afsona va rivoyatlar

DOC 60.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1449932940_62494.doc afsona va rivoyatlar afsonalar dunyodagi deyarli hamma xalqlar og’zaki ijodining eng qadimgi, aziz va ommaviy janrlaridandir. ularda tarixiy hayotda ro’y bermagan bo’lsa-da, ro’y berishi mumkin bo’lgan voqealar hikoya qilinadi. badiiy to’qima bu janr asarlarning asosiy xususiyati hisoblanadi. shuning uchun olimlar afsonalarning ayrimlarini ertaklarga tenglashtirganlar. ayrim afsonalar esa miflarga o’xshab ketadi. bunday namunalarda biror narsa-predmetning paydo bo’lishi, rasm-rusum yoki odatlarning boshlanishi haqida ma’lumot beriladi. ammo miflar mazmunan afsonalardan farq qiladi. jumladan, avval qayd qilganimizdek, miflarda asosan dunyoning, odamning, butun koinot va borliqning yaratilishi haqida sodda tarzda hikoya qilinadi. shuning uchun ham afsonalar miflardan keyin, ertaklardan oldin paydo bo’lgan degan taxminni bildirish mumkin. mahmud koshg’ariy “devonu lug’otit turk” asarida “sav” so’ziga bir necha izoqlar keltiradi: “caw-otalar so’zi, caw-qissa. qadimgi voqealardan xabar berish, aytish. caw-hikoya. biror voqeani aytib berish. caw-risola. xat, kichik kitobcha. caw-so’z, nutq. caw- ilgarigi xabarlar, yangiliklarni yetkazuvchi”. yuqoridagi izohlardan biri “ilgargi xabarlar” mazmunan hozirgi paytda biz tushunadigan afsonalarga mos …

rdan ajdodlarimiz diniy e’tiqodlarga berilib kelganlar . shuning uchun afsonalarning ko’pchiligi payqambarlar, avliyolar hayotidan olingan voqealarni eslatadi: “ kunlardan bir kun muso payg’ambar xudo oldiga ketayotgan ekan, erta bahor bo’lishiga qaramay, don ekayotgan dehqoni ko’rib qolibdi. muso unga hali don ekishga erta ekanini aytibdi. dehqon tajribasiga ishonib, uning gapini rad qilibdi. xudo bilan suhbatda muso bu munozara echimini so’raganida , xudo dehqoning haq ekanini, ammo muso gapini endi inobatga olish kerakligini bildiribdi. shunday qilib, muso xudo oldidan qaytayotganida, havo sovugan, qor shamoli esayotganmish. dehqon esa hayron bo’lib, osmonga qararmish. shunda muso o’zining haq ekanini dehqonga eslatibdi. dehqon istehzo bilan kulib, “don ekish vaqti kelishga-ku kelgan, havoning bu buzilishi mening sen bilan tortishganim oqibatidir”- deb javob beribdi. shu-shu ekish paytida havo buzilsa, dehqonning payg’ambarning gapiga ko’nmaganini eslasharkan”. yuqoridagi misoldan mazkur afsonani mazmunan saqlagan holda boshqacharoq aytish ham mumkinligi bilinib turibdi. afsonalar mazmunan turlicha bo’lishi mumkin. ularning shartli ravishda asotiriy tushunchalari, koinot …

,- debdi. muso payg’ambar qaytishida haligi odam undan javob kutibdi. payg’ambar bor gapni aytibdi. shunda odam: “bo’lmasa xudoga ayt, men o’lganimda tanamni shunaqa katta qilib yuborsinki, boshqa hech kimga do’zaxdan joy qolmasin”,-debdi. ana shu gapdan keyin bechora jannati bo’lgan ekan. xalqimiz orasida “shirin qiz”, “oyda nima uchun dog’ bor”, qug’sh bilan oyning bir oilada yashagani, yulduzlar ularning bolalari ekani haqidagi afsonalar ko’p. “qonqus”, “kuygan yor”, “oshoba”, “andijon”, “tuya cho’kdi” kabi yuzlab afsonalar borki, ularning yozuvchilarimiz ham o’z ijodlari davomida foydalanadilar. shu bilan birga ba’zan xalqimiz yashaydigan ayrim hududlardagi odatlarga izoh beruvchi afsonalarga ham duch kelamiz. masalan, o'zbekistonning turli viloyatlarida yashaydigan aholining bevosita hududiy xususiyatlari borligi hammaga ma’lum. xususan, farg’ona viloyatida istiqomat qiluvchi yurtdoshlarimiz umuman mehmondo’stliklaridan tashqari sertakalluf ekanliklari bilan nom chiqarganlar. ular o’z mehmonlari ko’nglini olish uchun “oling-oling”ni juda ko’p va tez-tez takrorlaydilar. ammo xorazmliklar mehmondo’stlikda farg’onaliklardan qolishmasalarda, ortiqcha “oling-oling” bilan mehmonga murojat ham qilavermaydilar. xorazm viloyatida o’tkazilgan ekspeditsiyalarda bu …

dedingiz va go’shtga yopishib qolgan bir qilni olib tashladingiz. men yeyayotgan go’shtdagi qilni ko’rgan ko’zingiz, go’shtni ko’rmadimi?” debdi. shundan keyin xorazimshoh butun tumanlarga jarchi yuborib, farmon e’lon qilibdi: “ xorazm viloyatiga kimda-kim mehmon bo’lib kelsa, uning oldiga holi-baqudrat dasturxon yozing. yemagini, ichmagini ziyoda qilib qo’ying. ammo mehmonning taom tanovvul qilishiga aslo aralashmang”. shu voqeadan buyon bu yerliklar mehmondo’stlikni tark etmaganlari holda mehmonni ortiqcha “oling-oling” bilan qiynamaydilar”. afsonadan ma’lum bo’ladiki, xorazmliklarning mehmondo’stligi o’ziga xos fazilatga ega ekan. bu odatning qadimiy afsona bilan izohlanishi yana ham ajib taassurot qoldiradi. yuqoridagi afsona mazmuniga e’tibor qilsak, unda hayotda bo’lmagan hech qanday lavha yo’q. undagi voqea ham, savol-javob ham eshitgan odamda hech qanday shubha qoldirmaydi. ammo bu voqeaning aniq ro’y bergani haqida ham hech qanday hujjatli dalillar yo’q. shuning uchun bu afsonaning hayot haqiqatiga qanchalar mos kelishi yuzasidan aniq hukm chiqarish mushkul. afsonalarning qiziqligi, ularning inson diqqatini jalb qilish sabablari ham, ehtimol, shu xususiyat bilan …

u o’z hayotiga tegishli har bir voqea-hodisaga, an’anaga, joy nomlariga, hatto o’zi yashayotgan vatanga mehr bilan munosabatda bo’lgan va xalq og’zaki ijodining boshqa janrlari qatori afsonalar vositasida o’z munosabatini bildirgan. afsonalar esa ajdodlarimiz tomonidan hayot tajribasi xulosasi sifatida yaratilgan. demak, afsonalar xalq og’zaki ijodining epik turidan biri ekan. ulardan tasvirlangan voqealar, asosan, ijodiy to’qimalar zaminida yaratiladi. bu janr namunalarini aytib beruvchi shaxs asar mazmunini saqlagan holda ma’lum o’zgartirish kiritish mumkin. afsonalarda mazmun jihatidan xilma-xil voqealar hikoya hilinadi. bu jihatdan ular asotiriy voqealarni, kosmogonik jismlarni, o’rin-joy nomlarini, odatlarni izohlavchi turlarga bo’linadi. ular xalqimiz tarixini o’rganishida turli urf-odatlar, rasm-rusumlar, an’analarni sharhlashda, joy nomlarini izohlashda muhim ahamiyatga ega. rivoyatlar afsonalardan hayot haqiqatiga anchayin yaqinligi bilan farq qiladi. agar afsonalar to’laligicha ajdodlarimiz tomonidan o’ylab topilgan to’qima hikoyalardan iborat, bo’lsa, rivoyatlar hayotda ro’y bergan qandaydir tarixiy voqealarga asoslanadi. ular mazmunan afsonalardan farq qilmaydi, ammo bu asarlar zaminida aniq tarixiy dalil ildizi mavjud bo’ladi. rivoyatlarning o’ziga …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "afsona va rivoyatlar"

1449932940_62494.doc afsona va rivoyatlar afsonalar dunyodagi deyarli hamma xalqlar og’zaki ijodining eng qadimgi, aziz va ommaviy janrlaridandir. ularda tarixiy hayotda ro’y bermagan bo’lsa-da, ro’y berishi mumkin bo’lgan voqealar hikoya qilinadi. badiiy to’qima bu janr asarlarning asosiy xususiyati hisoblanadi. shuning uchun olimlar afsonalarning ayrimlarini ertaklarga tenglashtirganlar. ayrim afsonalar esa miflarga o’xshab ketadi. bunday namunalarda biror narsa-predmetning paydo bo’lishi, rasm-rusum yoki odatlarning boshlanishi haqida ma’lumot beriladi. ammo miflar mazmunan afsonalardan farq qiladi. jumladan, avval qayd qilganimizdek, miflarda asosan dunyoning, odamning, butun koinot va borliqning yaratilishi haqida sodda tarzda hikoya qilinadi. shuning uchun ham afsonalar miflardan key...

DOC format, 60.5 KB. To download "afsona va rivoyatlar", click the Telegram button on the left.

Tags: afsona va rivoyatlar DOC Free download Telegram