turkistonda turkum muhtoriyati

DOCX 4 pages 30.6 KB Free download

4 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 30.6 KB

File type DOCX

Pages 4

Updated Dec 2025

Page preview (4 pages)

Scroll down 👇

1 / 4

73 кун яшаган туркистон мухторияти. у нега ағдариб ташланди? 26 ноябрь қўқон шаҳрида минтақадаги биринчи демократик давлат – туркистон мухторияти тузилган сана ҳисобланади. бу сана замонавий тарихчиликда ва публицистикада кўп эсланмайди, айни пайтда, бу воқеа минтақанинг замонавий тарих учун аҳамиятини тарихчилар ва зиёлилар тан олади. шу муносабат билан «дарё» колумнисти ғайрат йўлдош туркистон мухториятининг тузилиши ва ағдариб ташланиши ҳақида фикр юритади. xix асрнинг иккинчи ярмида марказий осиё россия империяси томонидан босиб олинди. минтақадаги бухоро амирлиги ва хива хонлигини вассал давлатларга айлантирилди, қолган ҳудудларда бир нечта генерал-губернаторлик тузилди. фото: wikipedia хх аср бошида россияда монархия тузумига қарши ҳаракат кучайди. улар орасида россияни ишчи ва деҳқонлар республикасига айлантиришни мақсад қилган большевик ишчилар социал-демократик партияси (рсдрп(б) деб ҳам юритилади) алоҳида ажралиб турди ва кўп тарафдорлар орттирди. нафақат россия, балки аксар европа мамлакатлари 1914 йилда бошланган жаҳон уруши билан овора бўлиб турганида россияда монархияни ағдариб ташлаб, ўрнига республика жорий қилмоқчи бўлган кучлар анча фаоллашди …

2 / 4

латчиликни ташкил этиш учун йиғинлар уюштира бошлади. бу орада тошкентда ҳокимиятни таркибида битта ҳам маҳаллий миллат вакили бўлмаган, темирйўл ишчиси колесов бошчилигидаги туркистон ишчи-деҳқон совети эгаллаб олди ва туркистон халқ комиссарлари советини тузди. туркистонда миллий давлатчилик тузиш истагида бўлган ҳаракатлар қароргоҳларини қўқонга кўчиришга мажбур бўлди. 1917 йил 26–28 ноябрь кунлари қўқон шаҳрида умумтуркистон ўлка мусулмонларининг фавқулодда iv қурултойи бўлиб ўтди. қурултойда кўпчилик мусулмон зиёлиларнинг хоҳиш-истаги билан туркистон ўлкасида яшовчи европа миллатига мансуб делегатлар ҳам қатнашди. қурултой ишида муҳим бир масала – туркистонни мустақил давлат ёки россия таркибидаги мухтор республика деб эълон қилиш кўриб чиқилди. кўпчилик вакиллар овози билан туркистон ўлкасини россия таркибида мухтор республика деб эълон қилишга келишилди. 27 ноябрь куни қурултойда кўпчилик овоз билан қабул қилинган қарорда шундай дейилади: «туркистонда яшаб турган турли миллатга мансуб аҳоли россия инқилобини содир этган большевиклар томонидан халқларнинг ўз ҳуқуқларини ўзлари белгилаш хусусидаги гапларидан келиб чиқиб туркистонни россия федератив республикаси таркибида ҳудудий жиҳатдан мухтор …

3 / 4

ар вазири, муваққат ҳукумат туркистон қўмитаси аъзоси, туркистон ўлка мусулмонлар шўроси раиси, ҳуқуқшунос, миллати қозоқ; убайдулла хўжаев – ҳарбий вазир, бутунроссия мусулмонлар кенгаши марказий қўмитаси аъзоси, ҳуқуқшунос, миллати ўзбек; ҳидоятбек юрғули оғаев – ер ва сув бойликлари вазири, агроном, миллати ўзбек; обиджон маҳмудов – озиқ-овқат вазири, қўқон шаҳри думаси раиси ўринбосари, жамоат арбоби, миллати ўзбек; абдураҳмон ўрозаев – ички ишлар вазирининг ўринбосари, ҳуқуқшунос, миллати қозоқ; соломон абрамович герцфельд – молия вазири, ҳуқуқшунос, миллати яҳудий; маҳди чанишев – қуролли кучлар қўмондони, миллати татар; ҳожи муҳаммад иброҳим ҳожиев (кичик эргаш) – уезд милицияси бошлиғи, кейинчалик маҳди чанишев ўрнига мухторият қуролли кучлари қўмондони бўлган, миллати ўзбек. муваққат ҳукумат таркибига кириши лозим бўлган қолган тўрт ўрин европалик аҳоли вакиллари орасидан номзодлар кўрсатилиши учун уларга ажратилди. ҳукумат вакиллари жойларда мухторият тузилмаларини тузиш ҳаракатларини бошлади. таниқли ҳуқуқшунослар жалб этилиб, конституция тайёрлаш ишлари бошлаб юборилди. мухторият томонидан ўзбек, қозоқ ва рус тилларида ҳукумат газеталари нашр этила бошланди. …

4 / 4

қолиш эди. улар туркистон мухториятини йиқитишни бирламчи вазифаси ўлароқ қабул қилди. тошкент большевиклар раҳбари бўлган колесов марказдан ёрдам кучларини сўради. марказ минтақага 11 та эшелонда 10 мингдан ошиқ аскар жўнатди. уларга арман дашноқлари ҳам қўшилди. аскарлар тошкентга етиб келганидан қўқонга сафарбар этилди. 1918 йил 30 январда туркистон халқ комиссарлари совети мухторият ҳукуматини тугатиш учун ҳарбий ҳаракатлар бошлади. большевиклар мухторият раҳбариятига сўзсиз таслим бўлиш ва ихтиёридаги қўшинларни тарқатиб юбориш талабини қўйди. мухторият раҳбарияти бу талабга кўнмагач, 31 январь куни ҳужум бошланди. қарийб уч ҳафта давом этган жанглардан сўнг 19 февраль куни туркистон мухторияти қўшинлари батамом мағлубиятга учради, ҳукумат большевиклар томонидан ағдариб ташланди. бўлиб ўтган жангларда мухториятнинг айрим вазирлари ҳалок бўлди, айримлари қўлга олинди. муҳаммаджон тинишбоевнинг истеъфосидан сўнг раҳбар бўлган муста фо чўқай қўқонни тарк этиб, яширинишга мажбур бўлди. жангда қизил аскарлар ва уларга ёрдам берган арман дашноқлари ҳеч кимни аямади. мухторият армияси аскарларидан ташқари, қўқон шаҳри аҳолисидан 10 минг киши ўлдирди. …

Want to read more?

Download all 4 pages for free via Telegram.

Download full file

About "turkistonda turkum muhtoriyati"

73 кун яшаган туркистон мухторияти. у нега ағдариб ташланди? 26 ноябрь қўқон шаҳрида минтақадаги биринчи демократик давлат – туркистон мухторияти тузилган сана ҳисобланади. бу сана замонавий тарихчиликда ва публицистикада кўп эсланмайди, айни пайтда, бу воқеа минтақанинг замонавий тарих учун аҳамиятини тарихчилар ва зиёлилар тан олади. шу муносабат билан «дарё» колумнисти ғайрат йўлдош туркистон мухториятининг тузилиши ва ағдариб ташланиши ҳақида фикр юритади. xix асрнинг иккинчи ярмида марказий осиё россия империяси томонидан босиб олинди. минтақадаги бухоро амирлиги ва хива хонлигини вассал давлатларга айлантирилди, қолган ҳудудларда бир нечта генерал-губернаторлик тузилди. фото: wikipedia хх аср бошида россияда монархия тузумига қарши ҳаракат кучайди. улар орасида россияни ишчи ва деҳқо...

This file contains 4 pages in DOCX format (30.6 KB). To download "turkistonda turkum muhtoriyati", click the Telegram button on the left.

Tags: turkistonda turkum muhtoriyati DOCX 4 pages Free download Telegram