Back

sezgi va idrokning psixologik mohiyati, fiziologiyasi

DOCX 23 pages 71.6 KB Free download

Page preview (6 pages)

Scroll down 👇
1 / 23
3-mavzu. sezgi va idrokning psixologik mohiyati, fiziologiyasi reja: 3.1.sezgilar haqida umumiy tushuncha. sezgilarning nerv-fiziologik asoslari. 3.2.idrok haqida tushuncha. 3.3.idrokning nerv-fiziologik asoslari, xususiyatlari va qonuniyatlari. 3.4.idrokda illyuziya va gallyutsinatsiya. 3.5.vaqt, harakat va fazoni idrok qilish. tayanch so’z va iboralar: bilish jarayoni: sezgi, idrok, xotira, analizator, retseptor, nerv tola, sezgi turi: ko`rish, eshitish, hid bilish, tam bilish, teri-taktil, muskul-harakat,statik, organik; sezgi qonuniyati: sezgirlik, sinezteziya, sensibilizatsiya, persepsiya, anglash, ong faoliyati, umumlashtirish, yaxlitlik, predmetlilik, ob`ekt, fon, apperspsiya, konstantlik, illyuziya, gallyutsinatsiya, idrok turi: vaqt, harakat, fazni idrok qilish, ma’lumki bizni o‘rab turgan tashqi olamdagi narsa va hodisalarning juda ko‘p belgi va xususiyatlari mavjud.â masalan,â â narsalarning rangi, ta’mi, hidi, qattiq yoki yumshoqligi,â â g‘adir-budur yokiâ â tekisligi, harorat va boshqalar. ana shu narsa va hodisalarning turli xil belgi,â â xususiyatlarini biz ham turlicha sezgi a’zolarimiz orqali ongimizda aks ettiramiz. â â â â â â â tevarak-atrofimizdagi narsa va hodisalarning turli xilâ â belgi hamda …
2 / 23
imizgaâ â bevosita ta’sir etishi natijasida ularning ayrim belgi va xususiyatlarini miyamizda aks ettirilishini aytamiz. â â â â â â â â â sezgi bilish jarayonlari ichidaâ â oddiy psixologik jarayonâ â bo‘lib, tashqi olamdagi narsa va hodisalarni aks ettiradi. tashqi olamdanâ â kelayotgan qo‘zg‘atuvchilarning muayyan reseptorlarga bevosita ta’sir etish orqali ayrim belgi va xususiyatlarni va organizmâ â â ichki holatini aks ettiradi.â â ma’lumki,â â insondanâ â sezishning dastlabki bosqichi hissiyâ â bilishdan boshlanib,â â keyinchalik u mantiqiy bilishga o‘tadi. sezgi ham oddiy psixologik jarayon bo‘lgani bilan uning yuzaga kelishi o‘z-o‘zidan hosil bo‘lmaydi. ular jumlasiga quyidagilar kiradi: 1.â â â â â sezgi a’zolariga ta’sir etadigan narsa va hodisaning bo‘lishi. 2.â â â â â sezuvchi apparat,â â ya’ni analizatorning mavjud bo‘lishi.â masalan,â â havoning sovuqligini, temirning qattiqligini, qorning yumshoqligi va boshqalarni sezamiz. â â â â â â sezgi idrok bilan bog‘liq bo‘ladi, lekin narsa va hodisani …
3 / 23
ta’siri natijasidaâ â hosil bo‘ladigan nerv jarayoni tashkil qiladi. shuningdek,â â sezgilarning nerv fiziologik asosiniâ â o‘rganishda i.p.pavlov ta’biri bilan aytgandaâ â analizator apparatiâ â tashkil etadi.â analizator – tashqi va ichki muhitdan keladigan ta’sirotlarni qabul qilib olib,â â fiziologik jarayon bo‘lgan qo‘zg‘alishni psixik jarayonga, ya’ni sezgilarga aylantiruvchi nerv mexanizmlari tizimi.â â analizator apparati 3 qismdan tashkil topgan bo‘lib,â â ular quyidagilardan iborat: â â â â â periferik (reseptor) – tashqi quvvatni nerv jarayoniga o‘tkazadigan maxsus transformator qismi; â â â â â analizatorning periferik bo‘limining markaziy analizator bilan bog‘laydigan yo‘llarni ochadigan afferent (markazga intiluvchi) va efferent (markazdan qochuvchi) nervlar; â â â â â analizatorning periferik bo‘limlaridan keladigan nervâ â signallariningâ â qayta ishlanishi sodir bo‘ladigan qobiq osti va qobiq bo‘limlari. analizatorning qobiq bo‘limida reseptor hujayralarining asosiy qismi jamlangan o‘zak,â â ya’ni markaziy qism va qobiqning turli joylarida ma’lum miqdorda mavjud tarqoq hujayra qismlaridan tarkib topgan tashqi qism …
4 / 23
oruvchi nerv yo‘llari va effektordanâ â tarkib topgandir. reflektor yoyi elementlarning o‘zaro munosabati murakkab organizmning tevarak–atrofdagi olamda to‘g‘ri mo‘ljal olishning organizmning yashash sharoitlarigaâ â muvofiq tarzdagi faoliyatining negizini ta’minlaydi. sezgilarning tasnifi, sezgilarning turlari, sezgi sohasidagi qonuniyatlar sezgilar qaysi a’zolar yordamida hosil qilinishiga qarab, quyidagi turlarga, ya’ni ko‘rish, eshitish, hid bilish, ta’m bilish, teri, muskul–harakat, organik sezgilarga ajratiladi. ular sezgi a’zolari qayerda joylashganligiga qarab tavsiflanadi. jahon psixologiyasi fanining so‘nggi yutuqlari hamda atamalariga binoan sezgilar quyidagicha klassifikasiya qilinadi. ushbu tasniflanishning dastlabki ko‘rinishi ingliz olimi ch.sherringtonga taalluqlidir. u reseptorning qayerda joylashganligiga qarab, sezgilarni uch turga bo‘ladi. 1. tashqi muhitdagi narsa va hodisalarning xususiyatlarini aks ettirishgamoslashgan hamda reseptorlari tananing sirtqi qismida joylashgan sezgilar, ya’ni ekstroreseptiv sezgilar; 1. ichki tana a’zolari holatlarini aks ettiruvchi hamda reseptorlari ichki tana a’zolarida, to‘qimalarda joylashgan sezgilar, ya’ni interoreseptiv sezgilar. 1. tanamiz va gavdamizning holati hamda harakatlari haqida ma’lumot (axborot, xabar) beruvchi muskullarda, bog‘lovchi paylarda, mushaklarda joylashgan sezgilar, ya’ni proprioreseptiv …
5 / 23
ohida ahamiyat kasb etadi. interoreseptiv sezgilar insonning kayfiyatida, emosional reaksiyalari o‘zgarishida ko‘zga tashlanadi , bolada esa xatti–harakatning keskin o‘zgarishiga sabab bo‘ladi. chunki bola tana a’zolaridagi ichki holatini anglash, his qilish imkoniyatiga ega emas. shuning uchun undagi xatti-harakatning umumiy o‘zgarishi belgilardan buni sezish mumkin. interoreseptiv sezgilar organizmdagi ichki jarayonlarni o‘zaro o‘rin almashtirish muvozanatini ta’minlab turishning asosi hisoblanadi. bu jarayonni bir so‘z bilan aytganda, organizmdagi jarayonlarni o‘zaro o‘rin almashib turishning gemostazi (barqarorligi) deb ataladi. shuningdek, mazkur sezgilar insonda yuzaga keladigan puls, zo‘riqish, affekt holatlarini yo‘qotish, tug‘ilib kelayotgan mayllarni qondirish bilan bog‘liq vazifani bajaradi. natijada ichki tana a’zolarining faoliyatini izdan chiqarish holati yuz berishi mumkin. interoreseptiv sezgilarning fiziologik mexanizmlari interosepsiya bilan birgalikda k.m.bikov, v.n. chernigovkiylar tomonidan atroflicha o‘rganilgan. ularning fikriga ko‘ra, bu narsalarning barchasi shartli reflektor faoliyati mexanizmlaridan kelib chiqqadi proprioseptiv sezgilar gavdaning fazodagi holati to‘g‘risida signallar bilan ta’minlab turadi. ular inson harakatining boshqaruvchisi hisoblanib va afferent asosini tashkil qiladi. pereferik reseptorlar muskullar, …
6 / 23
fferent asosi ekanligini a.orbeli tomonidan, hayvonlarda p.k.anoxin, odamlarda esa n.a.bernshteynlar tomonidan o‘rganilgan. psixologik ma’lumotlarga ko‘ra, gavdaning fazodagi holati, sezgirligi statik sezgilarda o‘z ifodasini topadi. uning markazi ichki quloq kanallarida joylashgan bo‘lib, ular o‘zaro bir-biriga perpendikulyar bo‘shliqda tutash holatda yotadi. masalan, bosh holatining o‘zgarishi quyidagi sxemada ko‘rish mumkin: a) endolimfa suyuqligiga bog‘liq qo‘zg‘alish; b) eshitish nervi; v) vestibulyar nervi; g) bosh miya po‘stining chakka bo‘lmasi; d) miya apparatiga o‘tadi; vestibulyator sezgi apparati ko‘rish bilan bevosita aloqada bo‘lib, fazoni mo‘ljalga olish (oriyentirlash) jarayonida ishtirok etadi. masalan, avtomobil yo‘lidan o‘tish va hokazo. bu jarayon patologik holatda ham uchrashi mumkin. ekstroresyeptiv sezgilar intermodal, nospesifik sezgi turkumlariga ham ajratiladi. masalan, eshitish organi orqali 10-15 sekundga tebranishni sezish mumkin, lekin quloq bilan emas, balki suyaklar yordamida (miya qopqog‘i, tirsak, tizza uchlari) payqash–vibrasiya sezgilari deyiladi. masalan, karlarni tovushlarni idrok qilishi. odatda vibrasion sezgirlik intermodal sezgi deb ham nomlanadi. uning quyidagi ko‘rinishlari ham mavjud: a) hid, ta’m, va …

Want to read more?

Download all 23 pages for free via Telegram.

Download full file

About "sezgi va idrokning psixologik mohiyati, fiziologiyasi"

3-mavzu. sezgi va idrokning psixologik mohiyati, fiziologiyasi reja: 3.1.sezgilar haqida umumiy tushuncha. sezgilarning nerv-fiziologik asoslari. 3.2.idrok haqida tushuncha. 3.3.idrokning nerv-fiziologik asoslari, xususiyatlari va qonuniyatlari. 3.4.idrokda illyuziya va gallyutsinatsiya. 3.5.vaqt, harakat va fazoni idrok qilish. tayanch so’z va iboralar: bilish jarayoni: sezgi, idrok, xotira, analizator, retseptor, nerv tola, sezgi turi: ko`rish, eshitish, hid bilish, tam bilish, teri-taktil, muskul-harakat,statik, organik; sezgi qonuniyati: sezgirlik, sinezteziya, sensibilizatsiya, persepsiya, anglash, ong faoliyati, umumlashtirish, yaxlitlik, predmetlilik, ob`ekt, fon, apperspsiya, konstantlik, illyuziya, gallyutsinatsiya, idrok turi: vaqt, harakat, fazni idrok qilish, ma’lumki bizni...

This file contains 23 pages in DOCX format (71.6 KB). To download "sezgi va idrokning psixologik mohiyati, fiziologiyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: sezgi va idrokning psixologik m… DOCX 23 pages Free download Telegram

Similar files

You might also like these

Show all
sezgi va idrokning psixologik mohiyati, fiziologiyasi — DOCX DOCX
sezgi va idrokning psixologik mohiyati, fiziologiyasi
12 pages 36.8 KB
sezgi va idrokning psixologik mohiyati, fiziologiyasi — PDF PDF
sezgi va idrokning psixologik mohiyati, fiziologiyasi
19 pages 440.9 KB
sezgi va idrokning psixologik mohiyati, fiziologiyasi — PPTX PPTX
sezgi va idrokning psixologik mohiyati, fiziologiyasi
11 pages 1.2 MB
sezgi va idrokning psixologik mohiyati, fiziologiyasi — PPTX PPTX
sezgi va idrokning psixologik mohiyati, fiziologiyasi
13 pages 31.9 MB
sezgi va idrokning psixologik mohiyati — PPTX PPTX
sezgi va idrokning psixologik mohiyati
14 pages 3.3 MB
sezgi va idrokning fiziologiyasi — DOCX DOCX
sezgi va idrokning fiziologiyasi
10 pages 22.0 KB
sezgi va idrokning psixologik o'lchashlari — PPTX PPTX
sezgi va idrokning psixologik o'lchashlari
8 pages 264.8 KB
sezgi va idrokning psixologik asoslari — PPT PPT
sezgi va idrokning psixologik asoslari
24 pages 5.4 MB
sezgi va idrokning pisxologik mohiyati — PPTX PPTX
sezgi va idrokning pisxologik mohiyati
20 pages 5.0 MB
sezgi fiziologiyasi — PPTX PPTX
sezgi fiziologiyasi
6 pages 575.7 KB
sezgi va idrokning tarixiy rivojlanishi — PPTX PPTX
sezgi va idrokning tarixiy rivojlanishi
11 pages 1.6 MB
idrokning psixologik xususiyatlari — PPTX PPTX
idrokning psixologik xususiyatlari
11 pages 1.6 MB