metall va qotishmalarning xossalari

DOC 4 pages 149.0 KB Free download

4 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 149.0 KB

File type DOC

Pages 4

Updated Dec 2025

Page preview (4 pages)

Scroll down 👇

1 / 4

mustaqil ta’lim uchun tavsiya etilayotgan mavzular 6-ma'ruza. metall va qotishmalarning xossalari. reja: 4.1. metall va qotishmalarning fizik, kimyoviy, mexanik, elektrik, magnit, optik, issiq-fizikaviy va texnologik xossalar. 4.2. mustahkamlik, qattiqlik, zarbiy qovushqoqlik, ishqalanib yeyilishga qarshilik. mexanik xossalarni aniqlash usullari. metallning fizik xossalariga uning rangi, zichligi, suyuqlanish temperaturasi, issiqlik o‘tkazuvchanligi, issiqlikdan kengayuvchanligi, issiqlik sig‘imi, elektr o‘tkazuvchanligi, magnit xossalari va boshqalar kiradi. metallning rangi deb, metallning unga tushgan yorug‘lik nurlarini qaytara olish xususiyatiga aytiladi. masalan, mis qizg‘ish ranglarni, alyuminiy kumushsimon oq ranglarni qaytaradi. metallning zichligi hajm birligida joylashgan massa bilan harakterlanadi. zichligiga ko‘ra barcha metallar yengil va og‘ir turlarga bo‘linadi. turli buyumlar yaratishda metall zichligi muhim rol o‘ynaydi. masalan samolyot va raketasozlikda juda yengil metall va qotishmalardan (alyuminiy, berilliy, magniy, titan qotishmalardan) foydalanishga harakat qilinadi. bu buyum massasini kamaytirish imkonini beradi. metallning suyuqlanish temperaturasi deb, uni qattiq holatdan suyuq holatga o‘tadigan temperaturasiga aytiladi. suyuqlanish temperaturasiga qarab, metallar qiyin suyuqlanadigan (volfram 34100s, tantal 30170s, …

2 / 4

va buyumlar uchun material tanlashda issiqlik o‘tkazuvchanlik muhimdir. mashinalarning ayrim detallari (dvigatellarning porshenlari, turbinalarning kurakchalari) issiqlikni yaxshi o‘tkazadigan materiallardan tayyorlanishi kerak. metallning issiqlikdan kengayuchanligi deb, qizdirilganda uning o‘lchamlarining kattalashish, sovitilganda esa kichrayishi bilan bog‘liq bo‘lgan chiziqli kengayish koeffitsiyenti bilan harakterlanadi. metall va qotishmalarning fizik xossalariga quyidagilar ham kiradi: zichlik – solishtirma og‘irlik: γ= мн/м (g/m ) bu yerda: g-jism og‘irligi, t (g); v-hajmi, m3 (sm3). kengayish koyeffitsiyenti: m. grad (mm.grad) bu yerda: δl - metall uzunligi ortishi. (m.grad); α - proporsionallik koeffitsiyenti; l-qizdirilmasdan oldingi uzunlik; δt - harorat, 0s. metallarning kimyoviy xossasi. metall va qotishmalarning kimyoviy xossalari, bu ularning oksidlanishda, tashqi muhit, havo namligi, kislota va boshqalarning ta’siridan yemirilishiga qarshi tura olish xossalari. aytib o‘tilgan omillar ta’siridan kimyoviy yemirilishiga metallarning korroziyasi deyiladi. korroziya kimyoviy va elektrokimyoviy bo‘ladi. kimyoviy korroziya elektr toki o‘tmaydiganligi muhitda, masalan, quruq gaz, benzinda ro‘y beradi. dvigatellar chiqarish klapanlarining, termik ishlov berish pechlari ichki armaturasining oksidlanishi shunday …

3 / 4

bilan qoplanishi orqali sodir bo‘ladi. yemirilish harakteriga ko‘ra korroziya umumiy, mahalliy va kristalararo turlarga bo‘linadi. korroziyaga qarshi kurashishda korroziyaga bardosh metallar, metall bo‘lmagan materiallar (lak, bo‘yoq, emal), shuningdek, oksid pardalari (qoraytirish, fosfotlash), kimyoviy barqaror qotishma va boshqalarni qoplash usullaridan foydalaniladi. hozirgi vaqtda agressiv muhitlarda, yuqori temperatura va tezliklar bilan birga katta kuch ta’sir etadigan muhitlarda metallardan foydalanishning solishtirma ulushi ortib ketadi. korroziyaga bardosh, issiqbardosh qotishmalarga talab ortib bormoqda. yuqori sanab o‘tilgan korroziya turlari bilan kurashish uchun alohida himoya vositalari bilan himoyalaniladi. bularga misol qilib, ingibitorlarni olish mumkin. ingibitorlar korroziyani sekinlatuvchi turli organik va noorganik moddalar hisoblanadi. metallarning mexanik xossasi. metall va qotishmalarning mexanik xossalari, ularing tashqi kuchlarga qarshilik ko‘rsata olish xususiyatini belgilaydi. mexanik xossalar metallarning kimyoviy tarkibi, strukturasi, texnologik ishlov berish usuli va boshqa omillarga bog‘liq bo‘ladi. mexanik xossalarni ma’lum bo‘lsa, metallarga ishlov berish vaqtida hamda konstruksiya va mexanizmlarning ish jarayonida ularning o‘zini qanday tutishi haqida hukm yuritish mumkin. metallarga …

4 / 4

‘lchamlarini o‘zgartirishidir. cho‘zilish, siqilish, egilishburalish, qir-qilish deformatsiyalari bo‘ladi. ular metallni yemiradi, qoldiq deformatsiyalarga yo‘l qo‘ymaslik uchun metallarning mexanik xossalarini bilish zarur. hozirgi zamon sinash usullari bu xossalarining tavsifnomalarini hamda ularning turli mashina va mexanizmlar tayyorlash uchun yaroqligini aniqlash imkonini beradi. metallarning asosiy mexanik xossalarga mustahkamlik, qattiqlik, elastiklik, zarbiy qovushqoqlik kiradi. solishtirma elektr qarshiligi: om.m bu yerda: ρ - solishtirma elektr qarshilik, om.m; γ - elektr qarshilik, om; s - o‘tkazgich ko‘ndalang kesimi, m; l - o‘tkazgich uzunligi, m. texnikada, ko‘proq, elektr o‘tkazuvchanlik qo‘llaniladi: ; metallarning magnit xossalari. metallarning magnit xossalari absolyut magnit singdiruvchanlik yoki magnit doimiysi, ya’ni metallarning magnitlanish xususiyati bilan belgilanadi. temir, nikel, kobalt va ularning ferromagnit deb ataluvchi qotishmalari yuqori magnit xossalariga ega. magnit xossalariga ega bo‘lgan materiallar elektrotexnika apparatlarida va magnitlar tayyorlashda ishlatiladi. issiqlik sig‘imi. metallning issiqlik sig‘imi deb, va qizdirilganda uning muhim miqdordagi issiqlikni yutish xususiyatiga aytiladi. issiqlik sig‘imi bilan o‘lchanadi. turli metallarning issiqlik sig‘imi miqdoriga …

Want to read more?

Download all 4 pages for free via Telegram.

Download full file

About "metall va qotishmalarning xossalari"

mustaqil ta’lim uchun tavsiya etilayotgan mavzular 6-ma'ruza. metall va qotishmalarning xossalari. reja: 4.1. metall va qotishmalarning fizik, kimyoviy, mexanik, elektrik, magnit, optik, issiq-fizikaviy va texnologik xossalar. 4.2. mustahkamlik, qattiqlik, zarbiy qovushqoqlik, ishqalanib yeyilishga qarshilik. mexanik xossalarni aniqlash usullari. metallning fizik xossalariga uning rangi, zichligi, suyuqlanish temperaturasi, issiqlik o‘tkazuvchanligi, issiqlikdan kengayuvchanligi, issiqlik sig‘imi, elektr o‘tkazuvchanligi, magnit xossalari va boshqalar kiradi. metallning rangi deb, metallning unga tushgan yorug‘lik nurlarini qaytara olish xususiyatiga aytiladi. masalan, mis qizg‘ish ranglarni, alyuminiy kumushsimon oq ranglarni qaytaradi. metallning zichligi hajm birligida joylashgan massa ...

This file contains 4 pages in DOC format (149.0 KB). To download "metall va qotishmalarning xossalari", click the Telegram button on the left.

Tags: metall va qotishmalarning xossa… DOC 4 pages Free download Telegram