fizik kattaliklar qiymatlarini o'lchash va ularning xatoliklarini aniqlash usullari

PDF 10 pages 756.9 KB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 756.9 KB

File type PDF

Pages 10

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

fizik kattaliklar qiymatlarini o'lchash va ularning xatoliklarini aniqlash usullari o'lchashdagi xatoliklar. tadqiqotda fizik kattalikni o'lchash – bu eng muhim va mas'uliyatli ish. biror kattalikning o'lchangan son qiymati uning aniq qiymatidan qancha katta yoki kichikligini aniqlash muhimdir. bevosita o'lchash usulida biror aniq fizik kattalik o'lchov asboblarining ko'rsatishi asosida (masalan, vaqt–sekundomer, tok kuchi – ampermetr, yoritilganlik–lyuksmetr yordamida va sh.k.) aniqlanadi. ko'pchilik hollarda qidirilayotgan fizik kattalikni o'lchov asboblarini ishlatmasdan, bog'lanishlar asosida hisoblash yo'li bilan ham topish mumkin. masalan, jismning erkin tushish tezlanishi g ni o'lchov asboblari bilan o'lchab bo'lmaydi. uni aniqlashda jismning biror h balandlikdan erkin tushishi uchun ketgan t vaqt sekundomer bilan, h balandlik chizg'ich bilan o'lchanadi va u h=gt 2 /2 formuladan foydalanib hisoblab topiladi. so'ngra g ning tajribada aniqlangan qiymati uning o'zgarmas kattaliklar kiritilgan jadvaldagi qiymati bilan taqqoslanadi. xuddi shunday q=mc(t2–tl) dan m, c, t2, t1 kattaliklarning o'lchangan va jadvalda keltirilgan qiymatlari asosida issiqlik miqdori hisoblanadi va h.k. yuqorida keltirilgan …

2 / 10

'ni hamma hodisalar e'tiborga olinmaganligidan paydo bo'ladi. tasodifiy xatoliklar o'lchash vaqtida nazorat qilib bo'lmaydigan tasodifiy ta'sirlar hisobiga paydo bo'ladi. bu xatolik hisobiga o'lchash natijasi ma'lum qiymatga ortishi yoki kamayishi mumkin. ushbu xatolikni hisobga olishda eng yaxshi usul – hamma o'lchash natijalarining o'rta arifmetik qiymatini olishdir, ya'ni: n x х i n i rto   1 ' (1) rto x ' ma'lum darajadagi xatolik bilan aniqlanadi. shuning uchun ma'lum qiymatni undan ayirish yoki unga qo'shish zarur. bu xatolik о'lchashning absolut xatoligi deyiladi va quyidagicha aniqlanadi: , iorti xxx  (2) uning o'rtacha qiymati esa n x x i n i rto    1 ' (3) yuqoridagi ifodalarda n – o'lchashlar soni; x. – biror i-o'lchash natijasi; xo’rt – hamma o'lchangan natijalarning o'rta arifmetik qiymati; δxi. –o'lchash uchun absolut xatolik bolib, δxo’rt – uning o'rtacha qiymati. o'lchashning sifati to'g'risida gap ketganda absolut xatolik yetarli bo'lmay qoladi. o'lchashning sifati faqat …

3 / 10

kabi stolga o'rnating. - latokni laboratoriya tagligiga o’rnating. - qum to’shalma sathi (i usulda) yoki oq qog’oz varagiustidagi nusxa olish qog’ozi (ii usulda) sathi proyeksionqurilmadagi sharcha sathi (10 sm) bilan bir xil sathdabo’lsin. - traektoriyaning h maksimal ko’tarilish balandliginio’lchash uchun shoxsimon asosga shkala o’rnating. tajribani o'tkazish tartibi a) uchish uzoqligining otilish burchagiga bog'liqligini aniqlash. - berilgan boshlang'ich v0 tezlikda s uchish uzoqliginingα otilish burchagiga bo'g'liqligini o'lchang. -tajribani proyeksion qurilma prujinasining boshqa ikki holatiy’ani v0 boshlang’ich tezlikning yana ikki qiymati uchun hamtakrorlang. eslatma: sharchaning tushish tuqtasi ikki usulda qum to’shalma (i usul) yoki oq qog’oz varagi ustidagi nusxa olish qog’ozini qo’yish (ii usul) bilan qayd qilinishi mumkin. ikkinchi usul uchun nusxa olish va oq qog’ozni yopishqoq lenta bilan mahkamlash tavsiya qilinadi. har bir tushish nuqtasini raqamlab boring(336 56 raqamli qurilma yo’riqnomasiga qarang). b) ko'tarilish balandligining otilish burchagiga bog'liqligini aniqlash - berilgan v0 boshlang'ich tezlikda maksimal ko'tarilishbalandligining otilish burchagiga bog'liqligini o'lchang. - …

4 / 10

chun (iii) tenglamadan aniqlangan: 4-rasm: v0 boshlang'ich tezlikning uchta turli qiymatlaridamaksimal ko'tarilish balandligining α og'ish burchagigabog'liqligi. uzliksiz chiziqlar (iv) tenglama asosida kichikkvadratlar usulida aniqlangan qiymatlarga mos keladi.parobalik qonuniyatdan chetlashish havoning qarshiliginatijasi bo'lishi mumkin.3- va 4- rasmlardagi grafiklar (iii) va (iv) tenglamalardaifodalangan qonuniyatlarni vertikal erkin tushishda vagorizontal harakatda qarshilik bo’lmagan deb hisoblansa to’latasdiqlaydi. po’lat sharcha trayektoriyasi kengligi va balandligi otilish burchagi va boshlang’ich tezligi qiymatiga bog’liqbo’lgan parabaladir. tajriba maqsadi - bu tajriba shuni ko’rsatadiki, qiya trayektoriya bo’ylab harakatni vertikal ba gorizontal yo’nalgan ilgarilanma harakatlaryig’indisi deb qarash mumkin. . nazariy tamoyili tajribada v0 boshlang’ich tezlikli jims (sharcha) gorizontga bnisbatan a burchak ostida t=0 vaqtda otilgan. jism ko’chishianiqlash uchun koordinatalar sistemasi kiritilgan bo’lib,harakat trayektoriyasi xy-tekislikka chiziladi va jismning boshlang’ich vaziyati koordinatalar boshi bilan mos tushadi(1-rasmga qarang). harakatning x1 va y1 tashkil qiluvchilariquyidagilardir. bu yerda g-erkin tushish tezlanishi. x1 tashkil qiluvchi ilgarilanma harakatni y1 tashkil qiluvchi esa v0 sin α boshlang’ich tezlikli vertikal harakatni …

5 / 10

sosli sterjen, 75 sm tajribani bajarish tartibi: proyeksion qurilmaning ishga tushirish uchun qattiq siqilgan prujinasini bo’shatish mexnizmini bosing va sharlar uchishi trayektoriyasini kuzating. kerak bo’lsa proyeksion qurilmani qayta sozlang. agar sharlar to’qnashsa prujinaning siqilish darajasini o’zgartiring va tajribani takrorlang.

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About "fizik kattaliklar qiymatlarini o'lchash va ularning xatoliklarini aniqlash usullari"

fizik kattaliklar qiymatlarini o'lchash va ularning xatoliklarini aniqlash usullari o'lchashdagi xatoliklar. tadqiqotda fizik kattalikni o'lchash – bu eng muhim va mas'uliyatli ish. biror kattalikning o'lchangan son qiymati uning aniq qiymatidan qancha katta yoki kichikligini aniqlash muhimdir. bevosita o'lchash usulida biror aniq fizik kattalik o'lchov asboblarining ko'rsatishi asosida (masalan, vaqt–sekundomer, tok kuchi – ampermetr, yoritilganlik–lyuksmetr yordamida va sh.k.) aniqlanadi. ko'pchilik hollarda qidirilayotgan fizik kattalikni o'lchov asboblarini ishlatmasdan, bog'lanishlar asosida hisoblash yo'li bilan ham topish mumkin. masalan, jismning erkin tushish tezlanishi g ni o'lchov asboblari bilan o'lchab bo'lmaydi. uni aniqlashda jismning biror h balandlikdan erkin tushishi uchu...

This file contains 10 pages in PDF format (756.9 KB). To download "fizik kattaliklar qiymatlarini o'lchash va ularning xatoliklarini aniqlash usullari", click the Telegram button on the left.

Tags: fizik kattaliklar qiymatlarini … PDF 10 pages Free download Telegram