nerv hujayralari va metabolizm jarayonlari

PPTX 23 pages 2.1 MB Free download

23 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 2.1 MB

File type PPTX

Pages 23

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 23

osiyo xalqaro universiteti mavzu: nerv hujayralarida metobolizm jarayonlari. reja: 1.nerv to‘qimasi 2.metobolizm to‘g‘risida tushuncha va metabolik yo‘llar 3.nerv hujayralarida metobolizm jarayonlari nerv to‘qimasi haqida tushuncha. nerv to‘qimasi - organizmdagi barchaa’zolarning anatomik-funksional bog‘liqligini, ularning kelishilgan holda ishlashini hamda organizmning tashqi va ichki muhit bilan aloqasini ta’minlaydi. nerv to‘qimasi nerv tizimini tashkil etib, tashqi muhit ta’sirotlarini qabul qiladi, ularni eng oliy darajada tahlil qilib, shu ta’sirotga nisbatan javob qaytaradi. nerv to‘qimasi asosida ikki xil hujayra yotadi: neyron - neyrosit va gliya-neyrogliositlar. neyrositlar (neuronum) nerv to‘qimasi uchun xos bo‘lgan ta’sirotlarni, sezgilarni qabul qilish va shu ta’sirotlarga javob qaytarishdek maxsus vazifani o‘tasa, neyrogliositlar (neuroglia) esa neyronlar kabi bir manbadan kelib chiqsa ham, ular asosan himoya, trofik, chegaralovchi, sekretor va tayanch kabi vazifalami o‘taydilar. neyron hujayrasining tuzilishi. neyron — nerv hujayrasi bo‘lib, boshqa hujayralardan farqli o‘laroq tana, o ‘sim ta va nerv oxirlaridan tashkil topgan. nerv hujayrasi o‘zining barcha o‘simtalari bilan birga neyrosit deb ataladi. …

2 / 23

roq, ta’sirotni o‘tkazish xususiyatiga ham ega. yuqorida aytilgan so‘zlarga hulosa qilib shuni aytish kerakki, fibrilyar strukturalar (neyrofibrillalar, mikronaychalar, mikrofelamentlar) bular birgalikda hujayra sitoplazmasida tayanch — qisqarishni va moddalarni nerv tolalariga tashiydi. donador endoplazmatik to‘rda oqsil sintezi kuchli kechadi. uni bu borada oqsil ishlovchi bezlar bilan taqqoslash mumkin. funksional holatning o‘zgarishiga qarab, nissl substansiyasida oqsil sintezi o‘zgarib turadi. patologik holatda endoplazmatik to‘r bilan bog‘liq bo‘lgan ribosomalar soni kamayib, aksincha, erkin ribosomalar soni ko‘paysa, buni nerv hujayrasining patologik indeksi deyiladi. nishonlangan aminokislotalar yordamida neyronlardagi oqsillaming aylanish vaqti (sirkulyatsiyasi) aniqlangan. shunga ko‘ra nerv hujayrasi tanasidagi oqsillar ikki guruhga: tez va sekin aylanadigan oqsillarga bo‘linadi. neyronlarda tez aylanadigan oqsillar bir kun, sekin aylanadigan oqsillar 15 kun saqlanar ekan. sekin aylanadigan oqsillar neyron tanasining asosiy oqsillari bo‘lib hisoblanadi. nerv hujayrasi faqatgina quruvchi oqsillamigina sintez qilib qolmasdan, balki hujayraning normal ishlash faoliyati uchun ham kerak bo‘lgan oqsillarni sintezlaydi. 2.metabolizm to‘g‘risida tushuncha va metabolik yo‘llar metabolizm – …

3 / 23

ikoliz, oqsil, yog‘lar, karbon suvlar biosintezi va boshqalar kiradi. bu bilan birga har bir turdagi tirik organizm o‘zining spetsifik metabolik yo‘llariga egadir. masalan: odam, qushlar, reptiliyalarda purin asoslari siydik kislotasigacha parchalanadi, boshqalarda – siydikchil va glioksalat yoki allantoin hosil bo‘ladi. tirik organizm tashqi muhit ta’sirida va qanday ozuqa mahsulotlari ishlatilishiga qarab metabolizm yo‘nalishlari ma’lum darajada o‘zgarishi mumkin. masalan: anaerob sharoitda glikoliz jarayonlari ustun turadi, aerob sharoitda esa – krebs sikli va oksidlanish-fosforillanish jarayonlari ustunlik qiladi. metabolik yo‘llarning bir necha xil tafovut qilinadi: 1. markaziy metabolik yo‘llar – bir necha yuz gramm oqsillar, karbon suvlar, yog‘lar parchalanishi natijasida co2, h2o va energiya hosil bo‘ladi. 2. ikkilamchi metabolik yo‘llar – bu spetsifik moddalarning hujayrada hosil bo‘lishi. masalan, gormonlar, toksinlar, kofermentlar va boshqalar. ularning miqdori mglarda o‘lchanadi. 3. siklik metabolik yo‘llar. ular mikroorganizmlarga xos bo‘lib, hujayra yonilg‘isi sifatida oksalat ishlatishadi. hozirgi vaqtda 2000 dan ortik fermentlar hujayra metabolizmida ishtirok etishi aniqlangan. ularning bir …

4 / 23

ga aylantiriladi. piruvat mitoxondriyga kirib, sitrat sikli (krebs sikli) orqali co₂ va nadh/fadh₂ hosil qiladi. nadh/fadh₂ esa elektron transport zanjiri orqali atp sinteziga olib keladi (oksidlovchi fosforlanish). 2. na⁺/k⁺-atpaza faolligi. bu ferment nerv hujayrasi membranasidagi asosiy ion nasosidir. asab impulsidan so‘ng hujayraning elektroximik gradientini tiklash uchun energiyani ko‘p miqdorda sarflaydi. 3. yuqori darajadagi lipid almashinuvi neyron membranalari fosfolipidlar va sfingolipidlarga boy. miyelin hosil bo‘lishi (oligodendrositlar orqali) uchun lipid biosintezi zarur. gangliozidlar va boshqa kompleks glikolipidlar asab hujayralari faoliyatida muhim rol o‘ynaydi. 4. neyrotransmitterlar biosintezi neyronlar kimyoviy signallarni uzatadi, bu jarayonda turli neurotransmitterlar sintez qilinadi: asetilxolin – xolin va atsetil-koa dan sintezlanadi. dopamin, norepinefrin, serotonin – aminokislotalardan (tirozin, triptofan) fermentativ reaksiyalar orqali olinadi. neyrotransmitterlar ajralgach, ularning yutilishi (reuptake) yoki enzimatik parchalanishi (masalan, mao yoki comt fermentlari orqali) amalga oshadi. 5. antiosidant himoya tizimi neyronlar kislorodga boy muhitda faoliyat yuritadi, shuning uchun erkin radikallar ko‘p hosil bo‘ladi. glutation, superoksid dismutaza (sod), katalaza …

5 / 23

nerv hujayralari va metabolizm jarayonlari - Page 5

Want to read more?

Download all 23 pages for free via Telegram.

Download full file

About "nerv hujayralari va metabolizm jarayonlari"

osiyo xalqaro universiteti mavzu: nerv hujayralarida metobolizm jarayonlari. reja: 1.nerv to‘qimasi 2.metobolizm to‘g‘risida tushuncha va metabolik yo‘llar 3.nerv hujayralarida metobolizm jarayonlari nerv to‘qimasi haqida tushuncha. nerv to‘qimasi - organizmdagi barchaa’zolarning anatomik-funksional bog‘liqligini, ularning kelishilgan holda ishlashini hamda organizmning tashqi va ichki muhit bilan aloqasini ta’minlaydi. nerv to‘qimasi nerv tizimini tashkil etib, tashqi muhit ta’sirotlarini qabul qiladi, ularni eng oliy darajada tahlil qilib, shu ta’sirotga nisbatan javob qaytaradi. nerv to‘qimasi asosida ikki xil hujayra yotadi: neyron - neyrosit va gliya-neyrogliositlar. neyrositlar (neuronum) nerv to‘qimasi uchun xos bo‘lgan ta’sirotlarni, sezgilarni qabul qilish va shu ta’sirotlarga jav...

This file contains 23 pages in PPTX format (2.1 MB). To download "nerv hujayralari va metabolizm jarayonlari", click the Telegram button on the left.

Tags: nerv hujayralari va metabolizm … PPTX 23 pages Free download Telegram