qur’on, hadis, fiqh, aqida ilmlarining shakllanish tarixi

DOCX 16 pages 87.6 KB Free download

16 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 87.6 KB

File type DOCX

Pages 16

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 16

7-seminar. qur’on, hadis, fiqh, aqida ilmlarining shakllanish tarixi reja: 1. qur’on karim – islom ta’limotining asosiy manbasi. 2. hadis va sunna islom shari’ati manbasi sifatida. buyuk muhaddislar. 3. kalom ilmi. 4. moturidiylik va ash’ariylik. moturidiylik kalom maktabi vakillari. 5. islomda imon masalasi. tayanch so‘zlar : “qur’on” so‘zining ma’nosi, qur’oni karimning nozil bo‘lishi, oyat, sura, nosix, mansux, vahiy, farishta, sababi nuzul, makkiy va madaniy suralar, qur’on va xadis – islom ta’limotining asosiy manbalari, sunna, al-hadis an-nabaviy, al-hadis al-qudsiy, ijmo, qiyos, qur’oni karim va umuminsoniy g‘oyalar. aqida, kalom, moturidiylik, ash’ariylik, imon, alloh, farishta, payg‘ambar, taqdir, qiyomat, jannat, do‘zax. mavzu o‘quv maqsadi: talabalarda islom kalom (aqida) ilmi, mavzusi, mohiyati, imon va uning shartlari, ba’zi tushunchalar, kalom ilmi maktabi vakillari haqida ma’lumot berish. qur’oni karim – alloh tarafidan 23 yilga yaqin muddat mobaynida muhammad payg‘ambarga oyatma-oyat, sura-sura tarzida nozil qilingan ilohiy kitobdir. bu kitob islom dinining muqaddas manbai hisoblanadi. islom ilohiyot maktablaridan biri ahl …

2 / 16

, ya’ni xronologik tartibiga qarab emas, balki hajmiga ko‘ra – avval katta, so‘ng kichik suralar tartibida payg‘ambar vafotidan ancha keyin yig‘ib joylashtirilgan. suralarning hajmi ham har xil: eng katta hajmli ikkinchi surada 286 oyat bor bo‘lsa, eng kichik suralar faqat uch oyatdangina iborat. islomshunoslik va qur’onshunoslik xulosalari asosida suralarning xronologik tartibini quyidagicha shaklda tasavvur qilish mumkin: 1. birinchi makka davri (610-615 yillar). bu davrda yuksak adabiy ijod namunalari bo‘lgan saj’ janridagi suralar o‘qilgan. yevropa olimlari ularga «nazmiy suralar» deb nom berganlar. 2. ikkinchi makka davri (616-619 yillar). bu suralar muhammad payg‘ambar va ularning izdoshlari doimiy ta’qib ostida yashagan va ko‘pchiligi habashistonga ko‘chib ketgan vaqtda o‘qilgan. bu suralarda alloh «rahmon» sifatida ko‘p tilga olinganligi sababli yevropa olimlari ularni «rahmon suralari» deb ataganlar. 3. uchinchi makka davri (619 yil boshlaridan – 622 yil sentabrigacha). bu davrda ham muhammad payg‘ambar va uning izdoshlari ta’qib ostida yashaganlar, maxfiy ravishda, ko‘pincha shahardan tashqarida ibodatga to‘planganlar. …

3 / 16

idan 630 yil yanvarigacha). bu davrga xandaq jangidan to makka fathigacha o‘tgan salkam uch yil ichida nozil bo‘lgan sakkiz sura kiradi. v davr (630 yil fevralidan 632 yil mayigacha). makka fathidan muhammad payg‘ambarning vafotigacha o‘tgan ikki yildan ortiqroq davr ichida yana to‘rtta sura nozil bo‘lgan. muhammad payg‘ambar vafotidan keyin qur’on kishilarning xotirasida va yozgan narsalarida saqlanib qoldi. payg‘ambardan so‘ng musulmonlarga abu bakr boshliq etib saylandi. uning xalifalik davrida (632-634) mo‘minlar va murtadlar (dindan qaytganlar) o‘rtasida shiddatli janglar (yuqorida eslatilgan ridda voqealari) bo‘lib o‘tdi. ushbu janglarda qur’onni to‘liq yod olgan ko‘plab qorilar halok bo‘ldilar. shunda bo‘lajak xalifa umar ibn al-xattob (634-644) abu bakrga: «barcha qorilar shu zaylda o‘lib ketaversa, qur’on nuqsonli bo‘lib qolishi mumkin, shu sababli uni jamlab kitob holiga keltirish zarur», - degan maslahatni berdi. avvaliga abu bakr ikkilanib turadi, chunki bu ish payg‘ambar davrida qilinmagan edi. bu hol bid’at deb qabul qilinishi mumkin edi. keyinroq abu bakr ham qur’onni …

4 / 16

tahririni ko‘chirishga buyruq beradi. bu topshiriqqa binoan zayd ibn sobit barcha qur’on qismlarini yig‘ib, taqqoslab chiqib, qaytadan qur’oni karim matnini jamladi. qur’onning birinchi rasmiy nusxasi 651 yilda xalifa usmonga taqdim etildi. u asl nusxa hisoblanib, undan yana uchta, ba’zi manbalarga ko‘ra yettita nusxa ko‘chirtirilib, arab askarlari turgan yirik shaharlardan – basra, damashq, kufaga jo‘natilgan. «imon» deb nomlangan asl nusxa esa madinada xalifa usmon huzurida qoldi. ko‘chirilgan nusxalar «mus’hafi usmon» deb ataldi. hadis – muhammad payg‘ambarning aytgan so‘zlari, qilgan ishlari, taqrirlari (ko‘rib qaytarmagan ishlari) yoki u kishiga berilgan sifatlarni o‘zida mujassam qilgan xabar va rivoyatlardir. «hadis» so‘zining lug‘aviy ma’nosi – «so‘z, xabar, hikoya; yangi». hadislar islom dini ta’limoti va qonunlari uchun, ba’zi mazhablar nazdida, qur’ondan keyingi ikkinchi manba hisoblanadi. hadislar tarkib jihatidan ikki qismdan: aynan xabar beruvchi matn va uni rivoyat qilgan roviylar zanjiri – isnoddan iborat. hadislar o‘zidagi ma’lumot xarakteriga qarab xilma-xildir: · al-hadis al-qudsiy (bu kabi hadisda ma’no – …

5 / 16

rash davomida, taqiqga qaramasdan, juda ko‘p sonli hadislar dunyoga kela boshladi. bunga javoban ilm al-jarh va-t-ta’dil (hadislarni tanqid qilib o‘rganuvchi) maxsus fani paydo bo‘lib, rivojlana boshladi. keyinchalik soni tobora osha borgan hadislar alohida to‘plamlarga yig‘ila boshlandi. ularda maxsus tekshirish orqali «tozalanib» olingan hadislar jamlana boshladi. shunday ilk to‘plamlardan biri madinadagi urva ibn az-zubayrga (vaf. 94/712 yoki 99/717 y. ) va ikkinchisi suriyaga ko‘chib ketgan muhammad ibn muslim az-zuhriyga (vaf. 741 y. ) tegishli. ilk tuzilgan to‘plamlar har bir sahoba nomidan rivoyat qilingan hadislarni o‘zida jam qilganligi uchun musnad deb ataladi. keyingi davrlarda tuzilgan at-tayolisiy (vaf. 818 y.) va ahmad ibn hanbalning (vaf. 855 y.) to‘plamlari mazkur uslubda yozilgan. biroq undan foydalanish ancha noqulay. chunki bunda bir mavzu haqida ma’lumot olish uchun bir necha to‘plamlarni ko‘rib chiqish kerak. ikkinchi turdagi to‘plamlarda hadislar shu paytgacha shakllanib ulgurgan fiqh fani mavzulari bo‘yicha joylashtirildi. bu turdagi to‘plamlarga madina regional fiqh maktabi vakili molik ibn …

Want to read more?

Download all 16 pages for free via Telegram.

Download full file

About "qur’on, hadis, fiqh, aqida ilmlarining shakllanish tarixi"

7-seminar. qur’on, hadis, fiqh, aqida ilmlarining shakllanish tarixi reja: 1. qur’on karim – islom ta’limotining asosiy manbasi. 2. hadis va sunna islom shari’ati manbasi sifatida. buyuk muhaddislar. 3. kalom ilmi. 4. moturidiylik va ash’ariylik. moturidiylik kalom maktabi vakillari. 5. islomda imon masalasi. tayanch so‘zlar : “qur’on” so‘zining ma’nosi, qur’oni karimning nozil bo‘lishi, oyat, sura, nosix, mansux, vahiy, farishta, sababi nuzul, makkiy va madaniy suralar, qur’on va xadis – islom ta’limotining asosiy manbalari, sunna, al-hadis an-nabaviy, al-hadis al-qudsiy, ijmo, qiyos, qur’oni karim va umuminsoniy g‘oyalar. aqida, kalom, moturidiylik, ash’ariylik, imon, alloh, farishta, payg‘ambar, taqdir, qiyomat, jannat, do‘zax. mavzu o‘quv maqsadi: talabalarda islom kalom (aqida) ilmi, ...

This file contains 16 pages in DOCX format (87.6 KB). To download "qur’on, hadis, fiqh, aqida ilmlarining shakllanish tarixi", click the Telegram button on the left.

Tags: qur’on, hadis, fiqh, aqida ilml… DOCX 16 pages Free download Telegram