etika

DOCX 46 pages 282.1 KB Free download

46 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 282.1 KB

File type DOCX

Pages 46

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 46

etika 1. axloq va uning jamiyat hayotida tutgan o’rni 1. axloq va uning ta’rifi. hech bir inson jamiyatdan tashqarida, yakka holda yashamaydi. u odamlar orasida o’sadi, ulg’ayadi, hayot kechiradi, o’zining butun hayoti va faoliyati davomida har xil toifadagi ko’plab insonlar bilan, kattayu kichik mehnat jamoalari bilan muloqotda bo’ladi. bu insonning o’z kundalik hayotiy ehtiyojlarini qondirishi zarurligi bilan bog’liq. jamoa bo’lib yashash jamiyatda qabul qilingan urf-odat, an’ana va qonun-qoidalarga amal qilishni talab etadi. ana shu jarayonda inson va jamiyat o’rtasida yuzaga keladigan ob’ektiv aloqadorlik, ya’ni ijtimoiy munosabat xulq-atvor, odob, xatti-harakat printsip va normalarining majmui axloqning mazmun-mohiyatini tashkil etadi. binobarin, axloqning manbai jamiyat ehtiyoji va manfaatlaridan iborat. kishilarning kundalik hayotida odob, xulq-atvor, axloq kabi tushunchalar ko’plab ishlatiladiki, bunda odob biron kishining o’zini tuta bilishi tufayli sodir etadigan oddiy, chiroyli, yoqimli xatti-harakatini (masalan, yoshlarning keksalarga salom berishi, transportda joy berishi kabilarni) anglatsa, xulq-atvor esa kishiga odat bo’lib qolgan, takrorlanib turadigan muomala, xatti-harakat va …

2 / 46

va kundalik turmushida yuzaga keladigan munosabatlar; ularning xulq-atvori, yurish-turishi; adolat, sadoqat, burch, baxt kabi bir qator tushunchalarda ifodalanadigan munosabatlarining majmuiga aytiladi. shundan kelib chiqqan holda, jamiyatning serqirra va murakkab axloqiy hayotini aks ettiruvchi «axloq» tushunchasini kategoriya sifatida quyidagicha ta’riflash mumkin. axloq inson va jamiyat o’rtasidagi ob’ektiv aloqadorlik tufayli kelib chiqadigan, shaxsiy va umumiy manfaatlarni muvofiqlashtirib turish asosida har bir shaxsning hayoti va faoliyatini boshqaradigan, tartibga soladigan muayyan xulq-atvor, odob, xatti-harakat printsip va normalarining majmuidir. axloq ijtimoiy hodisa bo’lib, jamoalar bilan shaxslar o’rtasidagi ehtiyoj va manfaatlarga xizmat qiluvchi ijtimoiy munosabat sifatida insoniyat jamiyati bilan bir vaqtda vujudga kelgan. u o’zining tarixiy taraqqiyoti davomida quyidagi vazifalarni bajargan: – umuminsoniy madaniyatning inson tabiiy xislatlarini o’zgartiruvchi faoliyat shaklidagi tarkibiy qismi; – jamiyatda yashovchi har bir shaxsni har tomonlama kamol toptiruvchi ma’naviy-ijtimoiy omil asoslaridan biri; – kishilarlarning ichki tuyg’ulari, hissiyotlarini o’stirib, umuminsoniy moddiy va ma’naviy qadriyatlarni anglab etish, asrash va kelgusi avlodlarga etkazib berish yo’llaridan …

3 / 46

ustahkamlash va rivojlantirish, o’z imkoniyatlarini erkin namoyon qilishi, vatanvarvarlik tashkil etadi. shubhasiz, ana shu negizlar asosida o’zbekiston xalqlarining yangicha mazmundagi ma’naviy-axloqiy dunyosi shakllanadi va qaror topadi. bu esa, o’z navbatida, xalqimiz axloqining negizini belgilab beradigan asosiy omillardan biri hisoblanadi. yuqorida bayon etilgan masalalar, ya’ni axloq, uning jamiyat hayotida tutgan o’rni va roli kabi muammolarni o’rganish bilan bevosita axloqshunoslik fani shug’ullanadi. 2. axloqshunoslik fani va uning rivojlanish qonuniyatlari. axloqshunoslik – axloqning kelib chiqishi, mohiyati, xususiyatlari, jamiyat rivojidagi o’rni, taraqqiyot qonuniyatlarini o’rganuvchi va haqiqatligi amalda isbotlangan bilimlar majmuidan iborat fan. u boshqa ijtimoiy fanlar singari o’z qonun va kategoriyalariga ega bo’lib, ular orqali o’z xulosalarini bayon qiladi. axloqshunoslik fani umumiy etika nazariyasi, tarixiy etika, normativ qadriyatlar etikasi, kasb etikasi va axloqiy tarbiya nazariyasi kabi tarkibiy qismlardan tashkil topgan. umumiy etika nazariyasi axloqning tabiati, mohiyati, xususiyati, tarkibiy qismlari, jamiyat taraqqiyotida tutgan o’rnini o’rganadi. tarixiy etika axloqning kelib chiqishini, uning tarixiy taraqqiyot qonunlarini, har …

4 / 46

shunoslik, siyosatshunoslik, pedagogika kabi fanlar bilan aloqada bo’lib, uning xususiyatlari, ya’ni boshqa ijtimoiy fanlardan farq qiluvchi jihatlari quyidagilardan iborat: – axloqshunoslik inson faoliyatining barcha tomonlarini emas, balki ulardagi axloqiy xislatlarning chegaralarini izohlab, ko’rsatib berish bilan shug’ullanadi; – axloqshunoslik insondagi axloqiylikni yuqori darajadagi fozillik deb bilgani holda, kelib chiqishi, mohiyati, xususiyatlari, jamiyatda tutgan o’rni va rivojlanish qonuniyatlarini tushuntiradi hamda hayotga tatbiq etadi; – axloqshunoslik insonlardagi axloq-odob, burch, qadr-qimmatni shunchaki aks ettirmaydi, balki tanqidiy baholaydi va tahlil etadi. o’zbekistonda huquqiy demokratik davlat barpo etish va fuqarolik jamiyatini shakllantirish jarayonining izchillik bilan amalga oshirilishi axloqshunoslik fanidan ham muayyan qonuniyatlar asosida voqelikdagi axloqiy hodisalarni o’rganish va uning yo’nalishlarini belgilab berishni talab etmoqda. fuqarolik jamiyatini shakllantirish jarayonida axloqshunoslik ilmi quyidagi qonunlar[footnoteref:2] asosida ish ko’radi va rivojlanib boradi: [2: qonun – muayyan shart-sharoitda voqealar rivojining xarakter va yo’nalishini belgilaydigan, ma’lum bir qat’iy natijani taqozo etadigan ob’ektiv dunyodagi narsa va hodisalarning muhim, zaruriy, umumiy, nisbiy, barqaror munosabatlaridir. …

5 / 46

o’zgaruvchan va nisbiy mustaqillikka ega bo’lgan ijtimoiy hodisadir. uning bu xususiyatlari umumiy axloqning tarkibiy qismlaridan biri bo’lgan kasb axloqida yaqqol namoyon bo’ladi. jamiyat rivojining tarixida ijtimoiy mehnat taqsimotining (ziroatchilik, chorvachilik, hunarmandlik, savdogarlik va boshqa kasblarning) paydo bo’lishi mehnatning bir turi bilan band bo’lgan kishilar guruhlarining kasb-hunar jihatidan ajralib chiqishiga va shunga muvofiq ravishda turli mutaxassisliklarning vujudga kelishiga sabab bo’ldi. bu esa har bir kishining qilayotgan mehnat turiga, mehnatni tashkil etish usullariga qarab, ulardan muayyan turdagi harakatlar va ruhiy quvvatlarni sarflashni talab etadigan takrorlanmas, o’ziga xos ko’nikmalarni vujudga keltirdi. oqibatda bu ko’nikmalar har bir kasbda ichki va tashqi, asosiy va ikkinchi darajali asosiy bo’lmagan ziddiyatlar keltirib chiqardi. odamlar esa sub’ektiv tuyg’ulari va axloqiy fikrlarini ularni bartaraf etishga safarbar etadilar. shu tariqa, kasbiy munosabatlardagi xilma-xil xolatlar orasidan ixtisosning nisbatan mustaqilligi xususiyatlarini ifodalovchi eng tipik holatlar ajralib chiqdi. ular, o’z navbatida, mehnat jarayonida ishtirok etayotganlarning o’ziga xos xatti-harakati, xulq-atvor normalarini keltirib chiqaradiki, natijada …

Want to read more?

Download all 46 pages for free via Telegram.

Download full file

About "etika"

etika 1. axloq va uning jamiyat hayotida tutgan o’rni 1. axloq va uning ta’rifi. hech bir inson jamiyatdan tashqarida, yakka holda yashamaydi. u odamlar orasida o’sadi, ulg’ayadi, hayot kechiradi, o’zining butun hayoti va faoliyati davomida har xil toifadagi ko’plab insonlar bilan, kattayu kichik mehnat jamoalari bilan muloqotda bo’ladi. bu insonning o’z kundalik hayotiy ehtiyojlarini qondirishi zarurligi bilan bog’liq. jamoa bo’lib yashash jamiyatda qabul qilingan urf-odat, an’ana va qonun-qoidalarga amal qilishni talab etadi. ana shu jarayonda inson va jamiyat o’rtasida yuzaga keladigan ob’ektiv aloqadorlik, ya’ni ijtimoiy munosabat xulq-atvor, odob, xatti-harakat printsip va normalarining majmui axloqning mazmun-mohiyatini tashkil etadi. binobarin, axloqning manbai jamiyat ehtiyoji va m...

This file contains 46 pages in DOCX format (282.1 KB). To download "etika", click the Telegram button on the left.

Tags: etika DOCX 46 pages Free download Telegram