqimiz, ayniqsa, yoshlarimiz bugungi tinch va erkin hayotning qadrini anglab yetadi». xix-asr oxiri va xx-asr boshlaridagi turkistonning ijtimoiy-siyosiy va madaniy hayotiga e’tibor bersak, marifatparvarlik mafkurasi demokratik va milliy-vatanparvarlik harakatlarining g’oyaviy mazmunini tashkil etganligini ko’ramiz. mamlakatimizda marifatparvarlik g’oyasining kelib chiqishiga asosiy sabab, birinchidan, rus istilochilik siyosatining chuqurlashib borishi natijasida paydo bo’lgan milliy ozodlik harakatlari, ikkinchidan, g’arbdan kirib kelayotgan demokratik harakatlarning istilochilar tomonidan bo‘g’ib qo’yilishi, uchinchidan, millatparvar - fidoiy kishilarning qattiq ta’qib ostiga olinganligi va hatto ularning qatl etila boshlaganligi edi. “jadid” …

3 / 9

shuncha sifatida qo’llanilgan. xix-asrning oxirlarida dunyo tamaddunida bo’layotgan ulkan madaniy –ma’rifiy, ijtimoiy-siyosiy o’zgarishlar, yangi munosobatlar u yoki bu tarzda sekinlik bilan bo’lsada, turkiston o’lkalariga kirib kela boshladi. yangilik tarafdorlarini abdulla avloniy so’zi bilan aytganda, “gazeta o’qig’uvchilarni” mullalar “jadidchi” nomi bilan atar edilar. jadidlar usmonli turkiyadagi “ganch (yosh) turk”lar tashkilotlari ta’sirida “yosh buxoroliklar”, “yosh xivaliklar”, “yosh turkistonliklar” degan nomlarda faoliyat olib borishgan. “jadid” arabcha so‘z bo‘lib, “yangi” degan ma’noni anglatadi. shuning uchun ham yangilik va islohotchilikka intiluvchi, taraqqiyparvar milliy ziyolilar tarixda “jadid” degan nomga musharraf bo‘ldilar. jadidchilik deb nomlangan bu harakatning paydo bo‘lishi bevosita o‘sha davrdagi ichki muhit hamda tashqi xalqaro maydondagi ijtimoiy-siyosiy va demokratik yangilanishlar bilan bog‘liq bo‘ldi. jadidchilik harakati qoloqlik va jaholat, o’lka aholisining ayanchli ahvoli, turkistonning yevropa va jahon sivilizatsiyasidan orqada qolib ketishi, islom va shariatning oyoq osti qilinishi va bunday og’ir hayotdan qutulish, erk va ozodlikka erishish uchun o’z zamonasining ilg’or ziyoli qatlamlari qarashlarida vujudga keldi. jaholat …

4 / 9

d etish, shariatni isloh qilish, xalqqa ma’rifat tarqatish, turkistonda muxtoriyat hukumatini barpo etish uchun kurash, buxoro va xivada konstitusion monarxiya va parlament, keyinchalik demokratik respublika tuzumini o’rnatish orqali ozod va farovon jamiyat qurish, barqaror milliy valyutani joriy qilish va milliy qo’shin tuzish. jadidchilik harakati ba’zi-bir tarixga oid adabiyotlarda aytilganidek, “oldin madaniy-ma’rifiy harakat bo‘lib, keyin ijtimoiy-siyosiy harakatga o‘sib o‘gani” yo‘q. u o‘z tabiati maqsad va mohiyatiga ko‘ra, dastlabki kundanoq, ijtimoiy-siyosiy, madaniy-ma’rifiy va islohotchilik harakati bo‘lgan. s.xolboyev fikricha, birinchidan, jadidchilik islomdagi taraqqiyotparvarlik, ilm-fanga rag‘bat va dunyoviylikning yangi davrdagi ko‘rinishi sifatida paydo bo‘ldi. jadidlar islomni har xil mutassiblik bid’atlardan asrab rivojlantirdilar. ikkinchidan, jadidchilikni paydo bo‘lishi va rivojlanishiga sharq va g‘arb mamlakatlarida rivojlangan quyidagi demokratik, milliy-ozodlik, islohotchilik harakatlarining ta’siri ham kuchli bo‘ldi: 1. jamoliddin afg‘oniy (1839-1897) va muhammad abdolar (1848-1903) asos solgan musulmon dunyosidagi islohotchilik va “nahda” (uyg‘onish) harakatlari. 2. xix asrning 90-yillaridan boshlanib, 1905-1907 va 1917 yillarda katta g‘alabalarga erishgan rus sotsial demokratik …

5 / 9

i» “ (1885) va boshqa asarlari hamda jadid maktabi uchun yozgan darslik va qo‘llanmalari turkistonga tez kirib keldi. ismoilbek gaspirali 1893-yilda toshkentga keladi va ziyoli ulamolar bilan uchrashadi. samarqandda bo‘ladi. u yerdan buxoroga borib, amir abdulahadni jadid maktabi ochishga ko‘ndiradi va bu maktabga “muzaffariya” degan nomni beradi. jadidchilik g‘oyasi turkistonda xix asr 80-yillarining ikkinchi yarmidan boshlab tarqalib, shu asrning 90- xx asrning boshlari oralig‘ida muntazam ijtimoiy-siyosiy, madaniy-ma’rifiy harakat sifatida shakllandi. jadidchilik harakati asosan ikki davrga bo‘linadi: 1) xix asrning 90-yillaridan-1917 yil fevralgacha; 2) 1917 yil fevraldan-1929 yilgacha. birinchi davrning o‘zi uch bosqichga bo‘linadi: 1) jadidchilik g‘oyasining paydo bo‘lishi va muntazam uyushgan harakat shakliga ega bo‘lishi (xix asrning 90-yillari-1905 yil); 2) jadidchilik harakatining nisbatan tez va qarshiliksiz rivojlanishi (1905-1909 yillar); 3) jadidchilikning chorizm tomonidan ozodlik, demokratik va inqilobiy harakatlarga qarshi kurashni kuchaytirgan davrdagi rivojlanishi (1909-1916 yillar). ikkinchi davr ham voqealar rivojlanishiga qarab uch bosqichga bo‘linadi: 1) 1917 yil fevral-oktabr; 2) 1917 …

Want to read more?

Download all 9 pages for free via Telegram.

Download full file

About "jadid ma’rifatparvarlik harakati"

mavzu: “jadid ma’rifatparvarlik g‘oyalarining yoshlar ma’naviyatini yuksaltirishdagi o‘rni” reja: 1. jadidchilik harakatining mazmuni va uning umumxalq ma‘naviyatini ko’tarishdagi o’rni. 2. jadidchilarning ta‘lim berishni isloh qilish to’g’risidagi amaliy harakatlari. 3. jadid ma’rifatparvarlik g‘oyalarining yoshlar ma’naviyatini yuksaltirishdagi ahamiyati. o‘zbek xalqi tarixining xix asr oxiri - xx asr boshlaridagi davri tarixan qisqa vaqtni tashkil etgan bo‘lsa-da, xalqning tarixiy taqdirida muhim ahamiyatga molik bo‘lgan davrdir. shu davrda maydonga kelgan jadid ma’rifatparvarlik harakati maktab va maorif, matbuot, adabiyot va san’at sohalarida islohotchilik ishlarini amalga oshiribgina qolmay, xalqning madaniy, ma’rifiy va ruhiy hayotini butunlay o‘zgartirib yubordi yoki shu yo‘lda e’t...

This file contains 9 pages in DOCX format (32.3 KB). To download "jadid ma’rifatparvarlik harakati", click the Telegram button on the left.

Tags: jadid ma’rifatparvarlik harakati DOCX 9 pages Free download Telegram