bo'g‘in, urg'u, intonatsiya

PPTX 19 pages 530.9 KB Free download

19 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 530.9 KB

File type PPTX

Pages 19

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 19

презентация powerpoint bo'g‘in! urg’u! intonatsiya! reja! bo’g’in va uning turlari urg’u va uning turlari intonatsiya bo'g’in va uning turlari! bo‘g‘in o‘pkadan chiqib kelayotgan havo oqimiga berilgan bir zarb bilan aytiladigan tovushlar yoki ayrim bir tovushdir. unli tovush bo‘g‘in hosil qiluvchi tovushdir. shuning uchun so‘zda nechta unli tovush bo‘lsa, bo‘g‘inlar soni ham shuncha bo‘ladi. masalan, adolat so‘zida uch bo‘g‘in bor:a-do-lat. birinchi bo‘g‘in bir tovushdan, ikkinchi bo‘g‘in ikki tovushdan, uchinchi bo‘g‘in uch tovushdan iborat. demak, bo‘g‘inlar bir tovushli, ikki tovushli va ko‘p tovushli bo‘lishi mumkin. chunonchi: o-ta, o-na, a-ka so‘zlarining birinchi bo‘g‘ini bir tovushdan, ikkinchi bo‘g‘ini ikki tovushdan, a-dir, o-qil, e-shit, i-dish so‘zlarining ikkinchi bo‘g‘ini uch tovushdan, a-van-gard, ak-sent, e-le-ment, an-ti-fa-shist, ar-tist, ge-o-graf so‘zlarining oxirgi bo‘g‘ini to‘rt tovushdan, a-le-bastr, a-git-punkt so‘zlarining oxirgi bo‘g‘ini besh tovushdan iborat. bo‘g‘inning tuzilishi quyidagicha ifodalanadi: ona: v – c. bunda v belgisi lotincha vokalis so‘zidan olingan bo‘lib, aslida unli (ovoz) degan ma’noni bildiradi. c belgisi esa inglizcha …

2 / 19

soniga ko‘ra so‘zlar bir bo‘g‘inli (ish, ko‘k, kam, oz, besh, yuz, sen, pisht, ol, yoz); ikki bo‘g‘inli (da-la, qush-cha, yax-shi, shar-bat, qi-zil, ik-ki, ol-ti, o‘t-tiz, ni-ma, ham-ma, o‘-qi, ish-la, bor-di, bu-gun, se-kin, bi-lan, xud-di, ...); ko‘p bo‘g‘inli (qo‘-g‘ir-choq, a-ra-va-cha, pla-ne-ta-riy, ...) bo‘ladi. so‘zlarni bo‘g‘inlarga to‘g‘ri ajrata bilish muhim amaliy ahamiyat kasb etadi. chunonchi: 1) yozuvda so‘zning bir qatorga sig‘may qolgan qismi ikkinchi qatorga bo‘g‘in asosida ko‘chiriladi; 2) barmoq vaznida yoziladigan she’r misralari bo‘g‘in sonining teng bo‘lishiga asoslanadi; 3) birinchi sinf o‘quvchilarini savodga o‘rgatish davrida ham asosiy diqqat so‘zlarni bo‘g‘inlab o‘qish va yozishga qaratiladi. bo’g’in fonologiyada sillabema deb yuritiladi. bo’g’in tuzilishi jihatidan quyidagi tiplarga ajratiladi: 1. bir unlidan iborat: o-ta, o-na, a-ka. 2. bir unli va bir undoshdan iborat: a) unli + undosh – ot, ish, ol. b) undosh + unli – lo-la, do-na, to-za. 3. bir unli va ikki undoshdan iborat: a) undosh + unli + undosh: kuch, qosh, mak-tab. …

3 / 19

o’g’inlardan birining, ayniqsa, unli tovushning kuchli zarb bilan talaffuz qilishga asoslanadi. o’zbek tili urg’usi dinamik urg’u hisoblanadi. ya’ni so’z tarkibidagi urg’uli bo’g’in zarb bilan aytiladi. b) kvantativ urg’u – urg’uli bo’g’indagi unlining cho’ziq talaffuz qilinishi bilan xarakterlanadi. v) tonik (musiqiy) urg’u. bunday urg’u tovush tonining ko’tarilish va tushish ohangiga bog’liq bo’ladi. xitoy, yapon, serb tillarida musiqiy urg’u ishlatiladi. 2) tushish o’rniga ko’ra: bog’langan va erkin urg’u. bog’langan urg’u doim so’zning biror bo’g’iniga tushadi. masalan, turkiy tillarda – oxirgi bo’g’inga, venger va chex tillarida – birinchi bo’g’inga tushadi. erkin urg’u – so’zdagi turli bo’g’inlarga tushadi, rus tili urg’usi bunga misol bo’ladi. erkin urg’uli tillarda urg’uning o’rni so’z ma’nolarini farqlash funksiyasini ham bajaradi: zamők (qulf) va zámok (qal’a, saroy). o’zbek tili bog’langan urg’uga ega bo’lsada, ba’zan shunday holatlar uchraydi: 1) o’z so’z va o’zlashma omonim bo’lsa, atlás – átlas; 2) sifatlar ravishga ko’chganda: yangi (uy) – yangi (kelib-ketdi). erkin urg’uga xos yana …

4 / 19

rg’u deb ham yuritiladi. logik urg’uning qaysi so’zga tushishi so’zlovchining maqsadi va niyatiga bog’liq bo’ladi. so’zlovchi uchun muhim bo’lgan so’zning ma’nosini kuchaytirish uchun u alohida ohang bilan aytiladi. 1 sentyabr – mustaqillik bayrami. 1 sentyabr – mustaqillik bayrami.1 sentyabr – mustaqillik bayrami. umuman olganda, nutqining ifodaliligi va tushunarligini ta’minlashda urg’uning o’rni beqiyos. intonatsiya! intonatsiya – og’zaki nutqning ritmik-melodik tomoni, undagi ovoz (ton) tovlanishlari. intonatsiya bir qator supersegment elementlar (ovoz toni, melodika, ritm, tembr, pauza, temp va boshqalar) ishtirokida tarkib topadi va gap mazmunining, undagi emotsional-ekspressiv jihatlarning ifodalanishida muhim rol o’ynaydi. demak, intonatsiya og’zaki nutqning majburiy fonetik komponentidir, usiz gap yoki nutq shakllanmaydi va ifodalanmaydi. tilshunoslikning intonatsiya yoki intonema bilan shugul-lanuvchi sohasi intonologiya deyiladi. har qanday nutq harakatdir, bu harakat esa albatta ma‘lum intonatsiya bilan qo’shilib, qorishib yuzaga keladi: nutqning toni, sur‘ati, pauzalari, tonning balandligi va kuchi gapning mazmuni va emotsionalligi talablaridan kelib chiqqan holda o’zgarib, tovlanib turadi. demak, intonatsiyasiz gap …

5 / 19

al bo’lmagan gaplarning intonatsiyalari bir xil emas. 2. nutq ritmi – urg’uli va urg’usiz, cho’ziq va qisqa bo’g’inlarning qo’llanishida vazndoshlik, ohangdoshlikning mavjud bo’lishi. nutq ritmining badiiy yoki ifodali oqishda, shuningdek, she‘riy misralardagi qofiyadoshlik, ohangdoshlikni ta‘minlashda ahamiyati katta: band ritmi, alliteratsiya ritmi, anafora, emfaza kabilar nutq ritmini ta‘minlovchi muhim vositalar sanaladi. 3. temp - sur‘at, daraja, tezlik. bunday tezlik gap tarkibidagi tovushlar talaffuziga sarflangan vaqt bilan belgilanadi. bunday vaqt gap bo’laklari, ularning o’rni, gapning turi, situatsiya kabi omillar ta‘sirida har xil bo’ladi. masalan, darak gaplarda gap boshida kelgan ega talaffuzida temp sekinroq bo’ladi, bu temp kesim sostavida tezlashadi. agarda ega logik urg’u olsa, uning talaffuzidagi temp kuchayadi. so’roq gapda eganing talaffuzidagi tezlik darak gapdagi eganikidan bir oz ortiq bo’ladi, kesim talaffuzidagi tezlik esa nisbatan kamayadi. buyruq gaplarda temp gap oxiriga tomon tezlashib boradi, ammo oxirgi so’z talaffuzidagi tezlik keskin pasayadi. 4. nutq, intensivligi - talaffuzning kuchli va kuchsiz bo’lishi. nutq intensivligi, …

Want to read more?

Download all 19 pages for free via Telegram.

Download full file

About "bo'g‘in, urg'u, intonatsiya"

презентация powerpoint bo'g‘in! urg’u! intonatsiya! reja! bo’g’in va uning turlari urg’u va uning turlari intonatsiya bo'g’in va uning turlari! bo‘g‘in o‘pkadan chiqib kelayotgan havo oqimiga berilgan bir zarb bilan aytiladigan tovushlar yoki ayrim bir tovushdir. unli tovush bo‘g‘in hosil qiluvchi tovushdir. shuning uchun so‘zda nechta unli tovush bo‘lsa, bo‘g‘inlar soni ham shuncha bo‘ladi. masalan, adolat so‘zida uch bo‘g‘in bor:a-do-lat. birinchi bo‘g‘in bir tovushdan, ikkinchi bo‘g‘in ikki tovushdan, uchinchi bo‘g‘in uch tovushdan iborat. demak, bo‘g‘inlar bir tovushli, ikki tovushli va ko‘p tovushli bo‘lishi mumkin. chunonchi: o-ta, o-na, a-ka so‘zlarining birinchi bo‘g‘ini bir tovushdan, ikkinchi bo‘g‘ini ikki tovushdan, a-dir, o-qil, e-shit, i-dish so‘zlarining ikkinchi bo‘g‘ini uch...

This file contains 19 pages in PPTX format (530.9 KB). To download "bo'g‘in, urg'u, intonatsiya", click the Telegram button on the left.

Tags: bo'g‘in, urg'u, intonatsiya PPTX 19 pages Free download Telegram